| YouTube Channel

सुमति (sumati)

 
शब्दसागरः
English
सुमति
m.
 (-तिः)
1. The fifth Jina or Jaina teacher of the present era.
2. One of the Jainas of the past era.
f.
 (-तिः)
1. Friendship, kind-
ness, good disposition.
2. Favour of the gods, blessing.
3. Hymn,
prayer.
4. Desire.
E.
 सु good, मति intelligence or understanding.
Capeller Eng
English
1 सुमति॑
f.
 benevolence, favour
devotion, prayer.
2 सुमति
a.
 wise, intelligent
m.
 &
f.
 (also °ती) a man's
& woman's name.
Yates
English
सु-मति (तिः) 2.
m.
 The 5th
Jina of
this age, one of the past age
friendship
kindness.
Spoken Sanskrit
English
सुमति - sumati -
adj.
 - intelligent
सुमति - sumati -
adj.
 - well versed in
सुमति - sumati -
adj.
 - very wise or intelligent
सुमति - sumati -
adj.
 - very wise
सुमति - sumati -
f.
 - name of a daughter of kratu
सुमति - sumati -
f.
 - devotion
सुमति - sumati -
f.
 - favour
सुमति - sumati -
f.
 - good mind or disposition
सुमति - sumati -
f.
 - prayer
सुमति - sumati -
f.
 - kindness
सुमति - sumati -
f.
 - right taste for
सुमति - sumati -
f.
 - benevolence
सुमति - sumati -
f.
 - pleasure or delight in
सुमति - sumati -
f.
 - name of the wife of viSNuyazas and mother of kalkin
सुमति - sumati -
f.
 - good disposition
सुमति - sumati -
f.
 - good mind
सुमति sumati
f.
 name of the wife of viSNuyazas and mother of kalkin
Wilson
English
सुमति
m.
 (-तिः)
1 The fifth Jina or Jaina teacher of the present era.
2 One of the Jainas of the past era.
f.
 (-तिः) Friendship, kindness.
E.
 सु good, and मति intelligence or understanding.
Monier Williams Cologne
English
सु—मति॑
f.
 good mind or disposition, benevolence, kindness, favour (acc. with √ कृ, ‘to make any one the object of one's favour’),
RV.
AV.
devotion, prayer, ib.
the right taste for, pleasure or delight in (loc. ),
R.
सु—मति॑
mfn.
 very wise or intelligent,
Kāv.
Pañcat.
well versed in (gen. ),
Kathās.
सु—मति॑
m.
N.
 of a Daitya,
MBh.
Hariv.
of a Ṛṣi under Manu Sāvarṇa, ib.
of a Bhārgava,
MārkP.
of an Ātreya,
Cat.
of a son or disciple of Sūta and teacher of the Purāṇas,
VP.
of a son of Bharata,
BhP.
of a son of Soma-datta, ib.
of son of Su-pārśva,
Hariv.
of a son of Janamejaya,
VP.
of a son of Dṛḍha-sena,
BhP.
of a son of Nṛga, ib.
of a son of Ṛteyu, ib.
of a son of Vidūratha,
MārkP.
of the 5th Arhat of the present Avasarpiṇī or the 13th Arhat of the past Utsarpiṇī,
L.
of various other men,
Kāv.
Kathās.
(also f(ई) )
N.
 of the wife of Sagara (mother of 60, 000 sons),
R.
Pur.
(also f(ई) ) of a daughter of Kratu,
VP.
(also f(ई) ) of the wife of Viṣṇu-yaśas and mother of Kalkin,
KalkiP.
Macdonell
English
सुमति su-matí,
f.
 V.: benevolence, grace, 🞄favour (ord. mg.)
devotion, prayer
C.: 🞄pleasure (rare
in, lc.)
a.
 (C.) wise
well-versed 🞄in (g.)
m.
 N.: ī̆,
f.
 N. of a Sagaraʼs 🞄wife
-madhura,
a.
 very tender or lovely
🞄singing very beautifully
-madhya,
a.
 beautiful-waisted
🞄-madhyama,
a.
 〈1.〉 very 🞄mediocre
〈2.〉 fair-waisted: ā,
f.
 fair-waisted 🞄woman
-mánas,
a.
