| YouTube Channel

समन्तपञ्चक (samantapaJcaka)

 
शब्दसागरः
English
समन्तपञ्चक
n.
 (-कं) Name of a holy place near Kurukshetra.
Monier Williams Cologne
English
सम्-अन्त—पञ्चक
n.
N.
 of the district Kuru-kṣetra or of a Tīrtha in it (where Paraśu-rāma is said to have destroyed the Kṣatriyas),
MBh.
Pur.
Apte Hindi
Hindi
समन्तपञ्चकम्
नपुं*
 समन्त-पञ्चकम् -
कुरुक्षेत्र या उसके निकट का प्रदेश
L R Vaidya
English
samaMta-paMcaka {% n. %} name of a holy place near Kurukshetra.
Mahabharata
English
Samantapañcaka, name of a place = Kurukshetra. § 1 (Anukram.): I, 1, 12 (the place of the battle between the Kurus and the Pāṇḍavas).--§ 8 (Parvasaṅgr.): I, 2, 270, 271 (ºākhyaṃ), 273 (there Rāma Jāmadagnya dug five lakes which were filled with the blood of the kshatriyas whom he slew). 278 (the lakes became tīrthas). 282 (ºe yuddhaṃ Kuru-Pāṇḍavasenayoḥ).--§ 398 (Paraśurāma): III, 117, 10204 (Rāma Jāmadagnya made five lakes in S.).-§ 574 (Jambūkh.): VI, 1, 7 (C. by error Syaº).--§ 596 (Pratijñāp.): VII, 77, 2725 (do.).--§ 615 (Baladevatīrthayātrā): IX, 37, 2163 (on the Sarasvatī).--§ 615u (Skanda): IX, 44, 2501 (ºe yā vai trishu lokeshu viśrutā, sc. Sarasvatī). --§ 615 (Baladevatīrthay.): IX, 52, 3006 (ºdvārā) (B. ºāt)). --§ 615kk (Kurukshetrak.): IX, 53, †3008 (Prajāpater uttaravedir ucyate), 3032 (etat Kurukshetra-Sºṃ Prajāpater uttaravedir ucyate).--§ 615 (Gadāyuddhap.): IX, 55, 3085 (uttaravedī…Prajāpateḥ), 3087
64, 3620 (puṇye, there Duryodhana died).
पुराणम्
English
समन्तपञ्चक / SAMANTAPAÑCAKA. A holy tīrtha (bath) founded by paraśurāma.1) General information. See under paraśurāma, para 7. 2) Other details. (i) paraśurāma made here five rivers through which blood flowed. There, with hands dipped in blood, he offered oblations to the manes. (M.B. Ādi Parva, Chapter 2, Verse 4).(ii) By the blessings of the ancestors of paraśurāma this place became a holy bath. (M.B. Ādi Parva, Chapter 2, Verse 8).(iii) At the ending and the beginning periods of the two yugas dvāpara and kali, the kauravas and the pāṇḍavas fought the great battle at this place. Because of that this place got the name samantapañcaka. (M.B. Ādi Parva, Chapter 2, Verse 13).(iv) It was according to the advice of balabhadrarāma that this place was selected as the battlefield. (śalya Parva, Chapter 55, Verse 5).(v) duryodhana was killed at samantapañcaka. (śalya Parva, Chapter 89, Verse 40).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
समन्तपञ्चकं,
क्ली,
 (समन्तात् पञ्चकं ह्रदपञ्चकंयत्र ।) कुरुक्षेत्रम् । तच्च कुरुपाण्डवयोर्युद्ध-स्थानम् । तत्र पुरा परशुरामः क्षत्त्रियरुधिरेणपञ्च ह्रदान् चकार । यथा, --“त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं कृत्वा निःक्षत्त्रियां प्रभुः ।समन्तपञ्चके पञ्च कृतवान् रुधिरैर्ह्रदान् ॥
स तेषु तर्पयामास पितॄन् भृगुकुलोद्वहः ।साक्षात् ददर्श पितरं स च रामं न्यवारयत् ॥
”इति पाद्मे भूमिखण्डे १२४ अध्यायः ॥
* ॥
अन्यच्चे ।“त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं कृत्वा निःक्षत्त्रियां प्रभुः ।समन्तपञ्चके चक्रे शोणितोदान् ह्रदान् नव ॥
”इति श्रीभागवते ९ स्कन्धे १६ अध्यायः ॥
* ॥
तस्य माहात्म्यं सीमा च यथा, --“पृथिव्यां नैमिषं तीर्थमन्तरीक्षे च पुष्करम् ।त्रयाणामपि लोकानां कुरुक्षेत्रं विशिष्यते ॥
”इत्यारभ्य, --“तरन्तुकारन्तुकयोर्यदन्तरंरामह्रदानाञ्च मचक्रुकस्य च ।एतत् कुरुक्षेत्रसमन्तपञ्चकंपितामहस्योत्तरवेदिरुच्यते ॥
”इति महाभारतीयवनपर्व्वणि ८३ अध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
समन्तपञ्चक
न०
 समन्तात् पञ्चकं ह्रदपञ्चकं यत्र । कुरुक्षेत्रस्थे तीर्थभेदे “त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं कृत्वा निःक्षत्त्रियांप्रभुः । समन्तपञ्चके पञ्च चकार रौधिरान् ह्रदान् । सतेषु तर्पयामास भृगून् भृगुकुलोद्वहः” भा० व० ११७ अ० ।“तरन्तुकारन्तुकयोर्युदन्तरं रामह्रदानाञ्च मचक्रुकस्य च ।एतत् कुरुक्षेत्र समन्तपञ्चकं पितामहस्योत्तरवेदिरुच्यते”भा० व० ८३ अ० ।