सन्धि (sandhi)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 सन्धि m.
  (-न्धिः)
	 1. Union,  junction,  connection,  combination. 
	 2. Peace, 
making peace,  pacification. 
	 3. A hole,  a chasm. 
	 4. A hole made in
a wall or underneath it to enter a building for hostile or felonious
purposes,  a breach,  a mine,  &c.
	 5. Breaking,  dividing.
	 6. The vulva.
7. A division of a drama,  apparently applicable to each subject
represented or sentiment excited,  as considered severally and
detached from the rest,  though contributing to the connection of
the whole
 contrast of incident,  change of situation,  transition
of passion or emotion,  &c.
	 8. An interval,  a pause or rest.
	 9. A
joint,  an articulation of the body.
	 10. The union of letters,  either
at the end and beginning of different words,  or in the middle of
compound terms,  to avoid dissonance or hiatus.
	 11. A period at
the expiration of each Yuga or age,  or one-sixth of its duration, 
intervening before the commencement of the next
 a Sandhi, 
also,  of the same length as the Satya-Yuga,  occurs at the end of
each Manwantara and each Kalpa.
	 12. Critical juncture,  opportune
moment.
	 13. (In mensuration, ) The connecting link of a per-
pendicular.
 E.
  सम together,  धा to have or hold,  aff.
   कि of either
the act,  condition or instrument
 whence the word becomes
applicable to a chasm,  &c.,  as to an interval,  which whilst it
divides,  also connects,  two parts or places.

Capeller Eng

English

 संधि॑ m.
  putting together,  junction,  connection
 union or
intercourse with (instr.  )
 compact,  agreement,  alliance,  peace between
(gen.  ),  with (instr.   ±सह)
 joint,  commissure,  suture,  fold
 anything
that joins or lies between,  as dawn,  dusk,  twilight (between day and
night),  wall (between two rooms),  also interval,  pause,  opening,  hole, 
breach,  gap
 euphonic combination of words and sentences (g. ).

Yates

English

 सन्धि (न्धिः) 2.
m.
  Union,  junction
peace
 a joint
 a division
 a
hole
 pause
 vulva.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	 connection
विश्वसनीयसम्पर्क 	-	 vizvasanIyasamparka 	-	 m.
  	-	 reliableconnection  [ computer ]
संहिता 	-	  saMhitA 	-	 f.
  	-	 connection
आसत्ति 	-	  Asatti 	-	 f.
  	-	 connection
युक्ति 	-	  yukti 	-	 f.
  	-	 connection
यूनि  { यु } 	-	  yUni  { yu } 	-	 f.
  	-	 connection
आप्ति 	-	  Apti 	-	 f.
  	-	 connection
उपपत्ति 	-	  upapatti 	-	 f.
  	-	 connection
घटना 	-	  ghaTanA 	-	 f.
  	-	 connection
बन्धुता 	-	  bandhutA 	-	 f.
  	-	 connection
प्लोति 	-	  ploti 	-	 f.
  	-	 connection
प्रसक्ति 	-	  prasakti 	-	 f.
  	-	 connection
योगिता 	-	  yogitA 	-	 f.
  	-	 connection
श्लीष्टि 	-	  zlISTi 	-	 f.
  	-	 connection
संहिति 	-	  saMhiti 	-	 f.
  	-	 connection
संसर्गिता 	-	  saMsargitA 	-	 f.
  	-	 connection
सहता 	-	  sahatA 	-	 f.
  	-	 connection
संयुज् 	-	  saMyuj 	-	 f.
  	-	 connection
अनुबन्ध 	-	  anubandha 	-	 m.
  	-	 connection
आयोग 	-	  Ayoga 	-	 m.
  	-	 connection

सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	 treaty
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	 agreement
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	 union
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	 alliance
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	 connection
सन्धि  	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	 node  [ computer ]
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 adj.
  	-	  homely
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 adj.
  	-	  containing a conjunction or transition from one to the other
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	  boundary
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	  seam
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	  crisis
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	  junction
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	  junction
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	  juncture
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	  alliance
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	  peace between or with
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	  comprehension
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	  vagina or vulva
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	  hinge
सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	  association

सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	 agreement
अविवृतिसंविद्  	-	 avivRtisaMvid 	-	 f.
  	-	 nondisclosureagreement  [ computer ]
अविवृतिसमय  	-	 avivRtisamaya 	-	 m.
  	-	 nondisclosureagreement  [ computer ]
सन्धा 	-	  sandhA 	-	 f.
  	-	 agreement
संमति 	-	  saMmati 	-	 f.
  	-	 agreement
प्रज्ञप्ति 	-	  prajJapti 	-	 f.
  	-	 agreement
व्यवस्था 	-	  vyavasthA 	-	 f.
  	-	 agreement
अङ्गीकृति 	-	  aGgIkRti 	-	 f.
  	-	 agreement
अनुकॢप्ति 	-	  anuklRpti 	-	 f.
  	-	 agreement
अभ्युपपत्ति 	-	  abhyupapatti 	-	 f.
  	-	 agreement
एकचित्तता 	-	  ekacittatA 	-	 f.
  	-	 agreement
निर्विवरता 	-	  nirvivaratA 	-	 f.
  	-	 agreement
मर्यादा 	-	  maryAdA 	-	 f.
  	-	 agreement
सञ्ज्ञाति 	-	  saJjJAti 	-	 f.
  	-	 agreement
सङ्कथा 	-	  saGkathA 	-	 f.
  	-	 agreement
सम्भाषा 	-	  sambhASA 	-	 f.
  	-	 agreement
सन्ध्या 	-	  sandhyA 	-	 f.
  	-	 agreement
सम्पत्ति 	-	  sampatti 	-	 f.
  	-	 agreement
सम्प्रतिपत्ति 	-	  sampratipatti 	-	 f.
  	-	 agreement
प्रतिज्ञा 	-	  pratijJA 	-	 f.
  	-	 agreement

सन्धि 	-	  sandhi 	-	 m.
  	-	  peace  [ military ]
सैनिक 	-	  sainika 	-	 adj.
  	-	 military
युद्धविद्या 	-	  yuddhavidyA 	-	 f.
  	-	 military art
अनीकस्थ 	-	  anIkastha 	-	 m.
  	-	 military drum
महासूत 	-	  mahAsUta 	-	 m.
  	-	 military drum
रणदुन्दुभि 	-	  raNadundubhi 	-	 m.
  	-	 military drum
साम्परायिककल्प 	-	  sAmparAyikakalpa 	-	 m.
  	-	 military form
सैनिक आस्थान 	-	  sainika AsthAna 	-	 n.
  	-	 military base
निवेश 	-	  niveza 	-	 m.
  	-	 military array
व्यूह 	-	  vyUha 	-	 m.
  	-	 military array
बल 	-	  bala 	-	 n.
  	-	 military force
साधन 	-	  sAdhana 	-	 n.
  	-	 military forces
बलानि 	-	  balAni 	-	 pl. 	-	 military forces
अस्त्रविद्या 	-	  astravidyA 	-	 f.
  	-	 military science
क्षत्रधर्म 	-	  kSatradharma 	-	 m.
  	-	 military conduct
युद्धतन्त्र 	-	  yuddhatantra 	-	 n.
  	-	 military science
शस्त्रशास्त्र 	-	  zastrazAstra 	-	 n.
  	-	 military science
अस्त्रशिक्षा 	-	  astrazikSA 	-	 f.
  	-	 military exercise
खुरली 	-	  khuralI 	-	 f.
  	-	 military exercise
जिगीषा 	-	  jigISA 	-	 f.
  	-	 military ambition

