| YouTube Channel

सिन्धु (sindhu)

 
शब्दसागरः
English
सिन्धु
m.
 (-न्धुः)
1. The ocean, the sea.
2. The Indus.
3. The country
along the INDUS or SINDH.
4. The juice that exudes from an ele-
phant's temples.
5. An elephant.
6. A division of a Rāga or musical
mode.
7. A small tree, (Vitex negundo.)
f.
 (-न्धुः) A river in general.
E.
 स्यन्द् to trickle or flow, उ Unādi
aff.
 , the form
irr
 .
Capeller Eng
English
सि॑न्धु
m.
f.
 stream,
esp.
 the Indus,
pl.
m.
 the land on
the Indus & its inhabitants
m.
 also flood, sea, ocean, water
i.g.
 ,
N.
of a Gandharva etc.
Yates
English
सिन्धु (न्धुः) 2.
m.
 The ocean, the
sea
Indus, Sindh
Elephant or
juice from his temples
small
tree, musical mode.
f.
 A river.
Spoken Sanskrit
English
सिन्धु - sindhu -
m.
 - country around the indus
सिन्धु - sindhu -
m.
 - particular rAga
सिन्धु - sindhu -
m.
 - white or refined borax
सिन्धु - sindhu -
m.
 - moisture of the lips
सिन्धु - sindhu -
m.
 - water ejected from an elephant's trunk
सिन्धु - sindhu -
m.
 - king of Sindh
सिन्धु - sindhu -
m.
 - sea
सिन्धु - sindhu -
m.
 - symbolical term for the number 4
सिन्धु - sindhu -
m.
 - exudation from an elephant's temples
सिन्धु - sindhu -
m.
 - flood
सिन्धु - sindhu -
m.
 - stream
सिन्धु - sindhu -
m.
 - ocean
सिन्धु - sindhu -
m.
f.
 - river
सिन्धु - sindhu -
m.
f.
 - river Indus
सिन्धु { सिन्धु } - sindhu { sindhu } - n - waters
सिन्धु sindhu
m.
 king of Sindh
सिन्धुखेल sindhukhela
m.
 country Sindh
सिन्धुपति sindhupati
m.
 lord of Sindh
सिन्धुराज sindhurAja
m.
 king of Sindh
सैन्धव saindhava
m.
 king of Sindh
सिन्धुवासिन् sindhuvAsin
adj.
 living in Sindh
सिन्धुदेश sindhudeza
m.
 country of Sindh
सिन्धुजन्मन् sindhujanman
adj.
 produced in Sindh
सुसैन्धवी susaindhavI
f.
 good mare from Sindh
सिन्धुवार sindhuvAra
m.
 horse brought from Sindh
सैन्धवारण्य saindhavAraNya
n.
 jungly district of Sindh
सिन्धुक sindhuka
adj.
 born or produced in Sindh
सिन्धुज sindhuja
adj.
 born or produced in the country Sindh
सैन्धव saindhava
adj.
 belonging to or produced in or coming from the indus or Sindh
Wilson
English
सिन्धु
m.
 (-न्धुः)
1 The ocean, the sea.
2 The Indus.
3 The country along the Indus or Sindh.
4 The juice that exudes from an elephant's temples.
5 An elephant.
6 A division of a Rāga or musical mode.
7 A small tree, (Vitex negundo.)
f.
 (-न्धुः) A river in general.
E.
 स्यन्द to trickle or flow, उ Uṇādi
aff.
 , the form.
irr
 .
Apte
English
सिन्धुः [sindhuḥ], [स्यन्द्-द्-अद् संप्रसारणं दस्य धश्च Tv.
Uṇ.*
 1.11]
The sea, ocean
तावत् त्रिभुवनं सद्यः कल्पान्तैधितसिन्धवः
Bhāg.*
 3.11.3.
The Indus.
The country around the Indus.
N.
 of a river in Mālavā
वेणीभूतप्रतनुसलिला तामतीतस्य सिन्धुः
Me.*
 29 (where Malli.'s remark सिन्धुर्नाम नदी तु कुत्रापि नास्ति is gratuitous)
पारासिन्धुसंभेदमवगाह्य नगरी- मेव प्रविशावः
Māl.
 4. 9/1 (see Dr. Bhāndārkar's note ad
loc.
 ).
The water ejected from an elephant's trunk.
The juice exuding from the temples of an elephant.
An elephant.
N.
 of Varuṇa.
White borax.
A kind of musical mode (राग).
pl.
 The inhabitants of the Sindhu country.
f.
A great river or river in general
पिबत्यसौ पाययते च सिन्धूः
R.*
 13.9
Me.*
 48
Ś.*
 5.21
Ku.*
 3.6
5.85.
The river Sindhu.
Comp.
 -उत्थम्, -उपलम् rock-salt. -कन्या
N.
 of Lakshmī -कफः cuttle-fish bone. -खेलः the country Sindha. -ज, -जन्मन्a.
aquatic.
river-born.
Sea-born, born in theSindha country. (-जः) the moon. (-जम्) rock-salt.-जा
f.
N.
 of Lakṣmī. -नन्दनः, -पुत्रः the moon. -नाथः the ocean. -पर्णी, -वेषणम् Gmelina Arborea (Mar. थोरशिवणी). -पिबः
N.
 of Agastya. -पुष्पः a conch-shell.-मन्थजम् rock-salt. -राजः, -पतिः
N.
 of Jayadratha
Ve.*
 3. -लवणम् rock-salt. -वारः a horse of good breed (brought from Sindha or Persia). -शयनः
N.
 of Viṣṇu.-सङ्गमः confluence of rivers
(also with the ocean).-सागरः the country between the mouths of the Indus and the sea. -सौवीराः
N.
 of a people inhabiting the country round the Indus.
Apte 1890
English
सिंधुः [स्यंद्-उद् संप्रसारणं दस्य धश्च Tv.] 1 The sea, ocean.
2 The Indus.
3 The country around the Indus.
4 N. of a river in Mālvā
Me. 29 (where Malli.'s remark सिंधुर्नाम नदी तु कुत्रापि नास्ति is gratuitous)
Māl. 4. 9 (see Dr. Bhāndārkar's note ad loc.).
