| YouTube Channel

साम (sAma)

 
Capeller Eng
English
साम
n.
 equality.
Yates
English
साम (क) सामयति 10.
a. To concili-
ate
to tranquillize.
Wilson
English
साम r. 10th cl. (सामयति)
1 To conciliate, to appease.
2 To pacify, to tranquillize.
Apte
English
साम [sāma],
a.
 Undigested, crude
Charaka.
सामम् [sāmam], Likeness, similarity.
Comp.
 -स्थ्यम् comfort, ease, welfare.
Monier Williams Cologne
English
1. साम
n.
 (fr. 1. सम, of which it is also the Vṛddhi form in comp. ) likeness, similarity,
L.
2. साम
mfn.
 undigested, crude, not sufficiently prepared or matured (a morbid state of the humours),
Car.
Bhpr.
3. साम in comp. for 2. सामन्.
4. साम in comp. for 3. सामन्.
5. साम (ifc. )
=
 3. सामन् (see अनु-, अव-स्°).
Monier Williams 1872
English
साम, अस्, आ, अम्, in प्रति-साम, q. v.
Hindi
Hindi
समा वेद
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
१९, अतिधृति, वघ, साम
Edgerton Buddhist Hybrid
English
sāma (= Pali id.
see also śāma) = Skt. śyāma, dark: iha … vitarka-sāmo (em.
most mss. °samo, unmetr.
2 mss. sabhūmau, prob. intending sadhūmo, see Foucaux, Notes, 〔194〕
sadhūma would be barely possible metrically
Tib. acc. to Foucaux obscured by smoke) mahāmadanavahniḥ LV 〔373.15〕 (vs), here the great fire of passion, dark with ratiocination (as with smoke) …
Kridanta Forms
Sanskrit
साम (सा꣡म꣡ सान्त्वप्रयोगे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = सामनम्
अनीयर् = सामनीयः - सामनीया
ण्वुल् = सामकः - सामिका
तुमुँन् = सामयितुम्
तव्य = सामयितव्यः - सामयितव्या
तृच् = सामयिता - सामयित्री
क्त्वा = सामयित्वा
ल्यप् = प्रसाम्य
क्तवतुँ = सामितवान् - सामितवती
क्त = सामितः - सामिता
शतृँ = सामयन् - सामयन्ती
शानच् = सामयमानः - सामयमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 साम्
मूलधातुः:
 साम
धात्वर्थः:
 सान्त्वप्रयोगे
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 सामयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
 अदन्तः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
साम सान्त्वने
- सामयति अससामत् 324
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 साम, सामोपचारः
noun
सौम्यः उपायः।
"अस्याः समस्यायाः समाधानं साम्ना अपि कर्तुं शक्यते।"
पुराणम्
English
साम / SĀMA. One of the Caturupāyas (four tactics). (See under Caturupāya).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
साम, क सान्त्वे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) दन्त्यादिर्द्वितीयस्वरी । सान्त्वःप्रियकरणम् । क, सामयति दीनं दानेन दाता ।इति दुर्गादासः ॥
साम, त् क सान्त्वने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदन्तचुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) सान्त्वनं प्रिय-करणम् । अससामत् दीनं दानेन दाता ।इति दुर्गादासः ॥
साम, [न्]
क्ली,
 (स्यति छिनति दुःखं गेय-त्वात् स्यति दुःखयति दुरध्ये यत्वादिति वा । सो+ “सातिभ्यां मनिन्मनिणौ ।” उणा० ४ । १५२ ।इति मनिन् ।) वेदविशेषः । इत्यमरः । १ । ६ । ३ ॥
स्यति पापं साम षो य नाशे त्रासुसिति मन् ।इति भरतः ॥
तल्लक्षणमाह जैमिनिः । गीतेषुसामाख्या इति । गीयमानेषु मन्त्रेषु सामसंज्ञे-त्यर्थः । इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
तत्तु चतुर्व्वेदान्त-र्गततृतीयवेदः । तस्य सहस्रशाखा तस्वोपनिषत्छान्दोग्यादिः । विवरणन्तु वेदशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