सन्धि 	-	  sandhi 	-	 m.
  	-	 reconciliation
समास 	-	  samAsa 	-	 m.
  	-	 reconciliation
शाम्य 	-	  zAmya 	-	 n.
  	-	 reconciliation
समाधान 	-	  samAdhAna 	-	 n.
  	-	 reconciliation
समर्थन 	-	  samarthana 	-	 n.
  	-	 reconciliation
सौशाम्य 	-	  sauzAmya 	-	 n.
  	-	 reconciliation
विरोधपरिहार 	-	  virodhaparihAra 	-	 m.
  	-	 reconciliation on
अधिकोष-समाधान-विवरण 	-	  adhikoSa-samAdhAna-vivaraNa 	-	 n.
  	-	  bank reconciliation statement
हीनसन्धि 	-	  hInasandhi 	-	 adj.
  	-	  destitute of peace or reconciliation
प्रियप्रसादन 	-	  priyaprasAdana 	-	 n.
  	-	 reconciliation with any object of affection

सन्धि 	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	 connection
सम्पर्क 	-	 samparka 	-	 m.
  	-	 connectivity  [ computer ]
सम्बद्ध 	-	 sambaddha 	-	 adj.
  	-	 connectedwith
विश्वसनीयसम्पर्क 	-	 vizvasanIyasamparka 	-	 m.
  	-	 reliableconnection  [ computer ]
वटयति  { वट् } 	-	  vaTayati  { vaT } 	-	 verb 	-	 connect
उपदधाति  { उपधा } 	-	  upadadhAti  { upadhA } 	-	 verb 	-	 connect
उपधत्ते  { उपधा } 	-	  upadhatte  { upadhA } 	-	 verb 	-	 connect
उपसमाकरोति  { उपसमाकृ } 	-	  upasamAkaroti  { upasamAkR } 	-	 verb 	-	 connect
उपसन्दधाति  { उपसंधा } 	-	  upasandadhAti  { upasaMdhA } 	-	 verb 	-	 connect
उपसन्धत्ते  { उपसंधा } 	-	  upasandhatte  { upasaMdhA } 	-	 verb 	-	 connect
कोचति  { कुच् } 	-	  kocati  { kuc } 	-	 verb 	-	 connect
प्रग्रथति  { प्रग्रथ् } 	-	  pragrathati  { pragrath } 	-	 verb 	-	 connect
प्रग्रथ्नाति  { प्रग्रथ् } 	-	  pragrathnAti  { pragrath } 	-	 verb 	-	 connect
युनक्ति  { युज् } 	-	  yunakti  { yuj } 	-	 verb 	-	 connect
विग्रथ्नाति  { विग्रथ् } 	-	  vigrathnAti  { vigrath } 	-	 verb 	-	 connect
समस्यति  { समस् } 	-	  samasyati  { samas } 	-	 verb 	-	 connect
सम्बध्नाति  { सम्बन्ध् } 	-	  sambadhnAti  { sambandh } 	-	 verb 	-	 connect
संनयति  { संनी } 	-	  saMnayati  { saMnI } 	-	 verb 	-	 connect
सम्प्रवयते  { सम्प्रवे } 	-	  sampravayate  { samprave } 	-	 verb 	-	 connect
सम्प्रवयति  { सम्प्रवे } 	-	  sampravayati  { samprave } 	-	 verb 	-	 connect

 
   सन्धि  sandhi  m.
    treaty    
   सन्धा  sandhA f.
   treaty    
   संविद्  saMvid f.
   treaty   
   संयत्  saMyat f.
   treaty    
   सङ्गर  saGgara m.
   treaty   
   समय  samaya m.
   treaty    
   पण  paNa m.
   treaty   
   सन्धिसमय  sandhisamaya    peace treaty    
   पणबन्ध  paNabandha m.
   making a treaty   
   सन्धि-कर्तव्य  sandhi-kartavya n.
   treaty obligations   
   सन्धिदूषण  sandhidUSaNa n.
   violation of a treaty   
   सन्धिकरण  sandhikaraNa n.
   conclusion of a treaty    
   सन्धि- अनुष्ठान  sandhi- anuSThAna n.
   conclusion of a treaty   
   सन्धि- उपसंहरण  sandhi- upasaMharaNa n.
   conclusion of a treaty    
   सन्धि  sandhi m.
   making a treaty of peace  
   कपालसन्धि  kapAlasandhi m.
   treaty of peace on equal terms   
   कपाल  kapAla m.
   treaty of peace on equal terms  
   गतागतं करोति  gatAgataM karoti verb  enter into a negotiation or treaty    
   उपन्यास  upanyAsa m.
   particular kind of treaty or alliance  
   सन्धिदूषण  sandhidUSaNa n.
   violation of a treaty breaking of peace   
   अदृष्टनर  adRSTanara m.
   treaty concluded by the parties personally  
   अदृष्टपुरुष  adRSTapuruSa m.
   treaty concluded by the parties personally   
   स्कन्धोपनेय  skandhopaneya m.
   kind of treaty or alliance to maintain peace  
   आत्मादिष्ट  AtmAdiSTa m.
   treaty dictated by the party wishing it himself   
   कोश  koza m.
   cup used in the ratification of a treaty of peace  
   पीतकोश  pItakoza adj.
   one who has ratified a treaty by drinking from a cup   
   काञ्चनसन्धि  kAJcanasandhi m.
   treaty of friendship between two parties on equal terms     
            

 
   सन्धि  sandhi adj.
   homely   
   दम्य  damya adj.
   homely    
   ग्राम्य  grAmya n.
   rustic or homely speech     
            

 
   सन्धि  sandhi adj.
   homely   
   दम्य  damya adj.
   homely    
   ग्राम्य  grAmya n.
   rustic or homely speech     
            

Wilson

English

 सन्धि
m.
  (-न्धिः)
1 Union,  junction,  connexion,  combination. 
2 Peace,  making peace,  pacification. 
3 A hole,  a chasm. 
4 A hole made in a wall or underneath it to enter a building for hostile or
felonious purposes,  a breach,  a mine,  &c.
5 Breaking,  dividing.
6 The vulva.
7 A division of a drama,  apparently applicable to each subject represented or
sentiment excited,  as considered severally and detached from the rest,  though
contributing to the connexion of the whole
 contrast of incident,  change of
situation,  transition of passion or emotion,  &c.
8 An interval,  a pause or rest.
9 A joint,  an articulation of the body.
10 The union of letters,  either at the end and beginning of different words, 
or in the middle of compound terms,  to avoid dissonance or hiatus.
11 A period at the expiration of each Yuga or age,  or one-sixth of its
duration,  intervening before the commencement of the next
 a Sandhi,  also, 
of the same length as the Satya Yug,  occurs at the end of each
Manvantara,  and each Kalpa.
12 (Inmensuration, ) The connecting link of a perpendicular.
E.
  सम् together,  घा to have or hold,  aff.
   कि of either the act, 
condition or instrument
 whence the word becomes applicable to a chasm,  &c. as
to an interval,  which whilst it divides,  also connects,  two parts or places.