5 The water ejected from an elephant's trunk.
6 The juice exuding from the temples of an elephant.
7 An elephant.
8 N. of Varuṇa.
9 White borax.
10 A kind of musical mode (राग).
pl. The inhabitants of the Sindhu country.
f. 1 A great river or river in general
पिबत्यसौ पाययते च सिंधूः R. 13. 9
Me. 46
Ś. 5. 21
Ku. 3. 6
5. 85.
2 The river Sindhu.
Comp.
उत्थं,
उपलं rock-salt.
कफः cuttle-fish bone.
खेलः the country Sindha.
ज,
जन्मन् a. {1} aquatic. {2} riverborn. {3} sea-born, born in the Sindh country. (
जः) the moon. (
जं) rock-salt.
नाथः the ocean.
पुष्पः a conch-shell.
राजः,
पतिः N. of Jayadratha
Ve. 3.
लवणं rocksalt.
वारः a horse of good breed (brought from Sindha or Persia).
शयनः N. of Viṣṇu.
सिंधु See under पद्मावती.
Monier Williams Cologne
English
सि॑न्धु
m.
 and
f.
 (prob.
fr.
 √ 1. सिध्, ‘to go’) a river, stream (esp. the Indus, and in this sense said to be the only river regarded as
m.
 See -नद, col. 2),
RV.
&c.
&c.
सि॑न्धु
m.
 flood, waters (also in the sky),
RV.
AV.
ocean, sea,
RV.
&c.
&c.
a symbolical term for the number 4 (cf. 1. समुद्र),
Gaṇit.
N.
 of Varuṇa (as god of the ocean),
MW.
the moisture of the lips,
Kum.
water ejected from an elephant's trunk (= वमथु),
L.
the exudation from an elephant's temples,
L.
the country around the Indus (commonly called Sindh
pl.
 ‘the inhabitants of Sindh’),
MBh.
Kāv.
&c.
a king of Sindh (?),
Cat.
N.
 of Viṣṇu,
RV.
MBh.
white or refined borax (= श्वेत-टङ्कण),
L.
=
 सिन्धुक,
L.
(in music) a partic. Rāga,
Saṃgītas.
N.
 of a king of the Gandharvas,
R.
of a serpent-demon,
Buddh.
of various men,
Rājat.
Monier Williams 1872
English
सिन्धु सिन्धु, उस्, m. (probably connected
with rt. स्यन्द्, ‘to flow’), the ocean, sea, (कृपा-
सिन्धु, ‘ocean of mercy, ’ a term for an exceedingly
merciful person)
N. of Varuṇa (as god of the
ocean)
the river Indus
the Indus personified (as
one of the male rivers, cf. नद)
the country
around the Indus (commonly called Sindh)
the water
into which the Soma drops
water ejected from the
mouth or from an elephant's trunk (= वमथु)
the juice that exudes from an elephant's temples
an
elephant
a particular Rāga or musical mode (re-
garded as son of the Rāga Mālakauśa)
the tree
Vitex Negundo [cf. सिन्दुक]
white or refined
borax, = श्वेत-टङ्कण
(अवस्), m. pl. the in-
habitants of Sindh
(उस्), f. the river Sindhu, (Ni-
rukta IX. 26)
a river or stream of water in general.
—सिन्धु-कफ, अस्, m. ‘sea-foam, ’ cuttle-fish
bone.
—सिन्धु-कर, अम्, n. a kind of white borax
(= श्वेत-टङ्कण).
—सिन्धु-क्षित्, त्, m., N. of
the author of the hymn Ṛg-veda X. 75 (having the
patronymic Praiyamedha).
—सिन्धु-खेल, अस्, m.
‘sported or flowed over by the Indus, ’ the country
Sindh.
—सिन्धु-ज, अस्, आ, अम्, ocean-born, sea-
born, marine
river-born, aquatic
born or produced
in the country Sindh
(आ), f. epithet of the goddess
Lakṣmī (as produced at the churning of the ocean)
(अम्), n. rock-salt.
—सिन्धु-जन्मन्, आ, आ, अ,
ocean-born, sea-born
produced in Sindh
(आ), m.
the moon
(अ), n. rock-salt.
—सिन्धु-डा, f., N.
of the wife of the Rāga Mālava.
—सिन्धु-देश, अस्,
m. the country of Sindh.
—सिन्धु-द्वीप, अस्, m.,
N. of a king
of the author of the hymn Ṛg-veda
X. 9 (having the patronymic Āmbarīṣa).
—सिन्धु-
नद, N. of a river.
—सिन्धु-नन्दन, अस्, m. ‘son
of the ocean, ’ the moon (fabled to have been one
of the fourteen precious things recovered at the churn-
ing of the ocean, see मन्दर, p. 746).
—सिन्धु-
नाथ, अस्, m. ‘lord of rivers, ’ the ocean.
—सिन्धु-
पति, इस्, m. ‘lord of Sindh, ’ epithet of Jayad-ratha.
—सिन्धु-पार-ज, अस्, आ, अम्, born or produced
on the further bank of the Indus.
—सिन्धु-पुत्र,
अस्, m. ‘son of the ocean, ’ the moon
a sort of
ebony.
—सिन्धु-पुलिन्द, आस्, m. pl., N. of a
people.
—सिन्धु-पुष्प, अस्, m. ‘sea-flower, ’ a
conch-shell.
—सिन्धु-मध्य, N. of a district.
—सिन्धु-मन्थ, अस्, m. the churning of the
ocean, (see मन्दर, p. 746)
‘ocean churning-
stick, ’ a mountain (according to some).
—सिन्धु-
मन्थ-ज, अम्, n. rock-salt.
—सिन्धु-मातृ, ता,
त्री, तृ, Ved. having the sea as mother (said of the
Soma, also of the Maruts and of the Aśvins)
(ता), f.
‘mother of streams, ’ epithet of the river Sarasvatī
(Ved.).
—सिन्धु-मुख, अम्, n. the mouth of a
river.
