सादृश्य (sAdRzya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishसादृश्य - sAdRzya - - similarity
गुनसादृश्य - gunasAdRzya - - analogy [ similarity of quality ]
सम्बन्ध-सादृश्य - sambandha-sAdRzya - - analogy [ similarity of relation ]
स - sa - adverb - similarity
उपमा - upamA - - similarity [ comparison ]
उपमिति - upamiti - - similarity [ comparison ]
उपमाति - upamAti - - similarity
कक्ष्या - kakSyA - - similarity
निभता - nibhatA - - similarity
मैत्री - maitrI - - similarity
सदृशता - sadRzatA - - similarity
कक्ष - kakSa - - similarity
संवाद - saMvAda - - similarity
आमर्श - Amarza - - similarity
प्रतिमान - pratimAna - - similarity
सदृशत्व - sadRzatva - - similarity [ look ]
औपम्य - aupamya - - similarity [ comparison ]
अनुकरण - anukaraNa - - similarity
उपमानत्व - upamAnatva - - similarity
साम - sAma - - similarity
सामान्य - sAmAnya - - similarity
सायुज्य - sAyujya - - similarity
सादृश्य - sAdRzya - - similarity to
सारूप्य - sArUpya - - similarity of form
प्रातिरूप्य - prAtirUpya - - similarity of form
साम्यबोधक - sAmyabodhaka - - expressive of similarity
सारूप्य - sArUpya - - sameness or similarity of form
सारूप्यतस् - sArUpyatas - - in consequence of similarity of form
एकच्छायाश्रित - ekacchAyAzrita - - involved in similarity with one debtor
प्रत्यात्म्य - pratyAtmya - - similarity with or resemblance to one's self
सदृशासदृशयोग्यायोग्यत्व - sadRzAsadRzayogyAyogyatva - - similarity and dissimilar and fitness and unfitness
सादृश्य - sAdRzya - - resemblance
साम्य - sAmya - - resemblance
मुखसादृश्यात् - mukhasAdRzyAt - - byfacialresemblance
वत् - vat - affix - like [ implies likeness or resemblance ]
उप - upa - adverb - resemblance
उपमा - upamA - - resemblance
सारूप्यता - sArUpyatA - - resemblance
अनुवृत्ति - anuvRtti - - resemblance
छाया - chAyA - - resemblance
उपमिति - upamiti - - resemblance
तुला - tulA - - resemblance
प्रतिरूपता - pratirUpatA - - resemblance
संवादिता - saMvAditA - - resemblance
आभा - AbhA - - resemblance
भा - bhA - - resemblance
रुच् - ruc - - resemblance
अनुकार - anukAra - - resemblance
अनुहरणहार - anuharaNahAra - - resemblance
कक्ष - kakSa - - resemblance
प्रतीकाश - pratIkAza - - resemblance
सादृश्य sAdRzya similarity
सादृश्य sAdRzya resemblance
सादृश्य sAdRzya similarity to
सादृश्य sAdRzya analogy [ Logic ]
सादृश्य sAdRzya likeness
सादृश्य sAdRzya image
सादृश्य sAdRzya congruence [ math. ]
सादृश्य-तर्क sAdRzya-tarka analogism [ reasoning by analogy ]
सादृश्य-वाचिन् sAdRzya-vAcin analogical [ expressing analogy ]
सादृश्य-मूलक sAdRzya-mUlaka analogical [ founded on analogy ]
सादृश्य-तार्किक sAdRzya-tArkika analogist [ one who reasons by analogy ]
सादृश्य विशयक sAdRzya vizayaka analogic [ pertaining to analogy ]
सादृश्य सम्बद्ध sAdRzya sambaddha analogic
सादृश्य-सम्बन्ध sAdRzya-sambandha analogy [ relation of likeness ]
सम्बन्ध-सादृश्य sambandha-sAdRzya analogy [ similarity of relation ]
Apte
Englishसादृश्यम् [sādṛśyam], 1 Likeness, resemblance, similarity
सन्ति पुनर्नामधेयसादृश्यानि 7
तवाक्षिसादृश्यमिव प्रयुञ्जते 5.35
7.16
1.4
15.67.
A likeness, a portrait, an image
मत्सादृश्यं विरहतनु वा भावगम्यं लिखन्ती 87.
