सरस्वत् (sarasvat)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 सरस्वत् mfn.
   (-स्वान्-स्वती-स्वत्)
	 1. Juicy,  sapid.
	 2. Elegant.
	 3. Sentimental.
m.
  (-स्वान्)
	 1. The ocean. 
	 2. A male river.
	 3. A buffalo.
	 4. A lake.
	 f.
 
(-स्वती)
	 1. The wife of BRAHMĀ,  the goddess of speech and eloquence, 
the patroness of music and the arts,  and the inventress of the
Sanskrit language and Devanāgari letters.
	 2. Speech,  the faculty
or its exercise.
	 3. A river,  the SARASWATY,  which rises in the
mountains bounding the north-east part of the province of Delhi, 
whence it runs in a south-westerly direction,  and is lost in the
sands of the great desart in the country of the Bhatti: according
to the Hindus the river only disappears in this place,  and
continuing its course under ground,  joins the Ganges and Jamunā
at Āllāhābād.
	 4. A river in general.
	 5. An excellent woman. 
6. A cow.
	 7. The wife of a Muni.
	 8. A female divinity,  peculiar
to the Jainas.
	 9. The moon-plant,  (Asclepias acida.)
	 10. An
epithet of DURGĀ.
 E.
  सरस् a lake,  and मतुप् poss. aff.
  
 or स with, 
रस flavour,  taste,  and the same aff.
  

Capeller Eng

English

 स॑रस्वन्त् a.
  rich in waters.  — m.
  N.
  of the ruler of
the aerial waters or of a consort to Sarasvatī,  also = ocean,  sea.  f.
 
°ती a land rich in waters,  N.
  & E.
  of sev.
  rivers,  N.
  of the goddess
of speech and learning
 speech,  voice,  eloquence i.g.
  

Yates

English

 सरस्वत् (स्वान्-स्वती-स्वत्) 1.
m.
  The
ocean
 a river
 a buffalo.
f.
  (ई)
The goddess of speech
 speech
a river
 moon plant.
a. Juicy
elegant
 sentimental.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

सरस्वत् 	-	 sarasvat 	-	 adj.
  	-	  abounding in or connected with ponds
सरस्वत् 	-	 sarasvat 	-	 adj.
  	-	  juicy
सरस्वत् 	-	 sarasvat 	-	 adj.
  	-	  finding pleasure or delight in
सरस्वत् 	-	 sarasvat 	-	 adj.
  	-	  sentimental
सरस्वत् 	-	 sarasvat 	-	 adj.
  	-	  elegant
सरस्वत् 	-	 sarasvat 	-	 m.
  	-	  river
सरस्वत् 	-	 sarasvat 	-	 m.
  	-	  sea
सरस्वत् 	-	 sarasvat 	-	 m.
  	-	  buffalo

Wilson

English

 सरस्वत्
mfn.
   (-स्वान्-स्वती-स्वत्)
1 Juicy,  sapid.
2 Elegant.
3 Sentimental.
m.
  (-स्वान्)
1 The ocean. 
2 A male river.
3 A buffalo.
f.
  (-स्वती)
1 The wife of BRAHMĀ,  the goddess of speech and eloquence,  the patroness of
music and the arts,  and the inventress of the Sanscrit language and
Devanāgarī letters.
2 Speech,  the faculty or its exercise.
3 A river,  the Sarsooty,  which rises in the mountains bounding the
north-east part of the province of Dehli,  whence it runs in a south-westerly
direction,  and is lost in the sands of the great desart in the country of the
Bhatti
 according to the Hindus the river only disappears in this place, 
and continuing its course under ground,  joins the Ganges and Jumna at
Allahabad.
4 A river in general.
5 An excellent woman. 
6 A crow, 
7 The wife of a Muni.
8 A female divinity,  peculiar to the Jainas.
9 The moon plant,  (Asclepias acida.)
E.
  सरस् a lake,  and मतुप् poss. aff.
  ,  or स with,  रस
flavour,  taste,  and the same aff.
  

Apte

English

सरस्वत् [sarasvat],  a.
 

Having water,  watery
 सदैव सारस्य सरस्वतामुना Rām.  ch.2.85.

Juicy,  succulent.

Elegant.

Sentimental.

Tasty,  sapid. m.
  