—सिन्धु-मुखागत (°ख-आग्°), अस्, आ,
अम्, arrived at the mouth of a river.
—सिन्धु-
राज, अस्, m. ‘king of Sindh, ’ epithet of Jayad-
ratha.
—सिन्धु-लवण, अम्, n. ‘Sindh-salt, ’ rock-
salt.
—सिन्धु-वार, अस्, m. a good horse or one
of a particularly good breed (brought probably from
Sindh or the borders of Persia)
the small tree Vitex
Negundo (= सिन्दु-वार).
—सिन्धु-वारक, अस्,
m. Vitex Negundo, (see above.)
—सिन्धु-वारित,
अस्, m. Vitex Negundo, (see above.)
—सिन्धु-वासिन्,
ई, इनी, इ, living in Sindh, an inhabitant of Sindh.
—सिन्धु-वाहस्, आस्, आस्, अस्, Ved. bringing streams
of water.
—सिन्धु-वेषण, अस्, m. the tree Gme-
lina Arborea.
—सिन्धु-शयन, अस्, m. ‘ocean-
reclining, ’ epithet of Viṣṇu.
—सिन्धु-सङ्गम,
अस्, m. ‘sea-confluence, ’ the mouth of a river or its
point of junction with the sea.
—सिन्धु-समुद्र-
सङ्गम, अस्, m., N. of a place.
—सिन्धु-सूनु,
उस्, m. ‘son of Sindhu, ’ N. of the Asura Jalan-dhara.
—सिन्धु-सौवीर, आस्, m. pl., N. of a people (the
people of Sindh and western Rājputāna, according
to some).
—सिन्धूत्थ (°धु-उत्°) or सिन्धूद्-
भव (°धु-उद्°), अम्, n. ‘Sindh-produced, ’ rock-
salt (= सैन्धव).
—सिन्धूपल (°धु-उप्°),
अम्, n. ‘Sindh-stone, ’ rock-salt.
Macdonell
English
सिन्धु síndh-u,
m.
f.
 [moving to a goal: 🞄√ 2. sidh] stream, river
Indus
m.
 flood 🞄(V.)
ocean
region of the Indus, Sindh, 🞄people of Sindh (pl.
C.)
N. (C.): -gañja, 🞄m. N. of a treasury built by a Sindhu
-ja, 🞄a. bred in Sindh (horses)
n.
 rock salt
-datta, 🞄m. N.
-dvīpa,
m.
 N.
-nada,
m.
 river Indus 🞄(also a river in the south)
-nātha,
m.
 (lord 🞄of rivers), ocean
-piba,
m.
 ep. of Agastya.
Benfey
English
सिन्धु सिन्धु (probably from vb.
स्यन्द्),
I.
m.
1. The Indus, Rājat.
5, 215.
2. The ocean, Pañc. i. d. 117.
3. The country along the Indus
m.
pl. Its inhabitants, Draup. 1, 6.
4.
The juice that exudes from an ele-
phant's temples.
5. An elephant.
II.
f.
 A river in general, Śāk. d. 117
Rājat. 5, 112.
--
Comp.
द्यु-,
f.
 the
Gaṅgā, Kathās. 4, 137.
सोम-,
m.
Viṣṇu.
Apte Hindi
Hindi
सिन्धुः
पुं*
 - "स्यन्द् + उद्, संप्रसारणं दस्य धः"
"समुद्र, सागर"
सिन्धुः
पुं*
 - "स्यन्द् + उद्, संप्रसारणं दस्य धः"
सिन्धुनदी के चारों ओर का देश
सिन्धुः
पुं*
 - "स्यन्द् + उद्, संप्रसारणं दस्य धः"
मालवा में बहने वाली एक नदी का नाम
सिन्धुः
पुं*
 - "स्यन्द् + उद्, संप्रसारणं दस्य धः"
हाथी के सूंड से निकला हुआ पानी
सिन्धुः
पुं*
 - "स्यन्द् + उद्, संप्रसारणं दस्य धः"
हाथी के गण्डस्थलों से बहनें वाला दान या मद
सिन्धुः
पुं*
 - "स्यन्द् + उद्, संप्रसारणं दस्य धः"
हाथी
सिन्धुः
पुं*
 ब* व* - "स्यन्द् + उद्, संप्रसारणं दस्य धः"
बड़ा दरिया या नदी
L R Vaidya
English
siMDu {% (I) m. %} 1. The Indus
2. the ocean
3. the country along the Indus
4. name of a river in Mālava, Megh.i.29 (against Mall. who renders it by ‘a river in general’)
5. the juice that exudes from an elephant’s temples
6. an elephant.
siMDu {% (II) m. pl. %} The inhabitants of the Sindhu country.
siMDu {% (III) f. %} A great river in general, तस्याः सिंधोः पृथुमपि तनुं दूरभावात्प्रवाहम् Megh.i.46.
Bopp
Latin
सिन्धु m.
1) Indus flumen.
2) Plur. regio ad Indum. DR.
1. 6. N. 19. 14.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
सिन्धु
पु
सिन्धु, सरित्, समुद्र
सरित्समुद्रयोः सिन्धुः शालः प्राकारवृक्षयोः ।
verse 3.1.1.4
page 0013
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
सिन्धु father of Prakāśendra, grandfather of Kṣemendra
(Daśāvatāra etc.). Report LXII.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Sindhu, n. of a nāga king: Mvy 〔3305〕
Māy 〔247.8〕.
Indian Epigraphical Glossary
English
sindhu (IE 7-1-2), ‘four’.
Lanman
English
síndhu,
—1. in V., m. stream
—2. in V.
and later, f. The Stream, i. e. the Indus
(incolis Sindus appellatus--Pliny)
—3.
the land on the Indus and its inhabitants
(pl.). [cf. the Old Persian form hindu
(in an inscription of Darius Hystaspis at
Persepolis), as name of the land on the
Indus: hence, w. loss of aspiration, the
classical form Ἰνδό-ς
hence also Persian
Hind, ‘India, ’ and Hind-u-stan (stan =
sthāna, ‘abode, land’).]