Apte 1890
EnglishMonier Williams 1872
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiसादृश्यम्
- सदृश + ष्यञ्
"समानता, मिलता-जुलतापन, समरुपता"
सादृश्यम्
- सदृश + ष्यञ्
"प्रतिलिपि, आलोकचित्र, प्रतिमा"
L R Vaidya
Englishशब्दकल्पद्रुमः
Sanskritसादृश्यं, (सदृशस्य भावः । सदृश + ष्यञ् ।)सदृशत्वम् । तद्भिन्नत्वे सति तद्गतभूयोधर्म्मवत्त्वम् ।यथा चन्द्रभिन्नत्वे सति चन्द्रगताह्लादकत्वादि-मत्त्वं मुखे चन्द्रसादृश्यम् । इति सिद्धान्तमुक्ता-वली ॥
* ॥
अथ सादृश्यानि । वेण्याः सर्पः १भ्रमरश्रेणिः २ । केशपाशस्य चामरः १ मयूर-पुच्छः २ । धम्मिल्लस्य विधुन्तुदः १ अन्धकारः २ ।सीमन्तस्य मेघः १ पन्थाः २ दण्डः ३ । लला-टस्य अष्टमीचन्द्रः १ फलकम् २ । कपोलस्यचन्द्रः १ मुकुरस्थलम् २ । भ्रुवोः खड्गः १धनुर्यष्टिः २ रेखा ३ पल्लवः ४ वल्लिः ५ । दृशोःचकोरचक्षुः १ हरिणचक्षुः २ मदिरा ३खञ्जनः ४ अञ्जनम् ५ कुमुदम् ६ नीलपद्मम् ७प्रोष्ठीमत्स्यः ८ । कर्णस्य दोला १ पाशः २ ।नासायाः वंशः १ केतकीपुष्यकण्टकः २ अधो-मुखतूणीरः ३ चञ्चुः ४ तिलपुष्पम् ५ दण्डः ६ ।अधरस्य नवपल्लवम् १ विम्बफलम् २ प्रबालः ३ ।दन्तानाम् मुक्ताश्रेणिः १ कुन्दपुष्पम् २ दाडिम-बीजम् ३ हीरकम् ४ । स्मितस्य ज्योत्स्ना १पुष्पम् २ पीयूषम् ३ । श्वासस्य पद्मगन्धः १मुक्ताशीतलम् २ । जिह्वायाः जवापुष्पम् १चञ्चलवस्तु २ । वाण्याः कोकिलशब्दः १भ्रमरगुञ्जनम् २ सुधा ३ मधु ४ बीणावाद्यम् ५ ।मुखस्य चन्द्रः १ पद्मम् २ दर्पणम् ३ । कण्ठस्यशङ्खः १ । चिवुकस्य दर्पणवृन्तम् १ । अंसस्यकुम्भः १ । बाह्वोः वल्लरी १ मृणालम् २ तरङ्गः ३शाखा ४ पाशः ५ । हस्तस्य मृणालादयः १ ।अङ्गुल्याः पल्लवम् १ पद्मदलम् २ चम्पकपुष्पम् ३नवदलम् ४ दीपः ५ । नखानां रत्नम् १ ताराः २पुष्पम् ३ चन्द्रः ४ । स्तनयोः पद्ममुकुलम् १ घटः २हस्तिकुम्भः ३ गिरिः ४ चक्रवाकः ५ विल्व-युग्मम् ६ । मध्यस्य वरटकमध्यम् १ सिंहमध्यम् २वज्रमध्यम् ३ क्षीणद्रव्यम् ४ । लोमश्रेण्याः रेखा १नीलकान्तमणिशिखा २ शैवाललता ३ धूम-लता ४ हस्तिशुण्डः ५ । नाभेः आवर्त्तः १ पद्मम् २ह्रदः ३ विवरम् ४ कूपः ५ । त्रिवल्याः तरङ्गः १सोपानम् २ निश्रेणी ३ । जघनस्य पुलिनम् १पीठः २ फलकम् ३ । नितम्बस्य स्थलम् १ पर्व्वतः २पृथिवी ३ स्थूलोपलम् ४ महद्बस्तु ५ । ऊर्व्वोःकदलीकाण्डः १ करिकरः २ । जङ्घयोः स्तम्भः१ । पादस्य पद्मम् १ नवपल्लवम् २ । गतेः हंस-गमनम् १ हस्तिगमनम् २ खञ्जनगमनम् ३ ॥