Apte 1890

English

 संधिः 1 Union,  junction,  conbination,  connection
 संधये सरला सूची वक्रा छेदाय कर्तरी Subhāṣ.
 Me. 58. 
2 A compact,  an agreement. 
3 Alliance,  league,  friendship,  peace,  treaty of peace (one of the six expedients to be used in foreign politics)
 कति प्रकाराः संधीनां भवंति H. 4
 (the several kinds are described in H. 4. 106-125)
 शत्रुणा न हि संदध्यात्सुश्लिष्टेनापि संधिना H. 1. 88. 
4 A joint,  articulation (of the body)
 तुरगानुधावनकंडितसंधेः Ś. 2. 
5 A fold (of a garment). 
6 A breach,  hole,  chasm. 
7 Especially a mine,  chasm or opening made by thieves in a wall or underneath a building
 वृक्षवाटिकापरिसरे संधिं कृत्वा प्रविष्टोऽस्मि मध्यमकं Mk. 3
 Ms. 9. 276. 
8 Separation,  division. 
9 Euphony,  euphonic junction or coalition (in gram.). 
10 An interval,  a pause. 
11 A critical juncture. 
12 An opportune moment. 
13 A period at the expiration of each Yuga or age. 
14 A division or joint (in a drama)
 (they are five,  see S. D. 330-332)
 Ku. 7. 91. 
15 The vulva. 
16 Distillation. 
Comp. 
अक्षरं a diphthong. 
चोरः a housebreaker,  a thief who breaks into a house. 
छेदः making holes or breaches (in a wall &c.)
 as in संधिच्छेदशिक्षकः M. 4. 
जं spirituous liquor. 
जीवकः one who lives by dishonest means (particularly as a go-between). 
दूषणं violation of a treaty
 अरिषु हि विजयार्थिनः क्षितीशा विदधति सोपधि संधिदूषणानि Ki. 1. 45. 
प्रबंधनं the ligament of a joint. 
बंधः the tissues of joints
 Ś. 2. 
बंधनं a ligament,  tendon,  nerve. 
भंगः,  
मुक्तिः f. dislocation of a joint. 
रंध्रका a hole in a wall. 
विग्रह m. du. peace and war. °अधिकारः the office of the minister for foreign affairs. 
विचक्षणः one skilled in negotiating peaces. 
विद् m. a negotiator of treaties. 
वेला {1} the time of twilight. {2} any connecting period. 
हारकः a house-breaker. 

Monier Williams Cologne

English

 सं-धि॑ mfn.
   containing a conjunction or transition from one to the other &c.
  ,  TBr.
  

 सं-धि॑ m.
  (exceptionally f.
 
 once in MBh.
   loc.
   pl.
  संधीषु) junction,  connection,  combination,  union with (instr.),  KaṭhUp.
   
 Subh.
 

 association,  intercourse with (instr.),  MBh.
  

 comprehension,  totality,  the whole essence or scope of (comp. ),  Pañcat.
 

 agreement,  compact,  TBr.
  

 alliance,  league,  reconciliation,  peace between (gen.  ) or with (instr. with or without सह),  making a treaty of peace,  negotiating alliances (one of a king's six courses of action See गुण
 many kinds are specified,  e.g. अदृष्ट-पुरुष,  उच्छिन्न,  काञ्चन,  कपाल,  संतान,  qq.vv.),  Mn.
  
 Yājñ.
 
 Hit.
  &c.
  

 euphonic junction of final and initial letters in grammar (every sentence in Sanskṛt being regarded as a euphonic chain,  a break in which occurs at the end of a sentence and is denoted by a Virāma or Avasāna,  ‘stop’
 this euphonic coalition causing modifications of the final and initial letters of the separate words of a sentence and in the final letters of roots and stems when combined with terminations to form such words),  Prāt.
 
 Kathās.
 
 Sāh.

 contrivance,  management,  Ragh.
 
 Daś.

 place or point of connection or contact,  juncture,  hinge,  boundary,  boundary line,  TS.
 
 Āpast.
 
 MBh.
   &c.

 critical juncture,  crisis,  opportune moment,  MW.
  

 a joint,  articulation (of the body
 esp.
   applied to the five junctures of the parts of the eye),  RV.
   &c.
   &c.
  

 interstice,  crevice,  interval,  MBh.
  

 the space between heaven and earth,  horizon,  ŚBr.
  
 GṛŚrS.

 the interval between day and night,  twilight (=  सं-ध्या),  VS.
  &c.
   &c.
  

 a seam,  Amar.
 

 a fold,  Pañcat.
 

 a wall or the hole or cavity or breach in a wall made by a housebreaker (acc.   with √ छिद् or भिद् or Caus.
  of उत्-√ पद्,  ‘to make a breach in a wall’),  Mn.
  
 Mṛcch.
 Daś.
 

 the vagina or vulva,  L.
 

 a juncture or division of a drama (reckoned to be five,  viz. मुख,  प्रतिमुख,  गर्भ,  विमर्श,  and निर्वहण,  qq.vv.
 or one of the 14 kinds of निर्वहण or catastrophe),  Bhar.
 
 Daśar.
  &c.
  

 a period at the expiration of each Yuga or age (equivalent to one sixth of its duration and intervening before the commencement of the next
 occurring also at the end of each Manv-antara and Kalpa),  W.
 

 a pause or rest,  ib.

 a part,  portion,  piece of anything,  AitBr.
  
 Hariv.
 
 Naiṣ.,  Sch.

 a partic.  Stotra,  Br.
 

 (in mensuration) the connecting link of a perpendicular,  ib.

 the common side of a double triangle,  Śulbas.
 

 =
  सावकाश,  L.
 

 N.
  of a son of Prasuśruta,  BhP.
  

 सं-धि॑ f.
  N.
  of a goddess presiding over junction or union,  VS.
 