Sanskrit Tibetan
Tibetan
rgya mtsho
१) अब्धि २) अर्णाव ३) अदधि ४) जलनिधि ५) जलेन्द्र ६) महार्णव ७) महासागर ८) लवणाम्भस् ९) समुद्र १०) सागर ११) सागरो नागराजा १२) सिन्धु १३) हृ+द् १४)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
पारावारः सागरोऽवारपारोऽकूपारोदध्यंर्णवा वीचिमाली ।
यादः स्रोतोवार्नदीशः सरस्वान्सिन्धुदन्वन्तौ मितद्रुः समुद्रः ॥ १०७३ ॥
आकरो मकराद्रत्नाज्जलान्निधिधिराशयः ।
द्वीपान्तरा असंख्यास्ते सप्तैवेति तु लौकिकाः ॥ १०७४ ॥
-wordlist-
पारावार (पुं), सागर (पुं), अवारपार (पुं), अकूपार (पुं), उदधि (पुं), अर्णव (पुं), वीचिमालिन् (पुं), यादईश (पुं), स्रोतईश (पुं), वारीश (पुं), नदीश (पुं), सरस्वत् (पुं), सिन्धु (पुंस्त्री), उदन्वत् (पुं), मितद्रु (पुं), समुद्र (पुं), आकर (पुं), मकरनिधि (पुं), रत्ननिधि (पुं), जलनिधि (पुं), मकरधि (पुं), रत्नधि (पुं), जनधि (पुं), मकरराशि (पुं), रत्नराशि (पुं), जलराशि (पुं), द्वीप (पुं)
--source--
नदी हिरण्यवर्णा स्याद्रोधोवक्रा तरङ्गिणी ॥ १०७९ ॥
सिन्धुः शैवलिनी वहा च ह्रदिनी स्रोतस्विनी निम्नगा
स्रोतो निर्झरिणी सरिच्च तटिनी कूलंकषा वाहिनी ।
कर्बुर्द्वीपवती समुद्रदयिताधुन्यौ स्रवन्तीसर-
स्वत्यौ पर्वतजापगा जलधिगा कुल्या च जम्बालिनी ॥ १०८० ॥
-wordlist-
नदी (स्त्री), हिरण्यवर्णा (स्त्री), रोधोवक्रा (स्त्री), तरङ्गिणी (स्त्री), सिन्धु (पुंस्त्री), शैवलिनी (स्त्री), वहा (स्त्री), ह्रदिनी (स्त्री), स्रोतस्विनी (स्त्री), निम्नगा (स्त्री), स्रोतस् (क्ली), निर्झरिणी (स्त्री), सरित् (स्त्री), तटिनी (स्त्री), कूलङ्कषा (स्त्री), वाहिनी (स्त्री), कर्षू (स्त्री), द्वीपवती (स्त्री), समुद्रदयिता (स्त्री), धुनी (स्त्री), स्रवन्ती (स्त्री), सरस्वती (स्त्री), पर्वतजा (स्त्री), जलधिगा (स्त्री), कुल्या (स्त्री), जम्बालिनी (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
सिन्धु
सिन्धु, स्रवन्ती, तटिनी, तरङ्गिणी, नदी, धुनी, निर्झरिणी, निम्नगा, कूलङ्कषा, शैवलिनी, सरस्वती, समुद्रकान्ता, ह्रदिनी, आपगा, स्रोतस्, स्रोतस्विनी, कर्षू, कुल्या, द्वीपवती, सरित्, रोधस्, वप्र, भिद्य, उद्ध्य, नद
सिन्धुः स्रवन्ती तटिनी तरङ्गिणी,
नदी धुनी निर्झरिणी च निम्नगा ।
कूलङ्कषा शैवलिनी सरस्वती,
समुद्रकान्ता ह्रदिनी तथापगा ॥ ६६५ ॥
स्रोतः स्रोतस्विनी कर्षूः कुल्या द्वीपवती सरित् ।
रोधो वप्रस्तु विज्ञेयो भिद्य उद्ध्यो नदः स्मृतः ॥ ६६६ ॥
verse 3.1.1.665
page 0076
सिन्धु
सिन्धु, नदी, समुद्र
नदीसमुद्रयोः सिन्धुर्देशपर्वतयोर्मरुः ।
verse 5.1.1.838
page 0096
नाममाला
Sanskrit
स्रोतस्विनी, धुनी, सिन्धु, स्रवन्ती, निम्नगा, आपगा, नदी, नद, द्विरेफ, सरित्, तरङ्गिणी
स्रोतस्विनी धुनी सिन्धुः स्रवन्ती निम्नगाऽपगा ।
नदी नदो द्विरेफश्च सरिन्नामा तरङ्गिणी ॥ २४ ॥
verse 0.1.1.24
page 0012
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: सिन्धवः
Root: सिन्धु
Gender: पुं
Number: बहु
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Name of the country belonging to Udīcya
Shloka(s):
3|1|27|1 ► टर्कवाहीककाश्मीरतुरुष्केषु ससिन्धुषु। (भूमिकाण्डः/देशाध्यायः)
3|1|27|2 ► बाह्लीका बाह्लिकाः कीराः शाखयो दारदाः क्रमात्॥ (भूमिकाण्डः/देशाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|1|27|1 ⇢ सिन्धवः (सिन्धु) (पुं) ⇒ Name of the country belonging to Udīcya ⇒
➠ 3|1|27|2 ⇢ दारदाः (दारद) (पुं) ⇒ Epithet of Sindu country ⇒
Related word(s):
Mahabharata
English
Sindhu, the river Indus (sometimes another river seems to be meant). § 153 (Pūruvaṃś.): I, 94, 3730 (nadasya mahato nikuñje, there Saṃvaraṇa dwelt when defeated).--§ 268 (Varuṇasabhāv.): II, 9, 372 (among the rivers in the palace of Varuṇa).--§ 285 (Nakula): II, 32, 1191 (ºkūlāśritā ye ca grāmaṇīyāḥ, vanquished by Nakula).--§ 295 (Dyūtap.): II, 51, 1831 (pāre-Sindhu).--§ 298 (do.): II, 65, 2146 (yat kiṃcid anu Parṇāśāṃ prāk Sindhor api).--§ 358 (Tīrthayātrāp.): III, 82, 4095 (dakshiṇaṃ, in the south), 5010 (sāgarasya ca Sºoś ca saṅgamaṃ).--§ 370 (do.): III, 84, 8024 (ºoś ca prabhavaṃ, a tīrtha).--§ 401 (Balarāma): III, 119, †10254 (yaḥ Sºkūle vyajayan nṛdevān samāgatān Dākshiṇātyān mahīpān, sc. Sahadeva
in the south?).--§ 410 (Plakshāvataraṇag.): III, 130, 10541 (ºor mahātīrthaṃ, in the south?