पुरुषस्त्रियोरौचित्येन सादृश्यं वर्णनीयम् ।पुरुषरूपे कोऽपि कुत्रचिद् विशेषो लिख्यते ।स्कन्धस्य वृषस्कन्धः १ वज्रम् २ अश्वस्कन्धः ३ ।बाह्वोः बृहत्सर्पः १ हस्तिशुण्डः २ स्तम्भः ३अर्गलदण्डः । वक्षसः शिला १ कवाटम् २ ।गतेः प्रमत्तानुडुद्गतिः १ । यशसः चन्द्रकुन्द-यूथिकाप्रभृतिशुक्लवर्णपदार्थाः १ । प्रतापस्यअग्निः १ बाडवाग्निः २ रविः ३ रविकिर-णादिः ४ जवापद्मप्रभृतिरक्तवर्णपदार्थाः ५ ।पुण्यस्य संस्कारः १ गौः २ वृक्षबीजम् ३अङ्कुरः ४ शुक्लवर्णपदार्थाः ५ । सामर्थ्यस्यमहद्वस्तु १ सिंहविक्रमादिः २ । नीतेः साध्वीस्त्री १ प्रदीपज्वाला २ लतादिः ३ । आज्ञायाःवेदवाक्यम् १ गुरूपदेशः २ उत्कटेच्छादिः ३ ।शासनस्य प्रारब्धकर्म्म १ स्थिरवस्तूनि २ ।पापस्य कर्द्दमः १ कलङ्कः २ अकीर्त्तिः ३कृष्णवर्णकेशमसीप्रभृतिवस्तूनि ४ अन्धकारः ५ ।अकीर्त्तेः मालिन्यम् १ कृष्णवर्णवस्तूनि २ अन्ध-कारः ३ । कस्तूरिकायाः मेघः १ भ्रमरः २नीलकान्तमणिः ३ कज्जलम् ४ सुगन्धिद्रव्यदाह-जन्यधूमः ५ कृष्णवर्णपुष्पप्रभृतिः ६ स्थलविशेषेकन्दर्पायशः ७ कामुकायशः ८ कामिन्ययशश्च ९ ।कज्जलस्य पूर्व्वोक्तमेघादीनि ९ । कर्पूरस्य चन्द्रः १चन्द्रकिरणः २ कुन्दयूथिकादिपुष्पम् ३ हिण्डीर-पिण्डः ४ विरहिगण्डप्रभृतिः ५ । मनोरथस्यफलपुष्पादियुक्तवृक्षः १ कविबुद्धिरचना २ ।आनन्दस्य सुधासमुद्रः १ ब्रह्मसाक्षात्कारादिः २ ।कामिन्यवलोकनस्य नित्यसुखसाक्षात्कारः १अमृतरसः २ पूर्णचन्द्रादिसाक्षात्कारः ३ अति-प्रियतमवस्तुप्राप्तिः ४ ब्रह्मसाक्षात्कारः ५ ।अमृतस्य कामिन्यधरादिः १ सत्काव्यम् २ ब्रह्म-साक्षात्कारः ३ । विषस्य साध्वीस्त्रीविरहः १पापम् २ मलिनवस्तु ३ दुःखदवस्तु ४ ग्रीष्माग्निः ५शीतकालीनशीतोदकम् ६ व्यभिचारिणी भार्य्या ७ ।विरहस्य अग्निः १ आधिः २ यातना ३ समुद्रः४ तप्तवस्तु ५ दुःखदवस्तूनि ६ । पुष्पाणांचन्द्रादिः १ कामिनी २ कर्पूरम् ३ यशः ४ ।चन्द्रस्य प्रमदामुखम् १ अतिशुभ्रवस्तु २ यशः-पुण्यादिः ३ । सूर्य्यस्य शिवनेत्राग्निः १ जवा-पुष्पम् २ वसन्तकालीनपलाशवृक्षः ३ काञ्चन-वृक्षः ४ वाडवाग्निः ५ । पद्मस्य पाटलपुष्पम् १कामिनीमुखादिः २ रक्तवर्णद्रव्यम् ३ । इन्दी-वरस्य नीलकान्तमणिः १ कस्तूरी २ कामिनी-नेत्रम् ३ । कैरवस्य चन्द्रः १ कुन्दादिशुक्ल-वर्णवस्तु २ । राज्ञः इन्द्रः १ कुबेरः २ चन्द्रः ३सूर्य्यः ४ मान्धातृभगीरथप्रभृतिप्रसिद्धचक्रवर्त्तिनः५ । मेघस्य कृष्णः १ काली २ नीलपद्मसमूहः ३भ्रमरश्रेणिः ४ इन्दीवरवनम् ५ दातृव्यक्तिः ६कृष्णवर्णवस्तु ७ । शरन्मेघस्य चन्द्रप्रभृतिशुक्ल-वर्णपदार्थाः १ । कन्दर्पस्य चन्द्रः १ पुरूरवाः २अश्विनीकुमारः ३ नलः ४ । प्रदीपस्य चम्पक-पुष्पम् १ प्रतापः २ शास्त्रम् ३ ऋषिः ४ । वायोःशीघ्रगपदार्थः १ । अश्वस्य वायुः १ हरिणः २मनः ३ । हस्तिनः पर्व्वतः १ मेघः १ तमाल-वृक्षः ३ अन्धकारः ४ । सौधस्य कैलासः १ऐरावतः २ उच्चैःश्रवाः ३ चन्द्रः ४ । शिवस्यपूर्व्वोक्तानि ४ । श्रीकृष्णस्य सजलजलदः १ तमाल-वृक्षः २ नीलमणिः ३ भ्रमरश्रेणिः ४ इन्दीवरम् ५नीलपद्मम् ६ आकाशः ७ । श्रीरामस्य पूर्व्व-कथिताः पदार्थाः ७ दूर्व्वादलम् ८ वृक्षपल्प-वम् ९ । लक्ष्म्याः पार्व्वती १ चन्द्रकान्तिः २रतिः ३ सीता ४ द्रौपदी ५ पद्मकान्तिः ६ ।सरस्वत्याः चन्द्रकला १ कैलासकान्तिः २ शुक्ल-वर्णपदार्थः ३ । विपणेः समुद्रः १ पण्डित-मनः २ नारायणोदरम् ३ ब्रह्माण्डम् ४ । समु-द्रस्य मेघादिकृष्णवर्णवस्तु १ विदूरभूमिः २महाभारतम् ३ अपस्मारी ४ । पुरस्य स्वर्गः १कैलासः २ मनोरमबृहद्वस्तु ३ । रथस्य पुष्प-कम् १ वैकुण्ठः २ पुरी ३ पोतः ४ पृथ्वी ५ ।कामिनीमुखस्य चन्द्रः १ पद्मम् २ दर्पणः ३ ।कामिन्याः तडित् १ तारा २ स्वर्णलता ३स्वर्णवर्णा केतकी ४ । नायकस्य चन्द्रः १ कन्दर्पः२ ऐलः ३ अश्विनीकुमारः ४ । सभायाः सूर्य्य-मण्डलम् १ सुधर्म्मा २ गण्डकीपर्व्वतः ३ सुमेरुः ४गङ्गा ५ । पण्डितस्य बृहस्पतिः १ शुक्रः २ऋषिः ३ सरस्वती ४ । विरहिणः श्रीरामः १श्रीशिवः २ अजः ३ दुःखिव्यक्तिः ४ उन्मत्त-व्यक्तिः ५ चन्दनतरुः ६ शिवशिरश्चन्द्रः ७वाडवाग्नियुक्तसमुद्रः ८ वल्मीकः ९ चन्द्रशेखर-पर्व्वतः १० । दातुः कर्णः १ उषीनरः २ कल्प-वृक्षः ३ कामधेनुः ४ रोहणः ५ समुद्रः ६ मेघः ७बलिः ८ जैमिनिः ९ युधिष्ठिरः १० । वसन्त-ऋतोः मलयवायुः १ मद्यम् २ उन्मादरोगः ३ ।विरहिणं प्रति यमः १ अग्निः २ विषम् ३ सर्पः ४ ।ग्रीष्मऋतोः अग्निः १ विरहः २ विरहिणी-निश्वासः ३ सर्पनिश्वासः ४ । वर्षाऋतोः रात्रिः १समुद्रः २ गगनम् ३ नारायणः ४ । शरदृतोःकाशपुष्पादिरूपचामरैरावतगजाः १ चन्द्रः २ ।शीतऋतोः अपस्मारिव्यक्तिः १ राज्यशून्यराजा२ । शिशिरऋतोः राजागमनकालः १ ।