| YouTube Channel

सूतः (sUtaH)

 
Apte Hindi
Hindi
सूतः
पुं*
 - -
"रथवान, सारथि"
सूतः
पुं*
 - -
ब्राह्मणवर्ण की स्त्री में क्षत्रिय द्वारा उत्पन्न पुत्र
सूतः
पुं*
 - -
बंदीजन
सूतः
पुं*
 - -
रथकार
सूतः
पुं*
 - -
सूर्य
सूतः
पुं*
 - -
व्यास के एक शिष्य का नाम
सूतः
पुं*
 - -
सञ्जय
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पारदः, रसराजः, रसनाथः, महारसः, रसः, महातेजः, रसलेहः, रसोत्तमः, सूतराट्, चपलः, जैत्रः, रसेन्द्रः, शिवबीजः, शिवः, अमृतम्, लोकेशः, दुर्धरः, प्रभुः, रुद्रजः, हरतेजः, रसधातुः, अचिन्त्यजः, खेचरः, अमरः, देहदः, मृत्युनाशकः, सूतः, स्कन्दः, स्कन्दांशकः, देवः, दिव्यरसः, श्रेष्ठः, यशोदः, सूतकः, सिद्धधातुः, पारतः, हरबीजम्, रजस्वलः, शिववीर्यम्, शिवाह्वयः
noun
धातुविशेषः, क्रमिकुष्ठनाशकः ओजयुक्तः रसमयः धातुः।
"पारदः निखिलयोगवाहकः अस्ति।"
Synonyms:
 सारथिः, सूतः, क्षत्ता, नियामक, निषङ्गथि, प्रवेता, रथवाहक, रथसारथि, संग्रहीता, संग्राहक, सचक्री, सादि, सव्येष्ठा, स्थपति
noun
यः रथं चालयति।
"महाभारते युद्धे श्रीकृष्णः अर्जुनस्य सारथिः आसीत्।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: सूतः
Root: सूत
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ क्षत्रियपुत्राः स्युः नानायोषित्समुद्भवाः
Meaning(s):
⇒ Son of a Kṣatriya and a Brāhmaṇi
Shloka(s):
3|5|12|1 ► सूते विप्रा नृपाद्वैश्या माहिष्यं यवनश्च सः। (भूमिकाण्डः/मनुष्याध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|5|12|1 ⇢ सूतः (सूत) (पुं) ⇒ Son of a Kṣatriya and a Brāhmaṇi ⇒ क्षत्रियपुत्राः स्युः नानायोषित्समुद्भवाः
Related word(s):
isa_k ➡ क्षत्रियपुत्राः स्युः नानायोषित्समुद्भवाः
Tamil
Tamil
ஸூத: : தேரோட்டி, தேர் தச்சன், சூரியன்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सूतः,
पुं,
 (सूप्रेरणे ऐश्वर्य्ये प्रसवे च + क्तः ।)सारथिः । (यथा, रघुः । ३ । ४२ ।“स पूर्व्वतः पर्व्वतपक्षशातनंददर्श देवं नरदेवसम्भवः ।पुनः पुनः सूतनिषिद्धचापलंहरन्तमश्वं रथरश्मिसंयतम् ॥
”)त्वष्टा । इत्यमरः । ३ । ४ । ६१ ॥
क्षत्त्रियात्ब्राह्मणीसुतः । (यथा, मनुः । १० । ११ ।“क्षत्त्रियात् विप्रकन्यायां सूतो भवति जातितःअश्वसारथ्यमेवैतेषां जीविका । यथा, तत्रैव ।१० । ४७ ।“सूतानामश्वसारथ्यमम्बष्ठानां चिकित्सितम् ॥
वन्दी । (यथा, रघुः । ५ । ६५ ।“सूतात्मजाः सवयसः प्रथितप्रबोधंप्राबोधयन्नुषसि वाग्भिरुदारवाचः ॥
”)पारदः । इति मेदिनी ॥
(यथा, वैद्यकरसेन्द्र-सारसंग्रहे जारणमारणाधिकारे ।“हतो हन्ति जराव्याधिं मूर्च्छितोव्याधिघातकःबद्धः खेचरतां धत्ते कोऽन्यः सूतात् कृपाकरः ॥
सूर्य्यः । इत्यनेकार्थकोषः ॥
पूराणवक्ता । यथा, “सवान्ते सूतमनघं नैमिषीया महर्षयः ।पुराणसंहितां पुण्यां पप्रच्छ लोमहर्षणम् ॥
त्वया सूत महाबुद्धे भगवान् ब्रह्मवित्तमः ।इतिहासपुराणार्थं व्यासः सम्यगुपासितः ॥
अस्य ते सर्व्वरोमाणि वचसा हृषितानि यत् ।द्वैपायनस्य भगवांस्ततो वै रोमहर्षणः ॥