d: there Lopāmudrā accepted Agastya as her lord). --§ 459 (Mārkaṇḍeyas.): III, 188, 12908 (seen by Mārkaṇḍeya in the stomach of Nārāyaṇa).--§ 494 (Āṅgirasa): III, 222, 14229 (among the rivers who are mothers of fires). --§ 496 (Skandotpatti): III, 224, 14274 (ºr apīyaṃ tu pratyasṛgvāhinī bhṛśaṃ, omens).--§ 562 (Bhagavadyānap.): V, 84, 2998 (pratyag ūhur mahānadyaḥ prāṅmukhāḥ Sºsaptamāḥ). --§ 574f (Bindusaras): VI, 6, 243 (among the seven streams into which the Gaṅgā divides herself).--§ 574 (Jambūkh.): VI, 9, 321, 329 (the same?).--§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII, 101, 3790 (bāhubhyām iva saṃtīrṇau Sºshashṭāḥ samudragāḥ).--§ 606 (Trīpurākhyāna): VIII, 34, 1477.--§ 607 (Karṇap.): VIII, 44, 2030 (pañcānāṃ Sºshashṭānāṃ nadīnāṃ), 2055 (ºshashṭāḥ).--§ 733b (Candrabhāgā): XIII, 25, 1695.--§ 768b (Umā-Maheśvarasaṃv.): XIII, 146, 6764 (among the rivers who came to Umā).-§ 775 (Ānuśāsanik.): XIII, 166, 7645.
Sindhu^2, the country of the Sindhus on the river Indus. § 555 (Sainyodyogap.): V, 19, 588 (Jayadrathamukhāḥ… Sº-Sauvīravāsinaḥ).--§ 576 (Bhagavadgītāp.): VI, 20, †750 (ye ca Sºoḥ).
Sindhu^3 = Kṛshṇa: XII, 1508.
Sindhu, pl. (ºavaḥ), a people = Saindhava, pl. § 522 (Draupadīharaṇap.): III, 264, 15576 (rājā Sºūnāṃ Vārddhakshatriḥ, i.e. Jayadratha), 15581 (rāja Sºūnāṃ Vārddhakshatrir Jayadrathaḥ)
267, 15618 (patiḥ SauvīraSºūnāṃ…Jayadrathaḥ), 15621, 15635 (º-Sauvīrān)
271, 15718 (Śibi-Sauvīra-Sºūnāṃ), 15765 (º-Sauvīrān).-§ 574 (Jambūkh.): VI, 9, 348 (º-Pulindakāḥ), 361 (º-Sauvīrāḥ).--§ 578 (Bhīshmavadhap.): VI, 51, 2104 (º-Sauvīrāḥ, follow Bhīshma).--§ 580 (do.): VI, 56, 2406 (º-Sauvīrāḥ, in the neck of Bhīshma's gāruḍavyūha).--§ 583 (do.): VI, 79, 3466 (rājā Sºūnāṃ, i.e. Jayadratha).--§ 596 (Pratijñāp.): VII, 75, 2658 (Sauvīra-Sºūnām īśvaraḥ, do.). --§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII, 110, 4208 (º-Sauvīrair nakharaprāsayodhibhiḥ)
138, 5677 (sainyaṃ Sº-SauvīraKauravaṃ)
139, 5714 (sa-Kuru-Sauvīra-Sºvīrabalakshayaṃ).--§ 604 (Karṇap.): VIII, 5, 100 (ºrāshṭramukhāni daśa rāshṭrāṇi, ruled by Jayadratha).--§ 607 (do.): VIII, 40, 1857 (º-Sauvīrāḥ, do not know dharma).--§ 641 (Rājadh.): XII, 101, 3735.
पुराणम्
English
सिन्धु १ / SINDHU I. A river in india, very famous in the Purāṇas.1) General information. It is assumed in the Purāṇas that this river is a branch of the heavenly gaṅgā. By the efforts of bhagīratha, the heavenly gaṅgā fell on the earth in the Lake Bindu. After that it had six channels. three channels flowed to the east and three to the west. The rivers which flowed to the East were hlādinī, Pāvanī and nalinī. The three rivers sucakṣus, sītā and sindhu flowed to the west. This seventh branch followed bhagīratha and flowed to pātāla to perform obsequies to the sons of sagara. 2) Other details. (i) saṁvaraṇa, a King, who was defeated by his enemies, hid himself for a while in the natural arbours on the basin of sindhu. (M.B. Ādi Parva, Chapter 94, Verse 40).(ii) sindhu remains in the palace of varuṇa and glorifies him. (M.B. Sabhā Parva, Chapter 9, Verse 19).(iii) Once mārkaṇḍeya happened to see the river sindhu in the stomach of child Mukunda. (M.B. Vana Parva, Chapter 188, Verse 103).(iv) sindhu is considered to be the origin of agni (Fire.) (M.B. Vana Parva, Chapter 242, Verse 22).(v) sindhu is one of the seven channels of gaṅgā. (M.B. bhīṣma parva, Chapter 6, Verse 48).(vi) By bathing in the river sindhu, one could attain heaven. (M.B. anuśāsana parva, Chapter 25 Verse 8).(vii) Once pārvatī held a talk on the duties of women. All the rivers met to hear the talk. sindhu was prominent among the rivers who were present. (M.B. Anusāsana Parva, Chapter 146, Verse 18).(viii) This is one of the rivers which ought to be remembered every morning and evening. (M.B. anuśāsana parva, Chapter 165, Verse 19).(ix) Mention about river sindhu occurs throughout the ṛgveda. Prominent rivers mentioned in ṛgveda are kubhā, sindhu, suvāstu, vitastā, Asiknī, Paruṣṇī, vipāśā, śatadrū, sarasvatī etc.