 V.: (good-hearted), well-disposed, 🞄favourable, gracious, benevolent
🞄pleasing
V., C.: well-pleased, cheerful, glad, 🞄comfortable
C.: wise
m.
 N.
f.
 flower (pl. 🞄or in cpds.)
N..
Apte Hindi
Hindi
सुमति
वि* सु-मति -
बहुत बुद्धिमान्
सुमतिः
स्त्री*
 सु-मतिः -
"अच्छा मन या स्वभाव, कृपा, परोपकार, सौहार्द"
सुमतिः
स्त्री*
 सु-मतिः -
देवों का अनुग्रह
सुमतिः
स्त्री*
 सु-मतिः -
"उपहार, आशीर्वाद"
सुमतिः
स्त्री*
 सु-मतिः -
"प्रार्थना, सूक्त"
सुमतिः
स्त्री*
 सु-मतिः -
"कामना, इच्छा"
सुमतिः
स्त्री*
 सु-मतिः -
सगर की पत्नि का नाम जो साठ हजार पुत्रों की माता थी
L R Vaidya
English
sumati {% f. %} 1. Good disposition, benevolence, friendship
2. favour of the gods, blessing, gift
3. hymn, prayer
4. desire, wish.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Sumati,
(1) n. of a former Buddha: LV 〔172.6〕 (vs
m.c. sūmati)
(2) n. of a Bodhisattva, with ep. kumārabhūta: Mvy 〔695〕
(3) n. of one of the sons of the Buddha Candrasūryapradīpa: SP 〔19.3〕
(4) n. of a brahman youth, previous incarnation of Śākyamuni under the Buddha Dīpaṃkara (= Megha of Mv, Sumedha of Pali): Divy 〔247.2 ff.〕
(5) n. of a lay-disciple: Gv 〔51.10〕
(6) n. of a śreṣṭhinʼs son: Gv 〔51.22〕
(7) n. of a king of serpents (mahoragendra): Gv 〔250.5〕
cf. Sumatireṇu
(8) f., n. of a merchantʼs wife, former incarnation of Vasumitrā: Gv 〔205.7〕.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 निपुण, प्रवीण, अभिज्ञ, विज्ञ, निष्णात, शिक्षित, वैज्ञानिक, कृतमुख, कृतिन्, कुशल, सङ्ख्यावत्, मतिमत्, कुशग्रीयमति, कृष्टि, विदुर, बुध, दक्ष, नेदिष्ठ, कृतधी, सुधिन्, विद्वस्, कृतकर्मन्, विचक्षण, विदग्ध, चतुर, प्रौढ, बोद्धृ, विशारद, सुमेधस्, सुमति, तीक्ष्ण, प्रेक्षावत्, विबुध, विदन्, विज्ञानिक, कुशलिन्
adjective
यः प्रकर्षेण कार्यक्षमः अस्ति।
"अर्जुनः धनुर्विद्यायां निपुणः आसीत्।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
एतस्यामवसर्पिण्यामृषभोऽजितशंभवौ ।
अभिनन्दनः सुमतिस्ततः पद्मप्रभाभिधः ॥ २६ ॥
सुपार्श्वश्चन्द्रप्रभश्च सुविधिश्चाथ शीतलः ।
श्रेयांसो वासुपूज्यश्च विमलोऽनन्ततीर्थकृत् ॥ २७ ॥
धर्मः शान्तिः कुंथुररो मल्लिश्च मुनिसुव्रतः ।
नमिर्नेमिः पार्श्वो वीरश्चतुर्विंशतिरर्हताम् ॥ २८ ॥
-wordlist-
ऋषभ (पुं), अजित (पुं), शम्भव (पुं), अभिनन्दन (पुं), सुमति (पुं), पद्मप्रभ (पुं), सुपार्श्व (पुं), चन्द्रप्रभ (पुं), सुविधि (पुं), शीतल (पुं), श्रेयांस (पुं), वासुपूज्य (पुं), विमल (पुं), अनन्ततीर्थकृत् (पुं), धर्म (पुं), शान्ति (पुं), कुन्थु (पुं), अर (पुं), मल्लि (पुं), मुनिसुव्रत (पुं), नमि (पुं), नेमि (पुं), पार्श्व (पुं), वीर (पुं)
--source--
उत्सर्पिण्यामतीतायां चतुर्विंशतिरर्हताम् ।
केवलज्ञानी निर्वाणी सागरोऽथ महायशाः ॥ ५० ॥
विमलः सर्वानुभूतिः श्रीधरो दत्ततीर्थकृत् ।
दामोदरः सुतेजाश्च स्वाम्यथो मुनिसुव्रतः ॥ ५१ ॥
p{0006}
सुमतिः शिवगतिश्चैवात्यागोऽथ निमीश्वरः ।
