| YouTube Channel

सुपर्ण (suparNa)

 
शब्दसागरः
English
सुपर्ण
m.
 (-र्णः)
1. GARUḌA, the bird and vehicle of VISHṆU.
2. A tree,
(Cassia fistula.)
3. A cock.
4. A being of a superhuman character,
as GARUḌA, and other birds of an equally fanciful description
one of those classes first created by the BRAHMĀDIKAS, and
included in the daily presentation of water to deceased ancestors,
&c.
5. A ray of the sun.
f.
 (-र्णा or -र्णी)
1. Name of the mother of
GARUḌA.
2. A number of lotuses, or a pool abounding with them.
Adj.
1. Well-winged.
2. Having beautiful leaves.
E.
 सु handsome,
and पर्ण a leaf or feather.
Capeller Eng
English
सुपर्ण॑
f.
 ई
a.
 well-winged.
m.
 a
cert.
 large bird
(eagle, vulture etc.,
fig.
 of the sun)
a
cert.
 myth. bird (often
identif. with Garuḍa).
Yates
English
सु-पर्ण (र्णः) 1.
m.
 Garuḍa
a super-
human bird
Cassia fistula
a
cock.
f.
 (ई) Mother of
Garuḍa
number of lotuses, or a pond of
them.
Spoken Sanskrit
English
सुपर्ण - suparNa -
adj.
 - having beautiful wings
सुपर्ण - suparNa -
adj.
 - having beautiful leaves
सुपर्ण - suparNa -
m.
 - night
सुपर्ण - suparNa -
m.
 - any mythical or supernatural bird
सुपर्ण - suparNa -
m.
 - large bird of prey [ vulture, eagle ]
सुपर्ण - suparNa -
m.
 - species of creeper
सुपर्ण - suparNa -
m.
 - any large bird of prey
सुपर्ण - suparNa -
m.
 - ray
सुपर्ण - suparNa -
m.
 - particular drug
सुपर्ण - suparNa -
m.
 - Indian laburnum tree [ Cassia fistula - Bot. ]
सुपर्ण - suparNa -
m.
 - horse
सुपर्ण - suparNa -
m.
 - particular array
सुपर्ण - suparNa -
m.
 - cock
सुपर्ण - suparNa -
n.
 - particular section of 103 Vedic verses
सुपर्ण - suparNa -
n.
 - beautiful leaf
सुपर्ण suparNa
n.
 particular section of 103 Vedic verses
Wilson
English
सुपर्ण
m.
 (-र्णः)
1 GARUḌA, the bird and vehicle of VIṢṆU.
2 A tree, (Cassia fistula.)
3 A cock.
4 A being of a superhuman character, or GARUḌA, and other birds of an equally
fanciful description
one of those classes first created by the BRAHMĀDIKAS,
and included in the daily presentation of water to deceased ancestors, &c.
f.
(-र्णा or र्णी)
1 The mother of GARUḌA.
2 A number of lotuses, or a pool abounding with them.
E.
 सु handsome, and पर्ण a leaf or feather.
Monier Williams Cologne
English
सु—पर्ण
n.
 a beautiful leaf,
R.
सु—पर्ण॑ (°ण॑), mf(ई॑)n. having beaut° leaves,
L.
having beaut° wings,
RV.
सु—पर्ण
m.
 any large bird of prey (as a vulture, eagle
also applicable to the sun or moon as ‘having beaut° rays’, and to सोम and clouds
du.
 ‘sun and moon’), ib.
any mythical or supernatural bird (often identified with Garuḍa, and sometimes personified as a Ṛṣi, a Deva-gandharva, and an Asura),
RV.
TS.
Kāṭh.
MBh.
a ray,
Naigh.
a horse, ib.
Nir.
a cock,
MW.
a partic. array (as of an army),
MBh.
Cassia Fistula,
L.
N.
 of a son of Antarikṣa (v.l. -वर्ण),
VP.
of a mountain,
BhP.