Monier Williams 1872

English

 सन्-धि,  इस्,  m. placing or holding together,  con-
junction,  junction,  connection,  combination,  union, 
contact
 composition,  construction,  structure
 distil-
lation
 compact,  agreement,  alliance,  league,  reconcili-
ation,  peace,  making a treaty of peace,  negotiating alli-
ances,  (one of the six Guṇas or courses of action
recommended to kings,  see गुण
 many kinds of
treaty are enumerated,  e. g. अदृष्ट-पुरुषः
सन्धिः,  an alliance concluded without the inter-
vention of an agent
 उच्छिन्नः सन्धिः,  a treaty
purchased by the cession of fertile territories
 काञ्-
चनः सन्धिः,  ‘golden alliance, ’ an alliance which
lasts throughout the lifetime of the parties,  each of
whom pursues the same object,  see also कपाल-स्°, 
सन्तान-स्°)
 euphonic junction of final and initial
letters in grammar,  (every sentence in Sanskrit being
regarded as a euphonic chain,  the links being syl-
lables rather than words,  and a break in the chain
denoting the end of a sentence,  commonly called
‘a Virāma or stop
’ this Sandhi or euphonic coa-
lition is applied both to the final and initial letters
of separate Padas or finished words in a sentence
and to the final letters of Dhātus or roots,  and Prāti-
padikas or nominal bases when combined with ter-
minations and affixes to form such words)
 a con-
necting link (as of a perpendicular in mensuration)
a joint,  articulation (of the body &c.)
 juncture, 
critical juncture,  opportune moment
 division,  sepa-
ration
 breaking,  dividing
 a breach,  chasm,  mine, 
hole,  opening or cavity made in a wall or underneath
a building by a housebreaker or enemy &c.
 the
vagina or vulva (in anatomy)
 a division in a
drama (e. g. critical junctures,  changes of situa-
tion &c. considered as breaks though contributing
to the connection of the whole)
 a fold
 an interval, 
pause,  rest
 a period at the expiration of each Yuga
or age (equivalent to one sixth of its duration and
intervening before the commencement of the next
occurring also at the end of each Manv-antara and
Kalpa).
—सन्धि-कुशल,  अस्,  आ,  अम्,  skilled in the
art of making treaties or forming alliances.
—सन्-
धि-ग्रन्थि,  इस्,  m. ‘joint-knot, ’ a synovial gland
connecting and lubricating a joint.
—सन्धि-चौर, 
अस्,  m. ‘hole-thief, ’ one who enters a house by
undermining it,  a housebreaker.
—सन्धि-ज,  अस्, 
आ,  अम्,  produced by Sandhi
 (अम्),  n. spirituous
liquor.
—सन्धि-जीवक,  अस्,  m. one who lives by
dishonest means (especially by making matches or
as a go-between).
—सन्धि-तस्,  ind. from an alli-
ance.
—सन्धि-दूषण,  अम्,  n. the violation of
a treaty or alliance.
—सन्धि-पूजा,  f.,  N. of the
third period in the great autumnal Durgā-pūjā.
—सन्धि-प्रबन्धन,  अम्,  n. (in anatomy) the
ligament of a joint.
—सन्धि-बन्ध,  अस्,  m. the
plant Kæmpferia Rotunda.
—सन्धि-बन्धन, 
अम्,  n. ‘joint-binding, ’ a ligament,  tendon,  nerve.
—सन्धि-भङ्ग,  अस्,  m. joint-fracture,  dislocation
of a joint.
—सन्धि-मति,  इस्,  m.,  N. of the minister
of Jayendra,  king of Kaśmīra.
—सन्धि-मुक्त,  अस्, 
आ,  अम्,  ‘joint-loosened, ’ dislocated.
—सन्धि-मुक्ति, 
इस्,  f. ‘joint-loosening, ’ dislocation of a joint.
—सन्-
धि-रन्ध्रका,  f. a hole or breach in a wall.
—सन्धि-विग्रह,  औ,  m. du. peace and war.
—सन्धि-विग्रहक,  अस्,  m. one who has the
charge of peace and war,  a chief minister.
—सन्धि-
विग्रहाधिकार (°ह-अध्°),  अस्,  m. superintend-
ence of peace and war,  war-ministry.
—सन्धि-
विग्रहाधिकारिन्,  ई,  m. superintendent of peace and
war,  a chief political minister.
—सन्धि-विचक्षण, 
अस्,  m. one skilled in peace-making,  an able nego-
tiator of treaties.
—सन्धि-विद्,  त्,  त्,  त्,  skilled in
alliances
 (त्),  m. a negotiator of treaties,  a minister.
—सन्धि-वेला,  f. ‘a connecting period,  time of
junction, ’ any period or time which connects parts
of the day or night or fortnight (e. g. morning, 
noon,  evening,  new moon,  the first or thirteenth day
of the fortnight,  full moon,  &c.).
—सन्धि-सितासित-
रोग (°त-अस्°),  अस्,  m. a kind of disease.
—सन्धि-
स्तोत्र,  अम्,  n.,  N. of a particular hymn.
—सन्धि-
हारक,  अस्,  m. a housebreaker,  (see सन्धि-
चौर।)
—सन्ध्य्-अक्षर,  अम्,  n. a compound
vowel,  diphthong,  N. of the diphthongs ए,  ऐ,  ओ, 
औ
 [cf. समानाक्षर।]
—सन्ध्य्-अध्याय,  अस्, 
m. an Adhyāya or chapter on Sandhi.

Macdonell

English

 संधि saṃ-dhí,  m.
  [√ dhā] C.: combination,  🞄union,  with (in. 
 aslo U.)
 association,  intercourse 🞄with (in. )
 entire scope (of policy,  —°)
 🞄agreement,  compact (rare)
 peace,  alliance,  🞄league,  between (g.),  with (in.  ± saha)
 euphonic 🞄combination of sounds in a word of 🞄sentence (gr.)
 contrivance,  management 🞄(rare)
 V.,  C.: juncture,  boundary,  interval
 🞄joint
 (interval between day and night),  twilight: 🞄horizon (Br.,  S.)
 C.: seam (rare)
 🞄fold (in a garment): wall
 hole in a wall,  🞄breach,  mine (made by thieves)
 part,  piece 🞄(also Br.
 rare)
 division of a drama (there 🞄are five: mukha,  vimukha,  garbha,  vimarśa,  🞄nirvahaṇa)
 Br.: N. of a Stotra at the junction 🞄of two days: -ṃ chid or bhid,  make a 🞄hole or breach (in a wall): -ka,  —° a.
  joint
 🞄-kuśala,  a.
  skilled in forming alliances
 -ja,  🞄a.  produced from a juncture
 produced by 🞄euphonic combination. 

Benfey

English

 संधि संधि,  i. e. सम्-धा (cf. 
निधि),  m.
 