अनिलो यशोधराख्यः कृतार्थोऽथ जिनेश्वरः ॥ ५२ ॥
शुद्धमतिः शिवकरः स्यन्दनश्चाथ संप्रतिः ।
-wordlist-
अतीतावसर्पिण्यर्हत् (पुं), केवलज्ञानिन् (पुं), निर्वाणिन् (पुं), सागर (पुं), महायशस् (पुं), विमल (पुं), सर्वानुभूति (पुं), श्रीधर (पुं), दत्ततीर्थकृत् (पुं), दामोदर (पुं), सुतेजस् (पुं), स्वामिन् (पुं), मुनिसुव्रत (पुं), सुमति (पुं), शिवगति (पुं), अस्ताग (पुं), निमीश्वर (पुं), अनिल (पुं), यशोधर (पुं), कृतार्घ (पुं), जिनेश्वर (पुं), शुद्धमति (पुं), शिवकर (पुं), स्यन्दन (पुं), सम्प्रति (पुं)
Mahabharata
English
Sumati^1, an Asura. § 268 (Varuṇasabhāv.): II, 9, 365 (among the Daityas and Dānavas in the palace of Varuṇa).
Sumati^2, a ṛshi. § 734 (Ānuśāsanik.): XIII, 26, 1761 (came to see Bhīshma).
पुराणम्
English
सुमति १ / SUMATI I. A rākṣasa who lives in Varuṇa's court worshipping him. (Sabhā Parva, Chapter 9, Verse 13).
सुमति २ / SUMATI II. A great maharṣi who was one of the munis who visited bhīṣma on his bed of arrows. (Anuśāsana Parva, Chapter 26, Verse 4).
सुमति ३ / SUMATI III. A sister of garuḍa and wife of King sagara. (See under sagara).
सुमति ४ / SUMATI IV. A king, son of kākutstha of solar dynasty. (vālmīki rāmāyaṇa, Bālakāṇḍa, Canto 47, Verse 7).
सुमति ५ / SUMATI V. A King, grandson of ṛṣabha and son of bharata. (viṣṇu purāṇa, Part II, Chapter 1). He was a righteous ruler. After ruling the country well for long and performing many yajñas his father bharata crowned sumati king and practising meditation in sālagrāma temple he gave up his life. (See under bharata III).
सुमति ६ / SUMATI VI. A king, son of dyumatsena and father of subala. (bhāgavata, skandha 9).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सुमतिः,
पुं,
 (शोभना मतिर्यस्य ।) वर्त्तमानकल्पी-यार्हद्भेदः । भूतकल्पीयार्हद्भेदः । इति हेम-चन्द्रः ॥
सुन्दरमतियुक्ते, त्रि । (यथा, भाग-वते । १० । ६० । ३८ ।“त्वं वै समस्तपुरुषार्थमयः फलात्मायद्वाञ्छया सुमतयो विसृजन्ति कृत्स्नम् ।तेषां विभो समुचितो भवतः समाजःपुंसः स्त्रियाश्च रतयोः सुखदुःखिनोर्न ॥
” * ॥
शोभना मतिः ।) शोभगमतौ, स्त्री ॥
सुमतिः,
स्त्री,
 (शोभना मतिर्यस्याः ।) विष्णु-यशसः पत्नी । सा कल्किमाता । यथा, --“सम्भले विष्णुयशसो गृहे प्रादुर्भवाम्यहम् ।सुमत्यां मातरि विभोः कन्यायां तन्निदेशतः ।चतुर्भिर्भ्रातृभिर्देव करिष्यामि कलिक्षयम् ॥
”इति कल्किपुराणे २ अध्यायः ॥
अपि च । तत्रैव ।“सुमत्यां विष्णुयशसा गर्भमाधत्त वैष्णवम् ॥
”“सुमतिस्तं सुतं लब्ध्ना विष्णुं जिष्णुं जगत्पतिम्पूर्णकामा विप्रमुख्यानाहूयादाद्गवां शतम् ॥
”
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सुमति
त्रि०
 सुष्ठु मतिर्यस्य । १ शोभनवुद्धियुते २ कलकिमातरिविष्णुयशमः पत्न्यां स्त्री । ३ सर्हत्मातरि च स्त्री हेमच० ।प्रा० स० । ३ सुन्दरायां बुद्धौ स्त्री ।
Capeller
German
1. सुमति॑ wohlweise, verständig.