The ocean
 कार्ष्णिः प्रत्यग्रहीदेकः सरस्वानिव निम्नगाः Śi.*
  19.1.

A lake
 आह्लादनामनि सरस्वति सारसाक्षि क्वैतादृशस्तरुरशेष- जनोपकारी Rām.  ch.5.58.

A male river (नद).

A buffalo.

N.
  of Vāyu.

Apte 1890

English

 सरस्वत् a. 1 Having water,  watery. 
Juicy,  succulent. 
Elegant. 
Sentimental. 
Tasty,  sapid. 
m. 1 The ocean. 
A lake. 
A male river (नद). 
A buffalo. 
N. of Vāyu. 

Monier Williams Cologne

English

 स॑रस्—वत् (स॑रस्-),  mfn.
   abounding in or connected with ponds &c.
  ,  BhP.
  

 juicy,  sapid,  L.
 

 elegant,  ib.

 sentimental,  ib.

 finding pleasure or delight in (loc.  ),  Cat.
 

 स॑रस्—वत् m.
  N.
  of a divinity belonging to the upper region (considered as offspring of the water and plants,  as guardian of the waters and bestower of fertility),  RV.
  
 AV.
  
 TS.
 
 PañcavBr.
  

 of a male deity corresponding to Sarasvatī,  TS.
 
 ŚBr.

 the sea,  Śiś.
 

 a river,  L.
 

 N.
  of a river (=  सरसती),  BhP.
  

 a buffalo,  W.
 

Benfey

English

 सरस्वन्त् सरस् + वन्त्, 
 I. adj.
 
 1.
Juicy,  sapid.
 2. Elegant.
 3. Senti-
mental.
 II. m.
 
 1. The ocean. 
 2.
A male river.
 3. A buffalo.
 III. f.
 
वती।
 1. The wife of Brahman,  the
goddess of speech and eloquence, 
Rājat. 5,  415
 of wisdom,  Vikr. d. 162.
 2. The wife of a Muni.
 3. An ex-
cellent woman. 
 4. Speech,  Hit. 116, 
8
 Ragh. 15,  46,  ed. Calc.
 Rām.  1,  2, 
34 (? modulation)
 the faculty or its
exercise.
 5. A river.
 6. The name
of a river,  Chr. 20,  24.
 7. A crow.

Apte Hindi

Hindi

सरस्वत्
वि* - सरस् + मतुप्
"सजल,  जलयुक्त"

सरस्वत्
वि* - सरस् + मतुप्
"रसीला,  मजेदार"

सरस्वत्
वि* - सरस् + मतुप्
ललित

सरस्वत्
वि* - सरस् + मतुप्
भावुक

सरस्वत्
पुं*
  - सरस् + मतुप्
समुद्र

सरस्वत्
पुं*
  - सरस् + मतुप्
सरोवर

सरस्वत्
पुं*
  - सरस् + मतुप्
नद

सरस्वत्
पुं*
  - सरस् + मतुप्
भैंस

सरस्वत्
पुं*
  - सरस् + मतुप्
वायु का नाम

L R Vaidya

English

 sarasvat {% (I) a. (f. ती) %} 1. Having water,  watery,  juicy
 2. elegant
 3. sentimental.

 sarasvat {% (II) m. %} 1. The ocean
a male river
a lake
a buffalo.

Lanman

English

 sárasvant, 
	—1. a. rich in waters
 -vatī, 
f.:
	—2. Saraswatī,  name of a mighty
stream,  probably the Indus
	—3. Saraswatī, 
 a small stream in Madhyadeśa,  to
which the name and attributes of the
great stream were transferred
	—4.
Saraswatī,  the goddess of voice and
speech,  learning and cloquence. [sáras.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 सरस्वन्त् 2. m. c) Meer auch Śrīk. III,  3.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
पारावारः सागरोऽवारपारोऽकूपारोदध्यंर्णवा वीचिमाली ।
यादः स्रोतोवार्नदीशः सरस्वान्सिन्धुदन्वन्तौ मितद्रुः समुद्रः ॥ १०७३ ॥
आकरो मकराद्रत्नाज्जलान्निधिधिराशयः ।
द्वीपान्तरा असंख्यास्ते सप्तैवेति तु लौकिकाः ॥ १०७४ ॥
-wordlist-
 