गुणिनः समुद्रः १ पर्व्वतः २ पृथिवी ३ मदनः ४अश्विनौ ५ । सचिवस्य बृहस्पतिः १ । वाक्यस्यकोकिलशब्दः १ भ्रमरगुञ्जनम् २ वीणा-वाद्यम् ३ । इति कविकल्पलतायाम् ४ स्तवके ४कुसुमम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritसादृश्य सदृशस्य भावः ष्यञ् । तद्भिन्नत्वे सति तद्गत-भूयोधर्मरूपे उपमानधर्मे । तच्च सादृश्यं सप्तपदार्थाति-रिक्तः पदार्थ इति मीमांसकाः । तन्मतमुक्तं मुक्तावल्यां“सादृश्यमतिरिक्तः पदार्थ इति मीमांसकाः” । तन्मतञ्चउपमानचिन्तामणौ निराकृतम् उपमानशब्दे १२३५दृश्यम् । सादृश्यवाचका इवादिनिपाताः पदृशादिशब्दाश्च तत्र इवादिभिः निपातैः सादृश्यस्याभिधाने प्रति-योग्यनुयोगिनोः समानविभक्तिकत्वं, गौरिव गवय चन्द्र-मिव मुखं वश्यतीत्यादि । अन्ये तु गवादिशब्दा एवगोसदृशे लाक्षणिकाः इवादिशब्दास्तथालक्षणायां तत्प-र्य्यग्राहका इत्याहुः तुलोपमाभिन्ननाम्ना तस्याभिधानेप्रतियीगिनि तृतीया षष्ठी च । तुलोपमाभ्यां योगे तु ष-ष्ठ्येव । सादृश्ये च एकस्य प्रतियोगिताऽन्यस्तानुयोगिता तत्रप्रतियोगिन उपमानत्वमनुयोगिन उपमेयत्वमिति । उप-मानोपमेयभावस्य द्वयोः सम्भवेऽपि प्रसिद्धस्येवोप्रमानता ।तत्र काव्ये केषाद्विस्तूनां कुत्रचिदुपमानतया वर्णनं युक्तंतन्निर्णीतं कविकल्पलतार्या यथा “वेण्याः सर्पादिभृङ्गाल्यःकेशषाशस्य चामरः । नीलण्ठकलापोऽपि, धम्मिल्लस्यविधुन्तुदः । सीमन्तस्य चाध्वदण्डौ ललाटस्वाष्टमी विधुः ।मकरश्च, कपोलस्य चन्द्रः स्यात् मुकुरः स्थली । भ्रुवोःखड्गधनुर्यष्टी रेस्वापल्लवल्लयः । दृशश्चकोरहरिणमदिरा-खञ्जनाञ्जनम् । कुमुदं नीलमग्भाजं, श्रुतेर्दीपः सपाशकः ।नासायाः स्युस्तु वंशाधोमुखतूणीरचञ्चवः । तिलप्र-सूनदण्डौ चाधरस्य नवपल्लवः । विम्बीफलं प्रवालंच, दन्तानां मौक्तिक्वावलिः । कुन्ददाडिमवीजानिहीरकाश्च, स्मितस्य च । ज्योत्स्ना पुष्पाणि पीयूषं, श्वासस्याम्भोजसौरभम् । जिह्वायाश्चौड्रलोले च वाण्याभृङ्गापकध्वनी । वीणावाद्यं मधु सुधा, मुखस्य चन्द्रमा-स्तथा । अम्भोजदर्पणौ चापि चिवुके दर्पणाग्रकम् ।कण्ठस्य कम्बूरसस्य कुम्भो वाह्वोस्तु वल्लरी । मृणा-ललहरीशाखापाशाः, पाणितलस्य तु । पल्लवश्चाङ्गु-लीनां तु पल्लवीऽम्भोजपत्रकम् । दीपो नवदलं चैवचम्बकं, नखसन्ततेः । रत्नतारेन्दुपुष्पाणि, स्तनयोःकुद्मलौ घटौ । कुम्भिकुम्भौ गिरी चक्रौ बिल्वे, मध्यस्यवेदिका । सिंहमध्यं वज्रमध्यं क्षीणद्रव्यञ्च कथ्यते ।उपमानानि रोमाल्याः रेखाशेवालवल्लयः । नीलकान्त-मणीधूमलताद्विरदशुण्डकाः । नाभेरम्भोजमावर्त्तो ह्रदोविवरकूपकौ । त्रिबल्या वीचिसोपाननिःश्रेण्यो, जघनस्यतु । पुलिनं पीठफलके, नितम्बस्य स्थलं पुनः । पर्वतःपृथिवी स्थूलोपलं वस्तु च यन्महत् । ऊर्वोः कद-लिकास्तम्भेभकरो करभस्तथा । जङ्घाद्वयस्य स्तम्भश्चपादस्य नवपल्लवः । अम्भोजं च गतेर्हंसखञ्जनद्विदतांगतिः । इमान्यन्यान्यपि स्त्रीणां पुंसामपि स-मानि तु । पु सो रूपोपमानानां विशेषः कोऽपि कथ्यते ।