सिन्धु २ / SINDHU II. A country very famous in the Purāṇas. jayadratha the King of sindhu was present at the svayaṁvara marriage of draupadī (mahābhārata, Ādi Parva, Chapter 185, Verse 21).
Vedic Reference
English
Sindhu in the Rigveda^1 and the Atharvaveda^2 often means
‘stream’ merely (cf. Sapta Sindhavaḥ), but it has also^3 the
more exact sense of ‘the stream’ par excellence, ‘the Indus.’
The name is, however, rarely mentioned after the period of the
Saṃhitās, ^4 always then occurring in such a way as to suggest
distance. The horses from the Indus (saindhava) were famous.^5
See Saindhava. Cf. also Sarasvatī.
1) i. 97, 8
125, 5
ii. 11, 9
25, 3, 5
iii. 53, 9, etc.
2) iii. 13, 1
iv. 24, 2
x. 4, 15
xiii. 3, 50, etc.
3) Rv. i. 122, 6
126, 1
iv. 54, 6
55, 3
v. 53, 9
vii. 95, 1
viii. 12, 3
25, 14
20, 25
26, 18
x. 64, 9
Av. xii. 1, 3
xiv. 1, 43
perhaps also
vi. 24, 1
vii. 45, 1
xix. 38, 2
Vāja-
saneyi Saṃhitā, viii. 59.
4) The Sindhu-Sauvīras occur in the
Baudhāyana Dharma Sūtra, i. 2, 14.
Cf. Bühler, Sacred Books of the East, 14,
148
Oldenberg, Buddha, 394, n.
5) Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, vi. 2, 15
(Mādhyaṃdina = vi. 1, 13 Kāṇva).
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 16,
17, 27.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सिन्धुः,
पुं,
 (स्यन्दते इति । स्यन्दू प्रस्रवणे +“स्यन्देः सम्प्रसारणं धश्च ।” उणा० १ । १२ ।इतिः उः । धकारादेशः सम्प्रसारणञ्च ।)समुद्रः । इत्यमरः । १ । १० । १ ॥
यथा, भागवते । ३ । ११ । ३१ ।तावत्त्रिभुवनं सद्यः कल्पान्तै धितसिन्धवः ।प्लावयन्त्युत्कटाटोपचण्डवातेरितोर्म्मयः ॥
”)वमथुः । देशविशेषः । (यथा, रघुः । १५ ।८७ ।“युधाजितश्च सन्देशात् स देशं सिन्धुनामकम् ।ददौ दत्तप्रभावाय भरताय भृतप्रजः ॥
”)नदविशेषः । इति मेदिनी ॥
इन्दस् इतिख्यातः । (यथा, रघुः । ४ । ६७ ।“विनीताध्वश्रमास्तस्य सिन्धु तीरविचेष्टनैः ।दुधुवुर्वाजिनः स्कन्धान् लग्नकुङ्कुमकेशरान् ॥
”)गजमदः । इति हेमचन्द्रः ॥
सिन्धु वारवृक्षः ।इति शब्दचन्द्रिका ॥
श्वेतटङ्कणम् । इति राज-निर्घण्टः ॥
रागविशेषः । स च मालकौशराग-पुत्त्रः । यथा, --“माधवः शोभनः सिन्धु र्म्मारुमेवाडुकुन्तलाः ।कलिङ्गः सोमसंयुक्तः कौशिकस्य सुता इमे ॥
”इति सङ्गीतसिन्धुः ॥
सिन्धुः,
स्त्री,
 (स्यन्दते इति । स्यन्द + उः । सम्प्र-सारणम् । दस्य धश्च ।) नदी । इति मेदिनी ॥
(यथा, मुण्डकोपनिषदि । २ । १ । ९ ।“अतः समुद्रा गिरयश्च सर्व्वे-ऽस्मात् स्यन्दन्ते सिन्धवः सर्व्वरूपाः ।अतश्च सर्व्वा ओषधयो रसश्चयेनैष भूतैस्तिष्ठते ह्यन्तरात्मा ॥
”)नदीविशेषः । तज्जलगुणाः । यथा, --“शतद्रोर्विपाशायुजः सिन्धुनद्याःसुशीतं लघु स्वादु सर्व्वामयघ्नम् ।जलं निर्म्मलं दीपनं पाचनञ्चप्रदत्ते बलं बुद्धिमेधायुषञ्च ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
सिन्धु वारः,
पुं,
 (सिन्धु मपि वृणोति गत्येति ॥
वृ + अण् ।) हयोत्तमः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(सिन्धुं मदजलमपि वारयति तिरस्करोतितिक्तरसेन । वृ + णिच् + अण् ।) सिन्धुवार-वृक्षः । इत्यमरः । २ । ४ । ६८ ॥
यथा, --“विसुन्धकः सिन्धु वारः सिन्धुकं सुरसोऽपि च ।तथेन्द्रसुरसस्त्विन्द्रसुरिसः सिन्धु वारितः ।निर्गुण्डीन्द्राणिकेन्द्राणी सुरसा सिन्धुवारकः ॥
”इति शब्दरत्नावली ॥
अस्य गुणाः ।“सिन्धुवारो विषश्लेष्मव्रणकुष्ठक्षयापहः ।”इति राजवल्लभः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सिन्धु
पु०
 स्यन्द--उ सम्प्रसारणं दस्य धश्च । १ समुद्रे अमरः२ रक्तचेलिलतायां ३ नदभेदे मेदि० ४ गजमदे हेमच० ।५ सिन्धुवारवृक्षे शब्दच० । ६ श्वेतटङ्कणे राजनि० ।७ रागभेदे सङ्गीत० । ८ नद्यां स्त्री मेदि० ९ नदीभेदेराजनि० । “शतद्रोर्विपाशायुजः सिन्धुनद्याः सुशीतंलघु स्वादु सर्वामयघ्नम् । जलं निर्मलं दीपनं पाचनञ्चप्रदत्ते बलं बुद्धिमेधायुषञ्च” राजनि० तज्जलगुणाः ।१० नैरृतीस्थे देशभेदे
पु०
 कूर्मविभागशब्दे २१६ ८ पृ० दृश्यम् ।सोऽभिजनोऽस्य तस्य राजा वा अण् । सैन्धव पित्रादि-क्रमेण तद्देशवासिनि तन्नृपे च । बहुषु अणो लुक् ।
Capeller
German
सि॑न्धु
m.