पारावार (पुं),  सागर (पुं),  अवारपार (पुं),  अकूपार (पुं),  उदधि (पुं),  अर्णव (पुं),  वीचिमालिन् (पुं),  यादईश (पुं),  स्रोतईश (पुं),  वारीश (पुं),  नदीश (पुं),  सरस्वत् (पुं),  सिन्धु (पुंस्त्री),  उदन्वत् (पुं),  मितद्रु (पुं),  समुद्र (पुं),  आकर (पुं),  मकरनिधि (पुं),  रत्ननिधि (पुं),  जलनिधि (पुं),  मकरधि (पुं),  रत्नधि (पुं),  जनधि (पुं),  मकरराशि (पुं),  रत्नराशि (पुं),  जलराशि (पुं),  द्वीप (पुं)

--source--
 
जम्बालेचकिलौ पङ्कः कर्दमश्च निषद्वरः ।
शादो हिरण्यबाहुस्तु शोणो नदे पुनर्वहः ॥ १०९० ॥
भिद्य उध्यः सरस्वांश्च द्रहोऽगाधजलो ह्रदः ।
-wordlist-
 
जम्बाल (पुंक्ली),  इचकिल (पुं),  पङ्क (पुंक्ली),  कर्दम (पुं),  निषद्वर (पुं),  शाद (पुं),  हिरण्यबाहु (पुं),  शोण (पुं),  नद (पुं),  वह (पुं),  भिद्य (पुं),  उद्ध्य (पुं),  सरस्वत् (पुं),  द्रह (पुं),  अगाधजल (पुं),  ह्रद (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

रत्नाकर
रत्नाकर,  सरस्वत्,  उदधि,  उदन्वत्,  सरित्पति,  अकूपार,  पारावार,  तोयनिधि,  अर्णव,  जलराशि,  सागर,  समुद्र
रत्नाकरः सरस्वानुदधिरुदन्वान्सरित्पतिरकूपारः ।
पारावारस्तोयनिधिरर्णवजलराशिसागरसमुद्राः ॥ ६५२ ॥
verse 3.1.1.652
page 0074

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 सरस्वत् पु०
  सरांसि जलानि सन्त्यस्य मतुप मस्य वः ।१ सरावरे २ सागरे ३ नदे ४ रसिके त्रि०
  मेदि० ५ नद्यां६ बाण्यां ७ गवि ८ स्त्रीरत्ने स्त्री मेदि० ङीप् । सा च९ ज्योतिष्मत्यां १० ब्राह्म्यां शक्तौ राजनि० । ११ देवीभेदेमेदि० १२ सीमलतायां शब्दच० । १३ बुद्धशक्तिभेदेत्रिका० १४ दुर्गायाम् “सराः सरणशीलत्वात् गेयाख्येसप्त कीर्त्तिताः । अति प्रापणदाने वा तेन देवी सर-स्वती” देवीपु०  ४५ अ० तन्नामनिरुक्तिः । पृषो० । १५ वाग-धिष्ठातृदेव्याम् “आविर्बभूव तत्पश्चात् मुखतः पर-मात्मनः । एषा देवी शुक्लवर्णा वीणापुस्तकधारिणी ।वागधिष्ठातृदेवी सा कवीनानिष्टदेवता । शुद्धसत्त्वस्वरूपाच शान्तरूपा सरस्वती” ब्रह्मवै० ब्र० ख० ३ अ० । तत्रैवगणे० ७० अ० “वागधिष्ठात्री या देवी शास्त्रज्ञानप्रदासदा । कृष्णकण्ठोद्भवा या च सा च देवी सरस्वती” ।“बन्धुजीवञ्च द्रोणञ्च सरस्वत्यै न दापयेत्” मत्स्यसू० तत्-पूजादिकं तन्त्रसा० दृश्यम् । १६ सन्ध्याकाले उपास्यदे-वतायां गायत्रीशब्दे २५८३ पृ० दृश्यम् । सरः ब्रह्म-सरः उत्पत्तिस्थानत्वेनास्त्यस्याः मतुप् मस्य वः ङीप् ।१७ नदीभेदे सरस्वतीनद्या तथोत्पत्तिकथा च “प्रस्नुतासिमहाभागे सरसो ब्रह्मणः पुरा । जानन्नि त्वां सरि-च्छ्रेष्ठे मुनयः संशितव्रताः” भा० श० ५ अ० । तस्याश्चसप्तनोमत्वं यथा “राजन्! सप्त सरस्वत्यो याभिर्व्याप्त-मिदं जगत् । आहूता बलवद्भिहि तत्र तत्र सरस्वती ।तप्रभा १ काञ्चनाक्षो २ च विशाला ३ च मनोरमा ४ ।सरस्वती ५ चोघवती ६ सुरेणु ७ र्बिमलोदका” भा० श०२९ श० । तासां नामकारणञ्च तत्राध्याये दृश्यम् तस्यामाहात्म्यं तत्रैव सारस्वतोपाख्याने दृश्यम् ।

Capeller

German

 स॑रस्वन्त् reich an Gewässern.  m.
  N. des
Beherrschers der himmlischen Gewässer, 
auch eines neben der Sarasvatī (s. u.) gedachten
Genius. f.
 
°ती wasserreiche
Gegend
 N. mehrerer Flüsse,  auch der
Genie der Stimme und Rede
 Rede,  Beredsamkeit.

Grassman

German

 sárasvat,  a.,  wasserreich,  daher 1〉 m.,  Eigenname eines Gottes (Bewahrer der Gewässer) neben der Sarasvati genannt
 2〉 f.,  -atī,  Eigenname eines Flusses,  zum Theil vielleicht des Indus (BR.),  *zum Theil eines kleineren auch später so genannten Flusses,  der aber 3〉 als Göttin verehrt,  und 4〉 neben andern Strömen angerufen wird
 auch 5〉 neben ander Göttern,  wie Indra,  den Marut,  den Aśvinen,  Puschan u. s. w.
 6〉 f.,  als Göttin der Andachtsergiessung aufgefasst,  und in diesem Sinne 7〉 neben íḍā und bhā́ratī,  oder 8〉 neben íḍā und mahī́,  oder 9〉 neben hótrā,  bhā́ratī,  íḍā,  mahī́ oder 10〉 neben hótrā,  bhā́ratī,  íḍā genannt wird.
-as [Vo.] 1〉 {612, 5}.
-ān 1〉 {892, 5} (neben váruṇas,  pūṣā́,  víṣṇus,  aśvínā).
-antam 1〉 {164, 52}
 {612, 4}.
-atas [G.] 1〉 stánam {612, 6}.
-ati [V. s. f.] 3〉 {164, 49}
 {232, 16}—_{232, 18}
 {502, 1}. _{502, 3}. _{502, 5}. _{502, 6}. _{502, 14}
 {611, 5}. _{611, 6}
 {843, 8}. — 4〉 {901, 5}
 {1010, 2}. — 5〉 {221, 8}. — 7〉 {188, 8}.
-atī [N. s. f.] 3〉 {490, 7}
 {502, 4}. _{502, 7}. _{502, 10}. _{502, 11}. _{502, 13}
 {611, 1}. _{611, 2}. _{611, 4}
 {612, 3}
 {779, 32}
 {856, 12}. — 4〉 {223, 8}
 {396, 12}
 {493, 6}
 {890, 9} (neben saráyus síndhus)
 {1023, 4}. — 5〉 {89, 3}
 {288, 13}
 {397, 11}
 {400, 2}
 {491, 12}
 {551, 11}
 {552, 6}
 {555, 5}
 {556, 3}
 {641, 17}
 {793, 4}
 {891, 1}. _{891, 13}
 {957, 5}. — 6〉 {3, 10}—_{3, 12}. — 7〉 {194, 8}
 {238, 8}
 {717, 8}
 {936, 8}. — 8〉 {13, 9}
 {359, 8}. — 9〉 {142, 9}. — 10〉 {192, 11}.
-atīm 3〉 {502, 2}
 {612, 1}
 {843, 7}. _{843, 9}. — 5〉 {525, 5}
 {641, 18}
 {967, 5}.
-atyām 2〉 *{257, 4} neben dṛṣádvatī und āpayā́.

 sárasvat:
-atī 3〉 {843, 7}.

Burnouf

French

 सरस्वत् सरस्वत् a. (सम्
 रस
 sfx. वत्) sapide
 qui
a du suc.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.