भवन्तमेव भगवान् व्याजहार स्वयं प्रभुः ।मुनीनां संहितां वक्तुं व्यासः पौराणिकीं पुरात्वं हि स्वायम्भुवे यज्ञे सत्यादौ वितते सति ।संभूतः संहितां वक्तुं स्वांशेन पुरुषोत्तम ॥
”इति कौर्म्मे । १ । ३ -- ६ ॥
* ॥
अपि च ।“नियोगाद्ब्रह्मणः सार्द्धं देवेन्द्रेण महौजसः ।वेणपुत्त्रस्य वितते पुरा पैतामहे मखे ॥
सूतः पौराणिको जज्ञे मायारूपः स्वयं हरिः ।प्रवक्ता सर्व्वशास्त्राणां धर्म्मज्ञो गुणवत्सलः ॥
तं मां वित्त मुनिश्रेष्ठाः पूर्व्वोद्भूतं सनातनम् ।एतस्मिन्नन्तरे व्यासः कृष्णद्वैपायनः स्वयम् ॥
श्रावयामास याः प्रीत्या पुराणपुरुषो हरिः ।मदन्वये च ये सूताः संभूता वेदवर्ज्जिताः ।तेषां पुराणवक्तृत्वं वृत्तिरासीदजाज्ञया ॥
”इति कौर्म्मे १२ अध्यायः ॥
* ॥
किञ्च ।“ब्रह्मणः पौष्करे यज्ञे सूत्याहे वितते सति ।पृषदाज्यात् समुत्पन्नः सूतः पीराणिको द्विजः ॥
वक्ता वेदादिशास्त्राणां त्रिकालामलतत्त्ववित् ।तीर्थयात्राप्रसङ्गेन नैमिषारण्यमागमत् ॥
”इति वह्निपुराणे १ अध्यायः ॥
* ॥
अन्यच्च ।“हस्ते तु दक्षिणे चक्रं दृष्ट्वा तस्य पितामहः ।विष्णोरंशं पृथुं मत्वा परितोषं परं ययौ ॥
४४ ॥
तस्य वै जातमात्रस्य यज्ञे पैतामहे शुभे ।सूतः सूत्यां समुत्पन्नः सौत्येऽहनि महामते ॥
५०तस्मिन्नेव महायज्ञे जज्ञे प्राज्ञोऽथ मागधः ।प्रोक्तौ तदा मुनिवरैस्तावुभौ सूतमागधौ ॥
५१स्तूयतामेव नृपतिः पृथुर्वैण्यः प्रतापवान् ॥
” ५२इति विष्णुपुराणे । १ । १३ अध्यायः ॥
* ॥
यून एव पृथोर्जातत्वात् जातमात्रस्य यज्ञ इत्यु-च्यते । पृथुरेवाभवत् यस्मात्ततः पृथुरजायतइति मात्स्योक्तेः । पैतामहे पितामहदैवत्येपृथोरेव यज्ञे न तु पितामहकर्त्तृके । यथाहवायुः । वैण्यस्य हि पृथोर्यज्ञे वर्त्तमाने महा-त्मनः । सूतः सूत्यां समुत्पन्न इति । सूत्यामितिसूतिरभिषूतिः अभिषूयते कण्ड्यते सोमोऽस्या-मिति सूतिः सीमाभिषवभूमिस्तस्याम् । सौत्ये-ऽहनि तस्मिन्नेव दिने । इति तट्टीका ॥
* ॥
किञ्च ।“एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञे पैतामहे शुभे ।सूतः सूत्यां समुत्पन्नः सौत्येऽहनि पुराणवित् ॥
तेषां यज्ञे पुनस्त्वेवमुत्पन्नौ सूतमागधौ ।पृथोः स्तवार्थं तौ तत्र समाहूतौ महर्षिभिः ॥
ते ऊचुरृषयः सर्व्वे स्तूयतामेष पार्थिवः ।तैर्नियुक्तौ सुकर्म्माणि पृथोर्यानि महात्मनः ॥
तुष्टुवुस्तानि सर्व्वाणि आशीर्व्वादांस्ततः परान्तयोः स्तवान्ते सुपीतः पृथुः प्रादात् जनेज्वरः ॥
अनूपंदेशं सूताय मागधान् मागधाय च ।तं दृष्ट्वा परमपीताः प्रजाः प्राहुर्महर्षयः ॥
वृत्तीनामेष वो दाता भविष्यति नरेश्वरः ॥
”इति वह्निपुराणे पृथोरुपाख्याननामाध्यायः ॥
सूतः,
पुं,
क्ली,
 (सू + क्तः ।) पारदः । इत्यमरः ॥
(यथा, --“रसोनखरसैः सूतो नागवल्लीदलोत्थितैः ।त्रिफलायास्तथा क्वाथै रसो मर्द्द्यः प्रयत्नतः ॥
ततस्तेभ्यः पृथक्कृत्वा सूतं प्रक्षाल्य काञ्जिकैः ।सर्व्वदोषविनिर्म्मुक्तं योजयेद्रसकर्म्मसु ॥
इति वैद्यकरसेन्द्रसारसंग्रहे जारणमारणा-धिकारे ॥
)
सूतः, त्रि, (सू + क्तः ।) प्रसूतः । प्रेरितः । इतिमेदिनी ॥