स्कन्धस्य वाजिवृषभस्कन्धौ बाह्वोर हीश्वरः । हस्तिहस्त-स्तथा स्तम्भार्गलदण्डाश्च, वक्षसः । शिलापट्टकपाटे चप्रमत्ताक्षगतिर्गतेः । यशसः कुन्दचन्द्राद्याः शुभ्रव-र्णास्तथा मताः । प्रतापस्याग्निसूर्य्यौ च वाडवाग्नीरषेः करः । जवापुष्पादयश्चैव रक्तवर्णपदार्थकाः । पुण्यस्यगौर्वृक्षवीजं सस्कारोऽङ्कुर एव च । शुक्लवर्णाः पदाथांवे तेऽप्यत्र परिकीर्त्तिताः । सामर्थ्यस्य महद्वस्तु पञ्चास्य-विक्रमादिकम् । नीतेर्लतादिः साध्वीस्त्री ज्वाला दीपस्यकीर्त्तिता । आदेशस्योत्कटेच्छादिर्वेदवाक्यं गुरोर्वचः ।शासनस्य स्थिरार्थाश्च प्रारन्धकर्म कीर्त्तितम् । पापस्यकर्दमोऽकीर्त्तिः कलङ्कः कृष्णवर्णकः । अन्धकारः केश-मसोप्रगृतिश्चोपमानकम् । अकीत्तेः कृष्णवस्तूनि मा-लिन्यं तमसां ततिः । कस्तूरिकाया भ्रमरो नीलकान्तमणिर्घनः । सुगन्धिद्रव्यदाहोत्थधूमः कज्जलकं तथा ।कृष्णपुष्पप्रभृतयः कामाकीर्त्तिः स्थलान्तरे । कामिनोरय-शस्तद्वत् कज्जलस्यापि तानि च । कर्पूरस्य तथा चन्द्रःशशाङ्काकरणस्तथा । यूथिकाकुन्दकुसुमं विरहिगण्ड-कस्तथा । हिण्डीरपिण्डः प्रथित उपमानतया भवि ।मनोरथस्य विज्ञेयः फलपुष्पादियुक्तरुः । कविबुद्धि-कल्पना स्यादानन्दस्य सुधार्णवः । ब्रह्मसाक्ष त्कृति-स्तद्वत्, कमिनीदर्शनस्य तु । अतिप्रियतमप्राप्तिर्ब्रह्म-साक्षात्कृतिस्तथा । सुधारसो नित्यसुखसाक्षात्कार-स्तथा मतः । पूर्णचन्द्रादिकस्यापि साक्षात्कारः प्रकी-र्त्तितः । अमृतस्य तु सत्काव्यं कामिन्यधरपानकम् ।व्रह्मसाक्षात्कृतिस्तद्वत्, विषस्याघ प्रकीर्त्यते । साध्वीस्त्रीविरहः पापं मलिनं दुःखदं च यत् । ग्रीष्माग्निःशीतकालीनशीतोदं परिकीर्त्तितम् । व्यभिचारिणी चया नारी सापि तद्वत् प्रकीर्त्तिता । विरहस्याग्निरा-धिश्च यातना च प्रयोनिधिः । दु खदानि च वस्तूनितप्तानि कथितानि च । पुष्पाणां कामिनी चन्द्रःकर्पूरञ्च यशस्तशा । चन्द्रस्य प्रमदावक्त्रमतिशुभ्रञ्चयद्भवेत् । यशः पुण्यादिकं वस्तु चोपमानतयेष्यते ।सूर्य्यस्य शिवनेत्राग्निः काञ्चनक्ष्मारुहस्तथा । बाड-बाग्निर्जवापुष्पं वसन्तोत्थपलाशकः । पद्मस्य कामिनी-वक्त्वं पाटल रक्तवस्तु च । इन्दीवरस्य कस्तूरी नील-कान्तमणिस्तथा । कामिनीनयनं तद्वत् कैरवस्य तुचन्द्रमाः । कुन्दादिपुष्पमन्यच्च शुभ्रवर्णञ्च यद्भवेत् ।