 1. Union,  junction,  Pañc.
210,  13
 Megh. 59 (joint,  structure of a
mountain).
 2. Alliance,  Man.  7,  163.
 3. Peace,  Man 7,  56.
 4. Making
peace,  a treaty,  Hit. i. d. 87,  M.M.
 5.
A joint,  an articulation of the body, 
Ṛt. 1,  7
 Hit. iv. d. 63 (but cf. 
Böhtl. Ind. Spr. 1842).
 6. A fold,  Pañc. 62, 
13.
 7. The euphonic union of the final
and initial letters of words or parts of
a comp.
 8. An interval,  a pause or
rest.
 9. A period at the expiration of
each Yuga or age,  MBh. 12,  12953.
 10. A hole,  a chasm,  especially in a
wall,  for felonious purposes,  a breach, 
Man.  9,  276
 Daśak. in Chr. 186,  12.
 11. Breaking,  dividing,  division,  Lass.
87,  5.
 12. The vulva.
 -- Comp.
  क-
पाल-,  m.
  a peace on equal terms,  Hit.
iv. d. 108.
ध्रुव-,  m.
  a proper
name,  Rām.  1,  70,  26 Gorr.
पद-, 
m.
  = 7. Rām.  1,  3,  60 Gorr. पर्व-
संधि,  i. e.
पर्वन्-,  m.
  the time of the
periodic change of the moon,  MBh. 3, 
11647. सम्-गत- (vb. गम्),  m.
  a peace
concluded after having before made
friendship,  Hit. iv. d. 109.
संतान-, 
m.
  a peace concluded after having
given one's daughter (in marriage), 
Hit. iv. d. 109.
सम-,  f.
  alliance or
peace on equal terms.
सु-कर-,  adj.
 
easy to be joined or united,  Pañc.
ii. d. 36.

Hindi

लगातार दो bhaavas के junctional बिंदु

Apte Hindi

Hindi

सन्धि
तुदा* पर* सम्-धि -
सुलह करना

सन्धिः
पुं*
  - सम् + धा + कि
"मेल,  संगम,  सम्मिश्रण,  सम्बन्ध"

सन्धिः
पुं*
  - सम् + धा + कि
"संविदा,  करार"

सन्धिः
पुं*
  - सम् + धा + कि
"मित्रता,  संघट्टन,  मैत्री,  मेल-मिलाप,  सन्धिपत्र सुलहनामा "

सन्धिः
पुं*
  - सम् + धा + कि
"जोड़,  सन्धान"

सन्धिः
पुं*
  - सम् + धा + कि
तह

सन्धिः
पुं*
  - सम् + धा + कि
"छेद,  विवर,  दरार"

सन्धिः
पुं*
  - सम् + धा + कि
"विशेषतया सुरंग,  या सेंध जो चोर किसी मकान में घुसने के लिए बनाते हैं"

सन्धिः
पुं*
  - सम् + धा + कि
"पार्थक्य,  प्रभाग"

सन्धिः
पुं*
  - सम् + धा + कि
"संहिता,  उच्चारण की सुगमता के लिए ध्वनिपरिवर्तन की प्रवृत्ति,  वर्णविकार"

सन्धिः
पुं*
  - सम् + धा + कि
"अन्तराल,  विश्राम"

सन्धिः
पुं*
  - सम् + धा + कि
संकटकाल

सन्धिः
पुं*
  - सम् + धा + कि
उपयुक्त अवसर

सन्धिः
पुं*
  - सम् + धा + कि
युगांत-काल

सन्धिः
पुं*
  - सम् + धा + कि
प्रभाग या जोड़

सन्धिः
पुं*
  - सम् + धा + कि
"भग,  स्त्री की जननेन्द्रिय"

सन्धिः
पुं*
  - सम्+धा+कि
भूखंड जो मन्दिर के लिए धर्मार्थ दिया गया हो

L R Vaidya

English

 saMDi {% m. %} 1. Union,  junction,  गत्वा चोर्ध्वं दशमुखभुजोच्छ्वासितप्रस्थसंधेः Megh.i.58
alliance,  peace,  treaty,  संधिः सर्वमहीभुजा विजयिनामस्तु प्रमोदः सदा Hit.iv.,  पतेः संधिं न कुर्वीतविगृह्णीयात्तु केवलम् Hit.iv.
 (this is one of the six means of dealing with an enemy)
a joint,  an articulation of the body,  समुद्गतस्वेदचितांगसंधयः Rt.i.7
a fold
euphonic union of letters (in gram.)
a period at the expiration of each Yuga
an interval,  a pause
a hole,  a chasm,  a breach,  (especially in a wall for felonious purposes),  संधिं छित्त्वा तु ये चौर्यं (कुर्वंति) M.ix.276
division,  quarter
vulva
critical juncture,  opportune moment.