 Fluss, Strom, der Indus (auch
f.
 )
Flut, Meer
das Land am Indus, Pl.
dessen Bewohner.
Grassman
German
síndhu, m., f. [von sidh vorwärts schreiten]. Es ist fem., wenn es in engerem Sinne den Fluss oder Strom (den in einem Flussbette strömenden) bezeichnet, also in den Bedeutungen 1—3
hingegen masc., wenn es im allgemeinen Sinne strömendes Gewässer, oder das (wogende) Meer bezeichnet, also in den Bedeutungen 4—15. Die das Geschlecht bestimmenden Beiwörter sind unten stets beigefügt. 1〉 f., Fluss, Strom in engerem Sinne (s. o.)
2〉 Eigenname des Indus-Flusses
3〉 dieser Fluss als Göttin personificirt
4〉 m., die Strömung mit Gen. des Strömenden
5〉 der Strom, die strömende Flüssigkeit, das strömende Gewässer
insbesondere 6〉 vom Strome der Opfertränke, oder 7〉 der Flüssigkeiten, die sich zum Soma mischen
8〉 der Regenstrom, strömende Regen
9〉 die vom Vritra in dem Wolken gefesselten Wasserströme, die von Indra frei gemacht werden
10〉 die im höchsten Himmelsraume gedachten Ströme, mit denen besonders Varuna in Verbindung gesetzt wird, bisweilen mit Anspielung auf stromartige Sterngruppen (wie die Milchstrasse u. s. w.)
11〉 das Meer, besonders das wogende
12〉 bildlich wird Indra als das die Somaströme aufnehmende Meer bezeichnet
13〉 das Meer als Gott oder 14〉 pl., die Ströme Wasserströme, Himmelsströme als Götter personificirt
15〉 Ströme des Luftmeeres oder des Feuers [G.]. — Häufig werden sieben Ströme (saptá síndhavas) erwähnt, bald in der Bedeutung 1〉 (die Ströme von der Sindhu bis zur Sarasvati), bald in den Bedeutungen 5—10, wobei saptá eine unbestimmte Vielheit bezeichnet.
-o 3〉 {901, 2}. _{901, 4}. _{901, 6}. — 13〉 svayāvan {645, 12} (viṣṇo).
-us 1〉 {809, 45}
sárasvatī {611, 1}
pipyúṣī {186, 5}. — 2〉 {407, 9}
{890, 9}
vā́hiṣṭhā nadī́naam {646, 18}. — 3〉 {901, 3}. _{901, 9}
sukṣétrā {122, 6}
ádabdhā apástamā {901, 7}. súaśvā _{901, 8}. — 4〉 apáām {645, 14}
sṛ́tvarīṇām {901, 1}. — 5〉 〰 ná kṣódas {65, 6}
{66, 10}
{92, 12}
{216, 3}. — 6〉 mádias {318, 8}
madacyút {724, 3}. — 11〉 {339, 6}
{808, 7}
{819, 12}
{888, 9}
{891, 13}
gabhīrás {266, 16}. — 13〉 {94, 16}
{350, 6}
{809, 58}
{892, 11}.
-um 1〉 {549, 3}
vibālíam {326, 12}. — 2〉 mātṛ́tamām {267, 3}. _{267, 5}. — 5〉 mádhumantam ásaścatam {112, 9}
arṇavám {287, 9}. — 6〉 {146, 4}
{949, 4}. — 8〉 {640, 24}. — 9〉 {11, 6}
{930, 8}
mahā́m {202, 9}
údañcam {206, 6}. — 10〉 {164, 25} 〰 diví astabhāyat
{603, 6} áva 〰 váruṇas dyaús iva sthāt. — 11〉 {83, 1}
{365, 5}
{632, 3}
{869, 7}
{937, 10}
nāvā́ parṣa {97, 8}
{99, 1}
{358, 9}
{782, 10}. — 12〉 {391, 2} áyat adhvaryús havíṣā‿ áva 〰. — 13〉 {351, 3}.
-os [Ab.] 11〉 {963, 2}.
-os [G.] 1〉 tīrthé {681, 7}
pāré {981, 3}. — 5〉 pravaṇé {781, 7}
prādhvané {354, 7}
ucchvāsé {798, 43}
ūrmaú {27, 6}
{726, 1}
{733, 3}
{751, 4}
{785, 2}
{797, 10}
ūrmís {792, 5}. — 11〉 ūṛmáyas [Page1520] {44, 12} 〰 ūrmés iva svanás {762, 1}.
-au 2〉 neben ásikniām {640, 25}. — 4〉 bildlich vom Strome der Zeit kṣiyatás bhāviásya {126, 1}. — 11〉 {942, 9} 〰 iva nā́vam.
-avas [V.] 1〉 (svasāras) bhávatā supārā́s {267, 9}. — 14〉 {290, 5}
{856, 8}. _{856, 9}.
-avas [N.] 1〉 {105, 12}
{151, 9}
{270, 6}
{405, 7}
{460, 5}
{477, 3}
{626, 4}. _{626, 35}
{627, 5}
{664, 25}
{701, 22}
{705, 1} (supārā́s)
{729, 1}
{820, 16}
{866, 9}
{904, 7} (yayíyas)
nī́cīs {800, 6}
jánayas ná {950, 7}
personificirt: saptá {1023, 4} (neben sárasvatī). — 5〉 {61, 11}
{90, 6}
{125, 5}
té {563, 4}
kṣárantas {202, 1}. — 6〉 {73, 6}
{125, 4}
{416, 4}. — 7〉 {270, 7} (bhárantas)
{714, 4}
{743, 3}
{774, 27}
{778, 13}
imé saptá {778, 6}
{869, 3}. — 8〉 {918, 5} (yébhis víśvam ukṣáte)
{407, 7}
{660, 8} (yā́n ámuñcatām)
{168, 8}. — 9〉 {318, 6}. — 10〉 {423, 2}
váruṇasya {219, 4} (eté)
saptá váruṇasya {678, 12}. — 14〉 {101, 3}
{493, 4} (pínvamānās)
{551, 8}
víśve {216, 5}
iṣáyantas {403, 4}. — 15〉 rájasas {52, 14}
agnés {143, 3} (bhā́tvakṣasas).