राज्ञ इन्द्रः कुवेरश्च चन्द्रमा भास्करस्तथा । नलप्रभृ-तयो ये तु प्रसिद्धाश्चक्रवर्त्तिनः । मेघंस्य काली कृष्णश्चनीलपाथोजसंहतिः । इन्दीवरं वनं दाता कृष्णार्थोभ्रमरावली । शरन्मेधस्य चन्द्रादिशुक्लवर्णपदार्थकाः ।कन्दर्पस्य नलश्चन्द्र आश्विनौ च पुरूरवाः । दीपस्यर्षिश्च-म्पकञ्च प्रतापः शास्त्रकं तथा । वायोः शीघ्रगवस्तूनिकीर्त्तितानि पुरातनैः । अश्वस्य वायुर्हरिणो मनश्च, हस्तिनो गिरिः । मेधस्तमालवृक्षश्च तमसाञ्च समुचयः ।सौधस्योच्चैःश्रवाश्चन्द्रः कैलासैरावतौ मतौ । शिवस्यसौधवत् सर्वं कृष्णस्य सजली घनः तमालवृक्षोभ्रमरश्रेणीन्दीवरकं नभः । नीलकान्तमणिर्नीलपद्मंरामस्य पूर्ववत् । नवदूर्वादलं वृक्षपल्लवं चाधिकम् पुनः ।लक्ष्म्यास्तु पार्वती चन्द्रकान्तिः सीता रतिस्तथा । द्रौपदीपद्मकान्तिश्च पुराणैः परिकीर्त्तिता । सरस्वत्याश्चन्द्र-कला कैलासाचलकान्तयः । शुक्लवर्णपदार्थाश्च, विप-णेस्तु समुद्रकः । ब्रह्माण्डं पण्डितमनस्तथा नारायणो-दरम् । समुद्रस्य च मेघादि वस्तु कृष्णं च यद्भवेत् ।विदूरक्ष्मा भारतञ्च तथापस्मारिरोगवान् । पुरस्यस्वर्गः कैलासो यत् वृहत् स्यात् मनोरमम् । रथस्यपृथ्वी वैकुण्ठपुरी पोतश्च पुष्पकम् । कामिन्यास्तुतडित्तारा स्वर्णवर्णा च केतकी । उपमानतया स्वर्ण-लतापि परिकीर्त्तिता । नायकस्य तु कन्दर्प ऐलश्चन्द्री-ऽश्विनौ तथा । सभायास्तु सुधर्मा स्यात् गङ्गा सूर्य्यस्यमण्डलम् । गण्डकी पर्वती मेरुरुपमानतया मतः ।पण्डितस्य सुराचार्य्य ऋषिः शुक्रः सरस्वती । श्रीरा-मस्तु विरहिणः शिवोऽजो दुःखितो जनः । उन्मत्त-श्चन्दनतरुः शिवशेखरचन्द्रमाः । बाडवाग्नियुताब्धिश्चवल्मीकोऽद्रीन्दुशेखरः । दातुः कर्णः कल्पवृक्षः काम-धेनुरुशीनरः । रोहणोऽब्धिरव्दवली जैमिनिश्च युधि-ष्ठिरः । वसन्तर्त्तोर्मतं मद्यमुन्मादो मलयानिलः । यमो-ऽग्निर्विषसर्पौ च स स्यात् विरहिणं प्रति । ग्रीष्मर्त्तोर-ग्निर्विरहोऽहिनिश्वासस्तथा पुनः । विरहिण्याश्चनिश्वास उपमानतया मतः । वर्षर्त्तोरजनी व्योम नारा-यणसमुद्रकाः । शरदः काशपुष्पादिरूपशीतांशुचामाराः ।सैरावतगजा ज्ञेया उपमानतया बुधैः । शीतर्त्तोरुपमानं स्यात् राज्यशून्यस्तु भूपतिः । तथापस्माररोगाद्याविद्वद्भिः परिकीर्त्तितः । शिशिरर्त्तोस्तु गुणिनःसमुद्रोऽद्रिर्धराश्विनौ । राजागभनकालश्च मदनोऽपिमतो विदाम् । सचिवस्योपमानं तु सुराचार्य्यः प्रकी-र्त्तितः” ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.