Bopp

Latin

 सन्धि m. (r. धा ponere praef. सम् s. इ)
1) conjunctio.
2) pax. HIT. 24. 5.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 saṃdhi,  m.,  (in several mgs. substantially the same as in Skt.), 
(1) joint (= Skt.),  as of the body,  also connexion between entities,  see s.v. visaṃdhi
 joint = junction,  intermediate point between one bodhisattva-bhūmi and the next,  saṃdhi-cittaṃ Mv 〔i.91.5〕,  the juncture-frame-of-mind,  of a Bodhisattva passing from one bhūmi to the next
 bhūmi-saṃdhiṣu 〔97.17〕,  prob. in this mg.,  but the verse is corrupt and obscure
 (katamaṃ) saṃdhi-cittaṃ bhavati 〔110.16〕 (in passing from the 4th to the 5th bhūmi,  similarly 18,  and 〔127.15,  18〕)
 paryādānaṃ gacchanti,  pātāla-saṃdhigatam iva vāri LV 〔207.14〕,  become exhausted like water when it reaches the boundary of the nether world
(2) crease,  crack (= Skt.): mānsi (māṃsi) nāsti saṃdhiḥ LV 〔49.22〕 (vs),  there is no crack,  crease,  in her flesh
(3) acc. to Senart,  (as in Skt. political science) union,  concord,  conciliation: sarvakāryeṣu saṃdhi-graha-saṃyojakāś … rājakāryeṣu pada-saṃdhi-viduṣaś ca bhavanti (sc. bodhisattvāḥ) Mv 〔i.133.15〕,  ils emploient les moyens dʼunion et de douceur (graha) … ils savent (observer) un langage conciliant (?)
 prob. also in the troublesome LV 〔431.11 ff.〕,  dīrgharātraṃ piśunavacanaparivarjana-bhedamantrāgrahaṇa-saṃdhisāmagrī-rocana-samagrāṇāṃ cedācittena (q.v.) piśunavacanavigarhaṇa-saṃdhisāmagrī-guṇavarṇaprakāśanaprayogatvāt suśukladanta ity ucyate,  where it seems likely that saṃdhi-sāmagrī,  the totality of concord (?),  is the opposite of piśunavacana and bheda(mantra)
(4) intention (see Senartʼs note 〔ii.537〕): naiṣo kṣurapro saṃdhito (abl.,  by intention) āhato 'si mayā ajānantena Mv 〔ii.222.17〕 (vs,  so mss.,  meter impossible,  but not improved by Senartʼs violent em.)
 saṃdhito is also read in mss. in the very similar line 7 above,  where saṃdhīto would make the meter perfect and should prob. be read m.c. (rather than Senartʼs em. saṃdahito)
 possibly same mg. in LV 〔42.3〕 (vs) saṃdhipralāpam aśubhaṃ na samācariṣye,  I shall not commit any evil intentional (?) frivolity of speech
 Tib. for the cpd. kyal paḥi (read kaḥi ? = of frivolity of speech) tshig (= words
 but perh. read tshigs,  joint etc.,  = saṃdhi? I do not understand the expression)
 this meaning is given for Skt. saṃdhā,  see pw s.v. 3
(5) = saṃdhā,  q.v.,  esoteric meaning (prob. developed out of prec.): na bhāṣate bhūtapadārtha-saṃdhiṃ SP 〔118.2〕 (vs),  he (Buddha) does not declare the real (bhūta) mystic meaning (or intent) of the sense of the words (Tib. ldem dgoṅs,  as for saṃdhā)
 tasya (sc. of what has been said by Buddhas) saṃdhiṃ vijānatha (impv.) Laṅk 〔283.9〕 (vs)
 also in saṃdhi-nirmocana,  q.v.
(6) connexion with rebirth,  (Suzuki) ‘attachment (to existence)’,  in a passage beginning Laṅk 〔160.8 ff.〕 in which Buddha is asked to explain sarvadharma-saṃdhy-arthaparimocanārtham (9) the meaning of attachment (connexion,  binding) and of emancipation of all states of being
 in (sarvadharmāṇāṃ) saṃdhyasaṃdhi-lakṣaṇaṃ (11),  asaṃdhi,  non-attachment,  replaces parimocana
 in 〔162.9 ff.〕 (same passage) sarvabhāvavikalpa-saṃdhi-vivikta-darśanān na saṃdhir nāsaṃdhilakṣaṇaṃ sarvadharmāṇāṃ,  nātra kaścin Mahāmate badhyate (sc. by saṃdhi) na ca mucyate (by asaṃdhi),  anyatra (on the contrary) vitathapatitayā buddhyā bandhamokṣau prajñāyete … yad uta,  sad-asatoḥ saṃdhy-anupalabdhitvāt sarvadharmāṇāṃ. (14) trayaḥ saṃdhayo bālānāṃ pṛthagjanānāṃ,  the three attachments of vulgar fools,  are (15) rāgo dveṣo mohaś ca,  tṛṣṇā ca paunarbhavikī … (16) yāṃ saṃdhāya (being connected with which) gati-saṃdhayaḥ (the attachments to other destinies,  see gati) prajāyante. tatra saṃdhi-saṃdhānaṃ (read °nāṃ with v.l.
 so implied by Suzuki transl.) (17) sattvānāṃ gatipañcakaṃ (under these circumstances creatures who are attached to the attachments are subject to the five destinies). saṃdher vyucchedān (abl.) … na saṃdhir nāsaṃdhilakṣaṇaṃ prajñāyate (after the cutting off of attachment there is no attachment,  nor is any visible sign of detachment perceptible)
 here follow the passages 〔163.1 ff.〕,  cited s.v. saṃgati 2,  in which it appears that saṃdhi,  [Page558-a] esp. the three saṃdhayaḥ (above),  are,  or are correlated with,  the three saṃgati,  these two words being virtual synonyms in this use
 after this,  abhūtaparikalpo hi saṃdhi-lakṣaṇam ucyate 〔163.6〕 (vs),  for the mark of attachment (binding to rebirth) is false discrimination
 badhyante svavikalpena bālāḥ saṃdhy-avipaścitāḥ 〔163.9〕 (vs)
 vijñānaṃ pravartate 'nyagati-saṃdhau Laṅk 〔124.11—12〕,  the vi° ‘continues to evolve in another path of existence’ (Suzuki,  freely but in essence rightly)
 anyagati-saṃdhau also 〔140.3〕,  and gati-saṃdhau 〔371.8〕.

Indian Epigraphical Glossary

English

 sandhi (EI 4
 SITI),  literally,  ‘twilight’
 but actually, 
‘service in the temple in the morning and evening’
 daily wor-
ship in temples
 special worship offered in the names of persons
who arrange for it by creating endowments,  etc.

Lanman

English

 saṃdhí,  m.
	—1. a putting together,  σύν-
θεσις
	—2. like saṃdhā́,  compact,  alliance, 
41^13
 peace,  17^7
	—3. the putting together
of sounds in word and sentence (see
Whitney 109b^2),  euphonic combination, 
50^9
	—4. junction (of day and night),  i. e.
morning or evening twilight. [√1dhā, 
‘put, ’ + sam,  1155. 2e.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 संधि °"Fugentag",  Kauṭ. 135,  9 (in कृष्ण°). Vgl. J. J. Meyer,  S. 216,  Anm. 3.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

lkog tu
१) परोक्ष २) सन्धि

khebs
१) आच्छादन २) कीर्ण ३) बुम्बा ४) छदन ५) सन्धि

gra zur
सन्धि

dgong mo
१) रात्रि २) सन्धि ३) सन्ध्या

dgongs mo
१) रात्रि २) सन्धि ३) सन्ध्या

dgongs pa
१) अभिप्राय २) अभिसन्धि ३) आशय ४) आशा ५) चित्त ६) चिन्तयन्ति ७) बुद्धि ८) भाव ९) मनोरथ १०) विगर्ह ११) संकोचन १२) सन्धा १३) सन्धि १४) समन्वाहार १५) समन्वाहृत १६) स्मृति १७)

rgyud
१) आहार २) उपचार ३) एकसंतान ४) गति ५) चरित ६) तन्तु ७) तन्त्र ८) धार ९) निबन्ध १०) प्रवेश ११) युग १२) वर्तनी १३) विचार १४) संतति १५) संतान १६) सन्धि १७) समुदाचार १८) स्रोतस् १९)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
संधिविग्रहयानान्यासनद्वैधाश्रया अपि ।
षङ्गुणाः शक्तयस्तिस्रः प्रभुत्वोत्साहमन्त्रजाः ॥ ७३५ ॥
-wordlist-
 
सन्धि (पुं),  विग्रह (पुं),  यान (क्ली),  आसन (क्ली),  द्वैध (क्ली),  आश्रय (पुं),  षड्गुण (पुं),  शक्ति (स्त्री),  प्रभुत्वशक्ति (स्त्री),  उत्साहशक्ति (स्त्री),  मन्त्रशक्ति (स्त्री)

अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः

Sanskrit

--source--
 
सुरुङ्गायां सन्धिरपि गृहे धाममपि स्मृतम् ।
-wordlist-
 
सन्धि (पुं),  धाम (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

सुरुङ्गा
सुरुङ्गा,  सन्धि
कषायं तुवरं प्रोक्तं सुरुङ्गा सन्धिरुच्यते ॥ ७७१ ॥
verse 4.1.1.771
page 0088

