| YouTube Channel

सम्राट् (samrAT)

 
Spoken Sanskrit
English
सम्राट् samrAT
m.
 crown [ with capital ]
सम्राट् तथा भारत-देशीयराज्य samrAT tathA bhArata-dezIyarAjya
n.
 Crown and the Indian States
Monier Williams Cologne
English
सम्राट् in comp. for सम्राज्.
Indian Epigraphical Glossary
English
Samrāṭ (EI 19, 22
CII 3, 4), imperial title
a paramount
sovereign.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अधीश्वरः, चक्रवर्ती, सम्राट्
noun
यस्य अधिपत्ये नैके राजानः सन्ति।
"अकबरः अधीश्वरः आसीत्।"
पुराणम्
English
सम्राट् / SAMRĀṬ. The grand-daughter of manu Svāyambhuva and the daughter of priyavrata, who had married the daughter of kardama. ten sons and two daughters named samrāṭ and kukṣi were born to priyavrata. (viṣṇu purāṇa, aṁśa 2, Chapter 1).
अमरकोशः
Sanskrit
Word: सम्राट्
Root: सम्राट्
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ crown [with capital]
Shloka(s):
2|8|3|2 ► शास्ति यश्चाज्ञया राज्ञः स सम्राडथ राजकम्॥ (क्षत्रियवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|8|3|2 ⇢ सम्राट् (सम्राट्) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ चक्रवर्ती
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सम्राट्, [ज्]
पुं,
 (सम्यक् राजते इति । सं +राज + क्विप् । “मो राजि समः क्वौ ।” ८ ।३ । २५ । इति समो मकारस्य मादेशस्तेननानुस्वारः ।) येन राजसूयेन इष्टम् । योमण्डलस्येश्वरः । आज्ञया राज्ञः शास्ति यः ।इत्यमरः ॥
राजसूयश्चक्रवर्त्तिसाध्यो याग-विशेषः । तेन येन इष्टं यागः कृतः । यो मण्ड-लस्य द्बादशराजमण्डलस्य ईश्वरः । यश्च राज्ञोनृपान् आज्ञया शास्ति भृत्यवद्व्यापारेषु नियो-जयति स सम्राडुच्यते । केचित्तु समुच्चयेनत्रीण्येतान्याहुः । राजसूययाजी यः स सम्राट्चतुरब्धिसीमावच्छिन्नाया भूमेर्य ईश्वरःसोऽपि । यश्च कियत्परिमाणाया भूमेः पती-नाज्ञया शास्ति सोऽपि । इह परत्र च सम्यक्राजते इति क्विप् सम्राट् दान्ते म इत्यत्रसम्राड्वर्ज्जनान्नानुस्वारः । इति भरतः ॥
(यथा, रघुः । २ । ५ ।“आम्वादयद्भिः कवलैस्तृणानांकण्डूयनैर्दंशनिवारणैश्च ।अव्याहतैः स्वैरगतैः स तस्याःसम्राट् समाराधनतत्परोऽभूत् ॥
”)