2. सुमति wohlweise, verständig.
Grassman
German
su-matí, f. (a. {800, 7}), 1〉 Wohlwollen, Gunst, Gunsterweisung der Götter [G.]
2〉 auch ohne Gen.
3〉 Gebet, Andachtslied [vergl. matí 2]
auch 4〉 mit dem Gen. des Betenden
5〉 in {800, 7} erscheint es adjektivisch: wohlwollend, hold. — Vgl. zu {1, 2} die Adjektiven: ántama, arvā́c, cániṣṭha, náva, návīyas, bhadrá, bhūridā́van, vājadā́van, vā́javat, viśvájanya, śréṣṭha, supéśas, svā́diṣṭha
ferner devasumatí.
-ís 1〉 te {24, 9}
{114, 9}
{121, 15}
{235, 23}
{264, 7}
devā́nām {89, 2}
vas {107, 1}
{573, 4}
{575, 4}
vām {339, 7}
{346, 11}
{586, 2}. _{586, 5}
{642, 4}
{866, 12}
{969, 4}
mitrásya {419, 4}
yásya {695, 4}
asya {712, 9}
{857, 6}. — 2〉 {225, 15}. — 5〉 〰 bhavā nas {800, 7}.
-ím 1〉 te {114, 3}
{156, 3}
{300, 6}. _{300, 8}
{381, 3}
{456, 9}
{540, 6}
{837, 7}
asya {114, 4}
{1020, 5}
vām {117, 23}
{424, 1}
turā́ṇām {171, 1}
vásvas {238, 1}
{555, 1}
yajñíyānām {267, 11}
nadī́nām {267, 12}
vas {395, 18}
ródasīos {443, 11}
pūṣṇás {498, 5}
vīrásya {622, 21}
devā́nām {651, 7}
ṛ́ṣīnām {974, 3}. — 2〉 {73, 6}. _{73, 7}
{235, 15}
{291, 6}
{387, 1}
{492, 12}
{503, 7}
{522, 6}
{576, 11}
{616, 2}
{809, 26}. — 3〉 {151, 7}
{547, 10}
{808, 2}. — 4〉 nas {166, 6} (pipartana)
{234, 3}
{534, 4}
bhándiṣṭhasya {355, 10}.
-yā́ [I.] 1〉 devā́nām {396, 4}. — 2〉 {31, 18}
{855, 8}.
-iā́ 2〉 {379, 3} (śréṣṭhayā).
-ī́ [I.] 2〉 {297, 2}. — 3〉 {786, 1}.
-áye 1〉 vām {158, 2}
mahás (índrasya) {470, 1}.
-aú 1〉 vaicvānarásya {98, 1}
yajñíyasya {235, 21}
{488, 13}
{957, 7}
yajñíyānām {840, 6}
mitrásya {293, 3}
te {442, 10}
{534, 3}
{536, 8}
{623, 2}
{664, 24}
{986, 5}
devā́nām {557, 4}
asya {668, 12}.
-áyas 1〉 te {223, 5}
{534, 20}.
-ī́s 2〉 {846, 10}
{873, 7} (iyānás).
-íbhis 1〉 asya (índrasya) {319, 2}
te {207, 8}. — 2〉 {573, 5}
{646, 9}. — 3〉 {642, 2}. _{642, 6}.
-īnáam 1〉 te {4, 3} (vidyā́ma)
yuvā́ku {17, 4} [Page1545] (bhūyā́ma). — 3〉 {3, 11} cétantī.
-īnā́m 3〉 evā́ te vayám indra bhuñjatīnā́m vidiā́ma 〰 návānām {915, 17}.
Stchoupak
French
सु-मति-
f.
 bienveillance, faveur
plaisir à (loc.)
a. très sage,
avisé
versé dans (gén. )
m.
n.
 de divers personnages.