सु—पर्ण
m.
n.
 a partic. section of 103 Vedic verses,
MBh.
Apte Hindi
Hindi
सुपर्ण
वि* सु-पर्ण -
अच्छे पंखों वाला
सुपर्ण
वि* सु-पर्ण -
सुन्दर पत्तों वाला
सुपर्णः
पुं*
 सु-पर्णः -
सूर्य की किरण
सुपर्णः
पुं*
 सु-पर्णः -
"अर्धदिव्य चरित्र के पक्षियों जैसे प्राणी, देवगन्धर्व"
सुपर्णः
पुं*
 सु-पर्णः -
अलौकिक पक्षी
सुपर्णः
पुं*
 सु-पर्णः -
गरुड का विशेषण
सुपर्णः
पुं*
 सु-पर्णः -
मुर्गा
सुपर्णः
पुं*
 - -
"पक्षी, परिंदा"
L R Vaidya
English
suparRa {% (I) a. (f. र्णा or र्णी) %} 1. Well-winged
2. having beautiful leaves.
suparRa {% (II) m. %} 1. A ray of the sun
2. a class of bird-like beings of a semi-divine character
3. an epithet of Garuḍa
4. a cock.
Bopp
Latin
सुपर्ण m. (BAH. e सु e पर्ण quod hac in compos. plumam
significare videtur) i. q. गरुड.
Indian Epigraphical Glossary
English
Suparṇa (EI 2), a class of demi-gods.
Lanman
English
su-parṇá, a. with good wings
as m. bird
of prey
eagle, vulture
mythical bird.
[parṇá, 1304b.]
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
गरुडः शाल्मल्यरुणावरजो विष्णुवाहनः ॥ २३० ॥
सौपर्णेयो वैनतेयः सुपर्णसर्पारातिर्वज्रजिद्वज्रतुण्डः ।
पक्षिस्वामी काश्यपिः स्वर्णकायस्तार्क्ष्यः कामायुर्गरुत्मान्सुधाहृत् ॥ २३१ ॥
-wordlist-
गरुड (पुं), शाल्मलिन् (पुं), अरुणावरज (पुं), विष्णुवाहन (पुं), सौपर्णेय (पुं), वैनतेय (पुं), सुपर्ण (पुं), सर्पाराति (पुं), वज्रिजित् (पुं), वज्रतुण्ड (पुं), पक्षिस्वामिन् (पुं), काश्यपि (पुं), स्वर्णकाय (पुं), तार्क्ष्य (पुं), कामायुस् (पुं), गरुत्मत् (पुं), सुधाहृत् (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
विहङ्गराज
विहङ्गराज, गरुड, गरुत्मत्, तार्क्ष्य, सुपर्णीतनय, सुपर्ण, वैनतेय, पवनाशनाश, सुरेन्द्रजित्, कश्यपनन्दन
विहङ्गराजो गरुडो गरुत्मान्,
तार्क्ष्यः सुपर्णीतनयः सुपर्णः ।
स्याद्वैनतेयः पवनाशनाशः,
सुरेन्द्रजित्कश्यपनन्दनश्च ॥ ३० ॥
verse 1.1.1.30
page 0005
नाममाला
Sanskrit
पन्नगवैरिन्, पन्नगाराति, पन्नगामित्र, पन्नगारि, पन्नगद्विष्, पन्नगसपत्न, पन्नगद्विषत्, पन्नगरिपु, पन्नगभ्रातृव्य, पन्नगदुर्जन, पन्नगशत्रु, पन्नगदुष्ट, पन्नगद्वेषिन्, पन्नगखल, पन्नगाहित, अहिवैरिन्, अह्याराति, अह्यमित्र, अह्यरि, अहिद्विष्, अहिसपत्न, अहिद्विषत्, अहिरिपु, अहिभ्रातृव्य, अहिदुर्जन, अहिशत्रु, अहिदुष्ट, अहिद्वेषिन्, अहिखल, अह्यहित, विषधरवैरिन्, विषधराराति, विषधरामित्र, विषधरारि, विषधरद्विष्, विषधरसपत्न, विषधरद्विषत्, विषधररिपु, विषधरभ्रातृव्य, विषधरदुर्जन, विषधरशत्रु, विषधरदुष्ट, विषधरद्वेषिन्, विषधरखल, विषधराहित, लेलिहानवैरिन्, लेलिहानाराति, लेलिहानामित्र, लेलिहानारि, लेलिहानद्विष्, लेलिहानसपत्न, लेलिहानद्विषत्, लेलिहानरिपु, लेलिहानभ्रातृव्य, लेलिहानदुर्जन, लेलिहानशत्रु, लेलिहानदुष्ट, लेलिहानद्वेषिन्, लेलिहानखल, लेलिहानाहित, भुजङ्गमवैरिन्, भुजङ्गमाराति, भुजङ्गमामित्र, भुजङ्गमारि, भुजङ्गमद्विष्, भुजङ्गमसपत्न, भुजङ्गमद्विषत्, भुजङ्गमरिपु, भुजङ्गमभ्रातृव्य, भुजङ्गमदुर्जन, भुजङ्गमशत्रु, भुजङ्गमदुष्ट, भुजङ्गमद्वेषिन्, भुजङ्गमखल, भुजङ्गमाहित, नागवैरिन्, नागाराति, नागामित्र, नागारि, नागद्विष्, नागसपत्न, नागद्विषत्, नागरिपु, नागभ्रातृव्य, नागदुर्जन, नागशत्रु, नागदुष्ट, नागद्वेषिन्, नागखल, नागाहित, उरगवैरिन्, उरगाराति, उरगामित्र, उरगारि, उरगद्विष्, उरगसपत्न, उरगद्विषत्, उरगरिपु, उरगभ्रातृव्य, उरगदुर्जन, उरगशत्रु, उरगदुष्ट, उरगद्वेषिन्, उरगखल, उरगाहित, फणिवैरिन्, फण्याराति, फण्यमित्र, फण्यरि, फणिद्विष्, फणिसपत्न, फणिद्विषत्, फणिरिपु, फणिभ्रातृव्य, फणिदुर्जन, फणिशत्रु, फणिदुष्ट, फणिद्वेषिन्, फणिखल, फण्यहित, सर्पवैरिन्, सर्पाराति, सर्पामित्र, सर्पारि, सर्पद्विष्, सर्पसपत्न, सर्पद्विषत्, सर्परिपु, सर्पभ्रातृव्य, सर्पदुर्जन, सर्पशत्रु, सर्पदुष्ट, सर्पद्वेषिन्, सर्पखल, सर्पाहित, विनतात्मज, सुपर्ण, गरुड, तार्क्ष्य, गरुत्मत्, शकुनीश्वर, इन्द्रजित्, मन्त्रपूतात्मन्, वैनतेय, विषक्षय
पन्नगोऽहिर्विषधरो लेलिहानो भुजङ्गमः ।
नागोरगौ फणी सर्पः तद्वैरी विनतात्मजः ॥ १२८ ॥
सुपर्णो गरुडस्तार्क्ष्यो गरुत्मान् शकुनीश्वरः ।
इन्द्रजिन्मन्त्रपूतात्मा वैनतेयो विषक्षयः ॥ १२९ ॥
verse 0.1.1.128
page 0065
Mahabharata
English
Suparṇa^1 (“having beautiful wings”) = Garuḍa: I, †724 (grastāṃ Sºsya balena varttikāṃ), 1260 (C. by error Suvº), 1261, (1262), 1304, 1306, 1313 (patageśvaraṃ), 1502, 1518 (origin of the name) 1535, †1544, 1588, 8252 (?ºādyāḥ patatrinaḥ, fight with Kṛshṇa and Arjuna)
III, 10574 (pakshirāṭ), 10958(?), 11676 (mahānāgaṃ…sahasāharat), 11680 (ºānilavegena), †15671 (saraḥ Sºena hṛtoragaṃ yathā)