*सामध्वनिश्रवणानन्तरं वेदपाठनिषेधस्तदधि-ष्ठातृदेवताकथनञ्च यथा, --“सामध्वनावृग्यजुषी नाधीयीत कदाचन ।वेदस्याधीत्य वाप्यन्तमारण्यकमधीत्य च ॥
ऋग्वेदो देवदैवत्यो यजुर्व्वेदस्तु मानुषः ।सामवेदः स्मृतः पित्र्यस्तस्मात्तस्याशुचिर्ध्वनिः ॥
”इति मानवे । ४ । १२३ ॥
* ॥
(वेदोऽयं गजोत्पत्तिकारणम् । तथा च रघुवंश-टीकायां मल्लिनाथधृतपालकाव्ये । १६ । ३ ।“सूर्य्यास्याण्डकपाले द्वे समानीय प्रजापतिः ।हस्ताभ्यां परिगृह्याथ सप्तसामान्यगायत ।गायतो ब्रह्मणस्तस्मात् समुत्पेतुर्मतङ्गजाः ॥
”)शत्रुवशीकरणोपायविशेषः । इत्यमरः । २ । ८ । २० ॥
प्रियवादार्थप्रदानसम्बन्धादिभिः क्रोधोपशमनंसाम । स्यति विरोधमिति षोऽन्तकर्म्मणीत्यस्मत्त्रासुसिति मन् । सान्त्व साम त् क सान्त्वनेइत्यस्मात् नाम्नीति अन् वा । साम दन्त्यादि ।शमयति विरोधमिति शाम नान्तं तालष्यादिइति केचित् । इति भरतः ॥
* ॥
अपि च ।मनुरुवाच ।“उपायांस्त्वं समाचक्ष्व सामपूर्व्वान्महाद्युते ।लक्षणञ्च तथा तेषां प्रयोगञ्च सुरोत्तम ॥
मत्स्य उवाच ।सामभेदस्तथा दानं दण्डश्च मनुजोत्तम ।उपेक्षा च तथा माया इन्द्रजालश्च पार्थिव ॥
प्रयोगाः कथिताः सप्त तन्मे निगदतः शृणु ।द्विविधं कथितं साम तथ्यञ्चातथ्यमेव च ॥
तत्राप्यतथ्यं साधूनां आक्रोशायैव जायते ।तथ्यं साधुप्रियञ्चैव सामसाध्या नरा मताः ॥
महाकुलीना ऋजवो धर्म्मनिष्ठा जितेन्दियाः ।सामसाध्या नरास्तथ्यं तेषु साम प्रयोजयेत् ॥
तथ्यञ्च साम कर्त्तव्यं कुलशीलादिवर्त्तिना ।तथा सदुपचाराणां कृतानाञ्चानुवर्णनम् ॥
अनयैव तथा युक्त्या कृतज्ञाख्यापनं स्वकम् ।एवं सान्त्वेन कर्त्तव्या वशगा धर्म्मतत्पराः ॥
साम्ना यद्यपि रक्षांसि गृह्लन्तीति परा श्रुतिः ।तथाप्येतदसाधूनां प्रयुक्तं नोपकारकम् ।अतिशान्तिकमित्येवं पुरुषं सामवादिनम् ।असाधवोऽवजानन्ति तस्मात् तेषु विवर्ज्जयेत् ॥
ये शुद्धवंशा ऋजवः प्रतीताधर्म्मे स्थिताः सत्यपरा विनीताः ।ते साम साध्याः पुरुषाः प्रदिष्टामानोन्नता ये सततञ्च राजन् ॥
”इति मात्स्ये राजधर्म्मे सामविधिः । २२२ । १-१० ॥
(प्रियवाक्यादिना सान्त्वनम् । यथा, देवीभाग-वते । १ । १७ । ३१ ।“सामपूर्व्वमुवाचासौ तं क्षत्ता संस्थितं मुनिम् ।गच्छतां यत्र ते कार्य्यं यथेष्टं द्विजसत्तम ! ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
साम सान्त्वने अद०
चु०
 उ० स० सेट् । सामयति ते अससामत् तअनेकाच्कत्वात् न षोपदेशः ।
सा(षा)म सान्त्वे
चु०
उभ०
सक०
 सेट् । सामयति अयं षोपदेशएव न्याय्यः दुर्गादासेन दन्त्यादित्वमस्योक्तमप्रमाणम् ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
साम सान्तने
-(अर्थविवरणम्) सान्तनं प्रीणनम्
सामयति, अससामत् साम सान्त्वप्रयोगे (1029 चान्द्रमते) इत्यस्यासीसमत् नामन्सामन् (दश0 उ0 679) 323
धातुवृत्तिः
Sanskrit
साम (अर्थः) सान्त्वप्रयोगे
( सामयति ) साम सान्त्वन इति पठितस्येह पाठो ऽग्लोपित्त्वादससामदिति सिद्धये 337
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“साम सान्त्वप्रयोगे”@} 2 कथादिः अदन्तश्च।
‘-- सान्त्वने इति क्षीरस्वामी’ इति माधवः।
तरङ्गिण्यां तु ‘--सान्तने।
सान्तनं = प्रीणनम्’ इत्येव दृश्यते।
चान्द्रमते ‘--सान्त्वप्रयोगे’ इति च तत्रोक्तम्।
चुरादावेव ‘साम सान्त्वने’ इति पूर्वत्र 3 पठितस्यापि एवमेव रूपाणि।
सर्वाण्यपि रूपाणि कालयतिवत् 4 ज्ञेयानि।
साम।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१९०३)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८८०। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (१०।२१)
04
=>
 (१८५)
Capeller
German
साम
n.
 Gleichheit.
Stchoupak
French
साम°-
iic. (qqf. ifc.) v. -सामन्- 1 et 2.