-ūn 1〉 saptá {35, 8}(?)
mātṝ́n {861, 2}. — 5〉 {329, 7}
pravaṇé yatás {487, 14}
sutaraṇā́n akṛṇos {315, 6}. — 8〉 {625, 21} (varṣathas). — 9〉 {314, 7}
{315, 8}
{652, 25}
{709, 12}
{915, 7}
jagrasānā́n {313, 1}
{937, 9}
tastabhānā́n {705, 18}
adharā́cas {959, 2}
vṛtā́n {315, 5}
{338, 7}
saptá {32, 12}
{203, 3}. _{203, 12}
{324, 1}
{893, 12}. — 10〉 vánā vásānas váruṇas ná 〰 {802, 2}.
-ubhis 5〉 sárasvatī 〰 pínvamānā {493, 6}. — 6〉 saptámātṛbhis {34, 8}. — 7〉 {798, 11}
{808, 14}. — 14〉 ratnadhébhis {330, 8}.
-ubhyas [Ab.] 1〉 prá ririce {109, 6}
{915, 1}. _{915, 11}.
-ubhyas [D.] 7〉 {798, 21} (lokakṛ́t). — 14〉 {23, 18}
{563, 3}.
-ūnām 1〉 jāmís (agnís) {65, 7} (svásrā́m)
mitrás (agnís) {239, 4}
netā́ (agnís) {521, 2}
pátis 〰 asi (indra) revátinām {1006, 1}
śā́pam {534, 5}. — 7〉 vṛ́ṣā {485, 21}
ágre {798, 12}
rā́jā {798, 33}
kaláśān {798, 19}. — 10〉 udayé {661, 2}.
-ūnam 1〉 bildlich tīrthé {46, 8}
padé {46, 9}. — 7〉 pátis {727, 5}.
-uṣu 1〉 saptá {644, 27}. — 5〉 víśveṣu {659, 8}. — 7〉 {784, 7}
{798, 8}. — 10〉 〰 plavám {182, 5}.
1519, 10. 9.a v. u.: madacyút {724, 3}
síndhu:
-os [G.] ūrmaú {724, 3}
-avas [N.] 1〉 {72, 10}
15〉 {140, 13}(?)
-ūn 9〉 gṛbhītā́n {93, 5}
-ūnām 7〉 rā́jā {801, 2}.
Burnouf
French
सिन्धु सिन्धु
f.
 fleuve, en gén.
La liqueur sacrée, Vd.
-- M.
f.
 l'Indus
la vallée moyenne de l'Indus, Vd. -- M. la mer.
Humeur qui découle des tempes de l'éléphant en rut
éléphant.
Un des modes musicaux ou rāgas.
Vitex negundo, bot.
Au pl.
सिन्धवस् les habitants de la vallée de l'Indus.
सिन्धुक a. de l'Indus.
Marin. -- S.
m.
 vitex negundo, bot.
सिन्धुकफ
m.
 os de sèche.
सिन्धुज a. (जन्) né dans l'Indus ou sur ses bords.
Fluviatile.
Marin. -- S.
n.
 sel marin. -- S.
f.
 Lakṣmī.
सिन्धुजन्मन् a. né dans l'Indus ou sur ses bords. -- S.
m.
 la
Lune [Soma]. -- S.
n.
 sel marin.
सिन्धुनन्दन
m.
 la Lune [Soma].
सिन्धुनाथ
m.
 l'Océan, roi des fleuves.
सिन्धुपुत्र
m.
 sorte d'ébène.
La Lune [Soma].
सिन्धुपुष्प
m.
 conque.
षिन्धुमन्थज
n.
 sel marin.
सिन्धुमातर a. qui a pour mère la Sindhu (l'Indus), ép.
des Maruts, Vd.
सिन्धुर
m.
 éléphant.
सिन्धुरद्वैषिन्
m.
 (द्विष्) lion.
सिन्धुलवण
n.
 sel marin.
सिन्धुवार
m.
 cheval des bords de l'Indus.
Vitex negundo,
bot.
सिन्धुवारित
m.
 vitex negundo, bot.
सिन्धुवेषण
m.
 gmelina arborea.
सिन्धुशयन
m.
 Viṣṇu [qui dort sur les eaux].
सिन्धुसङ्गम
m.
 embouchure d'un fleuve.
सिन्धूद्भव
n.
 (उत्
भू) sel marin.
सिन्धूपल
n.
 (उपला) sel marin.
Stchoupak
French
सिन्धु-
m.
f.
 fleuve, rivière
Indus
autre fleuve
m.
 mer, océan
humidité des lèvres
pays de l'Indus, Sindh (pl. ses habitants)
Viṣṇu
n.
 d'un roi des Gandharva.
°ज- a. originaire du Sindh.
°दत्त-
m.
n.
 d'un homme.
°द्वीप-
m.
n.
 d'un roi, fils de Jahnu
d'autres hommes.
°नाथ-
m.
 océan.
°पति-
m.
 ép. de Jayadratha.
°मथ्य- a. résultant du barattement de l'océan.
°राज-
m.
 océan
n.
 d'un Muni
= °पति- (aussi -अन्-).
°वार-
m.
 = सिन्दुवार-।
°षेण-
m.
n.
 d'un roi du Sindh.
°सौवीर-
m.
pl.
 les gens du Sindh et les Sauvīra.
सिन्धूत्तम- nt.
n.
 d'un Tīrtha.
सिन्धू-राज- = °पति-।