V, †2578 (Garuḍaṃ, identified with Kṛshṇa), 3660, 3663, 3675, (3761), (3779), (3801), (3821), 3850, 3874, 3876, 3880, 3884, 3894, 3896, 3917, 4004, 4112, 4022, 4025 (pannagāśanaṃ), 5290 (ºḥ pakshiṇāṃ yathā, sc. senāpatir bhava)
VI, 152 (Gº), 208 (Sumukhaḥ…Sºsyātmajaḥ), 3978, 3991 (ºpatane yathā, sc. śabdaḥ)
VII, 2572 (ºa iva sāgaraṃ, sc. prāviśat), 2683, 5229 (ºa iva vegena pakshirāṭ), 5532 (ºvegaiḥ…patatribhiḥ), 6343 (rathaṃ…Sºocchritaketanaṃ, i.e. Kṛshṇa's)
VIII, 1803 (ºṃ patagaśreshṭhaṃ Vainateyaṃ…bhogīvāhvayase pāte), 1938 (ºvat), †3857 (mahāvanānīva Sºvāyunā, sc. patanti), †4327 (ºvātaprahatā yathoragāḥ)
X, 38 (ºm iva vegitaṃ)
XII, 8345 (ºārkaracitaṃ …Vaishṇavaṃ padaṃ)
XIII, 682 (somahartāraṃ), 4206 (ºsya putraṃ, but read with B. Sºo 'sya putraṃ, and cf. IX, 2669), 6864 (Kaśyapātmajaḥ), 7104 (pannageśvaraḥ, but read patageśvaraḥ with B.)
XVI, †62 (the banner (dhvaja) of Kṛshṇa).
Suparṇa^2, name of two Devagandharvas. § 101 (Aṃśāvat.): I, 65, 2550 (son of Muni).--§ 102 (do.): I, 65, 2555 (son of Prādhā).
Suparṇa^3, an Asura. § 130 (Aṃśāvat.): I, 67, 2672 (inearnate as king Kālakīrti).
Suparṇa^4 = Sūrya: III, 155.
Suparṇa^5, name of a yajus. § 637 (Rājadh.): XII, 47, 1632 (ºo yajur nāma, identified with Krshna
otherwise Nīl. and PCR.).
Suparṇa^6, a ṛshi. § 717b (Nārāyanīya): XII, 349, III), 13566 (ṛshiḥ), 13567, 13568 (learnt the religion (dharma) [of Nārāyaṇa]
from Nārāyaṇa himself, and recited it thrice a day, hence it was named trisauparṇa).
Suparṇa^7 = Vishṇu (1000 names).
Suparṇa^8, name of a vyūha. VII, 795 (vyūḍhaṃ), 796. Cf. Garuḍa^2.
*Suparṇa, pl. (ºāḥ), birds of Garuḍa's race. I, †722 (dual, said of the Aśvins), 2562, †7011, †7017 (ºnāgāsurasiddhajushṭaṃ, sc. antarīkshaṃ), 8252 (?ºādyāḥ patatriṇah, fought with Kṛshṇa and Arjuna)
II, 465 (in the palace of Brahmán), 472 (do.)
III, 8214, 10831, 11646, 12924
V, 3586 (lokaḥ Sºānāṃ pakshiṇāṃ pannagāśināṃ, enumeration of the S., sons of Garuḍa)
VII, 5641 (ºā iva khecarāḥ), †6921, †9465, 9475
VIII, 2593 (bhakshayanto bhujaṅgamān), †4490 (Brahmarshi-rājarshi-Sºjushṭaṃ, sc. viyat)
XI, 453, 778
XII, †1892 (hayaih Sºair iva cāśugāmibhiḥ), 13366
XIII, †1373 (º-Gandharva-Piśāca-Dānavāḥ), 3886 (devāsura-Sºāh) Cf. Garuḍa, pl.