सन्धि
सन्धि,  संश्लेष,  रन्ध्र
मुनिकुक्कुटयोर्दक्षः सन्धिः संश्लेषरन्ध्रयोः ॥ ८३५ ॥
verse 5.1.1.835
page 0096

Vedic Reference

English

 Saṃ-dhi denotes the ‘juncture’ of heaven and earth,  the
‘horizon, ’ in the Śatapatha Brāhmaṇa.^1 It also has the sense
of ‘twilight’^2 as the juncture of light and dark.
1) iii. 2,  1,  5
 x. 5,  4,  2.
2) Vājasaneyi Saṃhitā,  xxiv. 25
 Tait-
tirīya Brāhmaṇa,  i. 4,  5,  1
 ii. 2,  9,  8
dual
 Śatapatha Brāhmaṇa,  i. 6,  3,  55
ix. 4,  4,  13,  etc. The later term is
Saṃdhyā.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 सन्धिः,  पुं,
   (सन्धानमिति । सं + धा + किः ।)राजादीनां षड्गुणान्तर्गतगुणविशेषः । स तुस्वर्णादिदानेन बन्धुभिः प्रीत्युत्पादनात् मित्री-करणम् । मेल इति ऐक्य इति च भाषा ।तद्विवरणं यथा,  --“पनबद्धो भवेत् सन्धिः स्वयं हीनस्तमाचरेत् ।मर्य्यादोल्लङ्घनं नास्ति यदि शत्रोरिति स्थितिः ॥
मर्य्यादोल्लङ्घनं यत्र शत्रौ संशयितं भवेत् ।न तं संशयितं कुर्य्यादित्युवाच बृहस्पतिः ॥
बलवद्विगृहीतः सन् नृपोऽनन्यप्रतिश्रयः ।आपन्नः सन्धिभावेन विदध्यात् कालयाप-नाम् ॥
ये च दैवेनोपहता राष्ट्रं येषाञ्च दुर्गतम् ।बहवो रिपवो येषां तेषां सन्धिर्विधीयते ॥
दुर्म्मन्त्रो भिन्नमन्त्रश्च नीचधर्म्मरतश्च यः ।एतैः सन्धिं न कुर्व्वीत विशेषात् पूर्वपीडितैः ।सन्धिं हि तादृशैः कुर्व्वन् प्राणैरपि हि हीयते ॥
”इति भोजराजकृतयुक्तिकल्पतरुः ॥
 * ॥
षोडशविधसन्धिर्यथा,  --“बलीयसाभियुक्तस्तु नृपो नान्यप्रतिक्रियः ।आपन्नः सन्धिमन्विच्छेत् कुर्व्वाणः कालयापनम्कपाल १ उपहारश्च २ सन्तानः ३ सङ्गत-४स्तथा ।उपन्यासः ५ प्रतीकारः ६ संयोगः ७ पुरुषा-न्तरः ८ ॥
अदृष्टनर ९ आदिष्ट १० आत्मादिष्ट ११उपग्रहः १२ ।परिक्रय-१३ स्तथोच्छिन्न-१४ स्तथा चपरभूषणः १५ ॥
स्कन्धोपनेयः १६ सन्धिश्च षोडशैते प्रकीर्त्तिताःइति षोडशकं प्राहुः सन्धिं सन्धिविचक्षणाः ॥
”तेषां लक्षणानि । यथा,  --“कपालसन्धिर्विज्ञेयः केवलं समसन्धितः । १ ।सम्प्रदानाद्भवति य उपहारः स उच्यते ॥
 २ ॥
सन्तानसन्धिर्विज्ञेयो दारिकादानपूर्व्वकः । ३सद्भिस्तु सङ्गतः सन्धिर्म्मैत्रीपूर्व्वं उदाहृतः ॥
यावदायुःप्रमाणस्तु समानार्थप्रयोजनम् ।सम्पत्तौ वा विपत्तौ वा कारणैर्यो त भिद्यते ॥
सङ्गतः सन्धिरेवायं प्रकृष्टत्वात् सुवर्णवत् ।तथान्यैः सन्धिकुशलैः काञ्चनः स उदाहृतः ॥
 ४ ॥
द्रव्यात्मा कार्य्यसिद्धिस्तु समुदिश्य क्रियेत यः ।स उपन्यासकुशलैरुपन्यास उदाहृतः ॥
 ५ ॥
मयास्योपकृतं पूर्व्वं ममाप्येष करिष्यति ।इति यः क्रियते सन्धिः प्रतीकारः स उच्यते ॥
”अन्यच्च ।“उपकारं करोम्यस्य ममाप्येष करिष्यति ।अयञ्चापि प्रतीकारो रामसुग्रीवयोरिव ॥
 ६ ॥
एकार्थां सम्यगुद्दिश्य क्रियां यत्र हि गच्छति ।समं हि तत्प्रमाणेन स च संयोग उच्यते ॥
 ७ ॥
आवयोर्य्योधमुख्यैस्तु मदर्थः साध्यतामिति ।यस्मिन् पणस्तु क्रियते स सन्धिः पुरुषान्तरः ॥
 ८त्वयैकेन मदीयोऽर्थः संप्रसाध्यस्त्वसाविति ।यत्र शत्रुः पणं कुर्य्यात् सोऽदृष्टपुरुषः स्मृतः ॥
 ९ ॥
यत्र भूम्येकदेशेन पणेन रिपुवर्ज्जितः ।सन्धीयते सन्धिविद्भिः स चादिष्ट उदाहृतः ॥
 १० ॥
स्वसैन्येन तु सन्धानमात्मादिष्ट उदाहृतः । ११ ।क्रियते प्राणरक्षार्थं सर्व्वदानादुपग्रहः ॥
 १२ ॥
कोषांशेनार्द्धकोषेण सर्व्वकोषेण वा पुनः ।शिष्टस्य प्रतिरक्षार्थं परिक्रय उदाहृतः ॥
 १३ ॥
भुवां सारवतीनान्तु दानादुच्छिन्न उच्यते । १४ ।भूम्युत्थफलदानेन सर्व्वेण परभूषणः ॥
 १५ ॥
प्रतिच्छिन्नं फलं यत्र प्रतिस्कन्धेन दीयते ।स्कन्धौपनेयं तं प्राहुः सन्धिं सन्धिविच-क्षणाः ॥
 १६ ॥
परस्परोपकारस्तु मैत्रीसम्बन्धकस्तथा ।उपहारश्च विज्ञेयाश्चत्वारश्चैव सन्धयः ॥
”इति विण्षुशर्म्मकृतहितोपशे सन्धिर्नाम चतुर्थ-कथासंग्रहः ॥
 संयोगः । तत्पर्य्यायः । श्लेषः २ ।इत्यमरभरतौ ॥
 (यथा,  मनुः । ८ । २४८ ।“तडागान्यु दपानानि वाप्यः प्रस्रवणानि च ।सीमासन्धिषु कार्य्याणि देवतायतनानि च ॥