पुराणम्
English
सुपर्ण १ / SUPARṆA I. A Devagandharva, son of kaśyapa prajāpati by his wife muni. (Ādi Parva, Chapter 65, Verse 42).
सुपर्ण २ / SUPARṆA II. Another Devagandharva, son of Kaśyapaprajāpati by his wife Pradhā. (Ādi Parva, Chapter 65, Verse 47).
सुपर्ण ३ / SUPARṆA III. Younger brother of the asura called mayūra. suparṇa in after life was born as King kālakīrti on earth. (Ādi Parva, Chapter 67, Verse 36).
सुपर्ण ४ / SUPARṆA IV. Another name of garuḍa. (See under garuḍa).
सुपर्ण ५ / SUPARṆA V. A maharṣi, who taught Vāyubhagavān Sātvatadharma and also attained salvation by performing penance with mind under perfect control. (śānti Parva, Chapter 348).
सुपर्ण ६ / SUPARṆA VI. A Synonym of Mahāviṣṇu. (Anuśāsana Parva, Chapter 149, Verse 34).
Vedic Reference
English
1. Su-parṇa, ‘well-winged, ’ designates a large bird of prey,
the ‘eagle’ or the ‘vulture, ’ in the Rigveda^1 and later.^2 In
the passages in which it appears as an eater of carrion^3 it must
be the vulture. The Jaiminīya Brāhmaṇa^4 mentions an eagle
which separates milk from water like the Kruñc. In the
Rigveda^5 the Suparṇa is said to be the child of the Śyena, and
is distinguished from the latter in another passage:^6 this led
Zimmer^7 to think that the falcon is probably meant.^8 The
Atharvaveda alludes to its cry, ^9 and describes it as living in
the hills.^10
1) i. 164, 20
ii. 42, 2
iv. 26, 4
viii. 100, 8
ix. 48, 3, etc.
2) Av. i. 24, 1
ii. 27. 2
30, 3
iv. 6, 3,
etc.
Taittirīya Saṃhitā, vii. 5, 8, 5,
etc.
3) Maitrāyaṇī Saṃhitā, iv. 9, 19
Taittirīya Āraṇyaka, iv. 29.
4) ii. 438 (Journal of the American
Oriental Society, 19, 101).
5) x. 144, 4.
6) ii. 42, 2.
7) Altindisches Leben, 88.
8) In the post-Vedic period Suparṇa
became a mythical bird, identified with
Viṣnu's vehicle, Garuḍa, who, however,
is also regarded as king of the Suparṇas.
9) ii. 30, 3.
10) v. 4, 2.
2. Suparṇa is personified in the Yajurveda Saṃhitās^1 as
a Ṛṣi.
1) Taittirīya Saṃhitā, iv. 3, 3, 2
Kāṭhaka Saṃhitā, xxxix. 7.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सुपर्णः,
पुं,
 (सुष्ठु पर्णं पक्षो यस्य ।) गरुडः ।इत्यमरः । १ । १ । ३१ ॥
(यथा, रघुः ! १० । ६१ ।“उह्यन्ते स्म सुपर्णेन वेगाकृष्टपयोमुचा ॥
”)स्वर्णचूडपक्षी । कृतमालकवृक्षः । इति मेदिनी(पक्षिमात्रम् । यथा, मनुः । १ । ३७ ।“नागान् सर्पान् सुपर्णांश्च पितॄऋणाञ्च पृथग्-गणान् ॥
”विष्णुः । इति महाभारतम् । १३ । १४९ ।३४ ॥
) शोभनपर्णविशिष्टे, त्रि ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सुपर्ण
पु०
 सुष्ठु पंर्णं पत्त्रं पक्षो वा यस्य । १ गरुडे अमरः२ सुन्दरपर्णयुक्ते
त्रि०
 ३ स्वर्णचूडखगे पुंस्त्री० स्त्रियांङीष् । ४ कृतमालवृक्षे
पु०
 मेदि० ५ नागकेशरे
पु०
 त्रिका० । कप्सुपर्णक । आरग्बधे वृक्षे सप्तच्छदवृक्षे जटा० गरुडे चहेमच० । शालपर्ण्यां रेणुकायां पलाश्यां स्वर्णजीवन्त्यांवाकुच्यां स्त्री कापि अत इत्त्वम् ।
Capeller
German
सुपर्ण॑,
f.
 ई schön geflügelt.
m.
 großer
Vogel, Adler, Geier, bes. ein best. myth.
Vogel (öfter mit Garuḍa indentif. ).
Grassman
German
su-parṇá, a., m., 1〉 a., schöngeflügelt
2〉 m., ein grosser Vogel: Adler, Geier
insbesondere 3〉 von den Rossen der Sonne, des Soma, des Agni, oder von den Presssteinen
4〉 a. oder m., von den Aśvinen, den Induʼs (divyá)
5〉 vom Monde, vielleicht auch von den Planeten
6〉 von der Sonne (divyá, ásura, garútmat, aruṇá, aruṣá)
7〉 von dem Vogel (vgl. śyená) der den Soma vom Himmel bringt.
-ás 2〉 {233, 2}
{854, 10} (nakhám ā́ siṣāya). — 5〉 candrámās {105, 1}. — 6〉 {35, 7}
{164, 46}
{401, 3}
{783, 9}
{809, 33}
{856, 2}
{881, 6}
{940, 4}
{975, 3} (savitúr). — 7〉 {709, 8}
{760, 3}
{798, 24}
(neben śyenás) {322, 4}
śyenásya putrás {970, 4}.
-ám 1〉 vāyasám {164, 52} (neben divyám). — 2〉 〰 vaste (íṣus) {516, 11}. — 6〉 {797, 11} (gandharvám)
{940, 5}
{949, 6}.
-ā́ [du.] 4〉 (aśvínā) {339, 3}. — 5〉 Sonne und Mond: {164, 20}
vṛ́ṣaṇā {940, 3}.
-ā́s 1〉 váyas {899, 11} (bildlich). — 3〉 te (agnés) {79, 2}
hárayas {164, 47}
(grā́vāṇas) {920, 5}. — 4〉 índavas {798, 1}. — 5〉 eté {105, 11} (páñca ukṣáṇas in V. _{105, 10})
{164, 21}. _{164, 22}.
-ías [N. p. f.] 1〉 uṣásas prátīkam vasante {914, 19}.
-ías [A. p. f.] 1〉 harítas {798, 37} (yujānás indo).
Burnouf
French
सुपर्ण सुपर्ण
m.
 (पर्ण) un être ailé, en gén.
Coq.
Cassia fistula, bot.
Garuḍa
un garuḍa. -- S.
f.
सुपर्णी lieu abondant en lotus.
La mère de Garuḍa.
सुपर्णक
m.
 un सुपर्ण, un garuḍa.
Cassia fistula
echites scholaris, bot.
सुपर्णकेतु
m.
 Viṣṇu.
सुपर्णाख्य
m.
 mesua ferrea, bot.
सुपर्णीतनय
m.
 Garuḍa.
Stchoupak
French
सु-पर्ण-
nt. belle feuille
m.
 grand oiseau de proie (aigle, vautour,
etc), not. oiseau mythique identifié à Garuḍa
n.
 d'une disposition des
troupes
d'une montagne
m.
 nt. d'un groupe de vers védiques
-आ-
f.
mère de Garuḍa.
°केतु-
m.
 ép. de Viṣṇu.
°राज-
m.
 Garuḍa.