”)सुरुङ्गा । भगम् । सङ्घट्टनम् । रूपकाणांसुखाद्यङ्गम् । सावकाशः । इति मेदिनी ॥
 भेदः ।इति विश्वः ॥
 (साधनम् । यथा,  रघुः । १९ । १६ ।“तस्य सावरणदृष्टसन्धयःकाम्यवस्तुषु नरेषु सङ्गिनः ।वल्लभामिरुपसृत्य चक्रिरेसाभिमुक्तविषयाः समागमाः ॥
”)व्याकरणमते वर्णद्वयस्य मेलनम् । (यथा, कथासरित्सागरे । ६ । ११३ -- ११७ ।“अथैका तस्य महिषी राज्ञः स्तनभरालसा ।शिरीषसुकुमाराङ्गी क्रीडन्ती क्लममभ्यगात् ॥
सा जलैरभिषिञ्चन्तं राजानमसहा सती ।अब्रवीन्मोदकैर्देव परिताडय मामिति ॥
तच्छ्रुत्वा मोदकान् राजा द्रुतमानाययन् बहून्ततो विहस्य सा राज्ञी पुनरेवमभाषत ॥
राजन्नवसरः कोऽत्र मोदकानां जलान्तरे ।उदकैः सिञ्च मा त्वं मामित्यक्तं हि मया तव ॥
सन्धिमात्रं न जानासि माशब्दोदकशब्दयोः ।न च प्रकरणं वेत्सि मूर्खस्त्वं कथमीदृशः ॥
”)तस्य लक्षणादिर्यथा । अर्द्धमात्रोच्चारणकालेना-व्यवहितयोर्व्वर्णयोर्द्रुततरोच्चारणं सन्धिः । अतएव श्लोकार्द्ध्वयोर्मन्त्रार्द्धयोर्व्वा न सन्धिः । तत्रअर्द्धमात्रोच्चारणकालव्यवधानस्योचितत्वादितिप्राञ्चः । स्वमते तु सन्ध्यध्यायसूत्रविहितकार्य्यंसन्धिरिति सन्धिलक्षणम् । तेन पिपक्षादि-शब्दानां संयोगान्तलुपि लुपि न सन्ध्याद्यविधीइति निषेधेऽपि सन्धिग्रहणात् सन्धिलुप्येव नसन्धिरिति नियमात् झपझसोरित्यनेन चप-जपौ पिपक् पिपग् इति । भिन्नपदे तु सन्धि-र्व्विभाषयेति बोध्यम् । तथा च ।“सन्धिरेकपदे नित्यो नित्यो धातूपसर्गयोः ।सूत्रेषु च भवेन्नित्यः सैवान्यत्र विभाषया ॥
”इति प्राञ्चः ।एकपदे इति स्वभावादेकपदे समासेऽपि ।यथादानं भवेत् नद्यौ इत्यादि । समासे मुरारिःहृषीकेशः त्र्यम्बकः गवीशः इत्यादि । धातू-पसर्गयोस्तु अधीते उपेत्य इत्यादि । अन्यत्रअत्र अम्भः अत्राम्भः इह इन्दुः इहेन्दुःइत्यादि । धातूपसर्गयोः समासस्य नित्यत्वादेक-पदग्रहणेनैवेष्टसिद्धौ तयोः पुनरुपादानं अनित्य-समासे कदाचिदेकपदेऽपि सन्धिर्विभाष्यते इतिज्ञापनार्थम् । तेन उच्चारितरुचिरऋचां चान-नानां चतुर्णां इत्यादि सिद्धिः । इति मुग्ध-बोधव्याकरणटीकायां दुर्गादासः ॥
 * ॥
 सर्व्वा-ङ्कुरसन्धिर्म्मासत्रयेण भवति । गात्रसन्धिः सप्त-मासैर्भवति । इति सुखबोधः ॥
 युगसन्धिर्युग-शब्दे देहसन्धिर्म्मर्म्मशब्दे च द्रष्टव्यः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 सन्धि पु०
  सम् + धा--कि । १ नृपाणां षड्गुणान्तर्गते मेलनार्थंमैत्रीकरणरूपे व्यापारेषाडगुण्यान्तर्गतसन्धिविषयादिकं शुक्रनीतिपरि० उक्तं यथा“बलीयषाऽभियुक्तस्त नृपोऽनन्यपतिक्रियः । आपन्नःसन्धिमन्त्रिच्छेत् कुर्वाणः लाकयापुनम् । एक एवोप-हारस्तु सन्धिरेष मतो हितः । उपहारस्य भेदास्तुसर्वेऽन्ये मैत्रवर्जिताः । अभियोक्ता बलीयस्त्यादलब्ध्वा ननिवर्त्तते । उपहारावृते यस्मात् सन्धिरेष न विद्यते ।शत्रोर्बलानुसारेण उपहारं प्रकल्पयेत् । सेवां वापि चस्त्रीकुर्य्याद् दद्यात् कन्यां भुवं धनम् । स्वसामन्तांश्च स-न्धीयात् मन्त्रेणान्यजवाय वै । सन्धिः कार्य्योऽप्यनार्य्येणसंप्राप्योत्साढयेद्धि सः । सैघातवान् यथा वेणुर्निविडैःकण्टकैर्वृतः । न शक्यते समुच्छेत्तुं वेणुः संघातवांस्तथा ।सन्धिश्चातिबले,  युद्धं साम्ये,  यानन्तु दुर्बले । बलिनासह सन्धाय मये साधारणे यदि” । “आत्मानं गोपयेत्काले बहुमित्रेषु बुद्धिमान्” । “राजा न गच्छेद्विश्वासं स-न्धितोऽपि हि बुद्धिमान् । अद्रोहसमयं कृत्वा वृत्तमिन्द्रःसदाऽबधीत्” । “सन्धायान्यत्र यात्रायां पार्ष्णिग्रहेण श-त्रुणा । सन्धाय गमनं प्रोक्तं तज्जिगीषोः फवार्थिनः” ।तद्भेदलक्षणादिकं हितोपदेशे न्यरूपि यथा“कपाल उपहारश्च सन्तानः सङ्गतस्तथा । उपन्यासःप्रतीकारः संयोगः पुरषान्तरः । अदृष्टनर आदिष्टआत्मादिष्ट उपग्रहः । परिक्रयस्तथोच्छिन्नस्तथा च पर-भूषणः । स्कन्धोपनेयः सन्धिश्च षाडशैते प्रकीर्त्तिताः ।इति षोडशकं प्राहुः सन्धिं बन्धिविचक्षणाः । कपाल-सन्धि १ विंज्ञेय,  केवलं समसंज्ञितः । सम्प्रदानाद्भवति यउपहार २ स उच्यते । सन्तानसन्धि ३ र्विज्ञेयो दारिकादा-नपूर्वकः । सद्भिस्तु सङ्गतः ४ सन्धिर्यैत्रीपूर्व उदाहृतः ।यावदायुःप्रमाणस्तु समानार्थप्रयोलनः । सम्पत्तौ वा वि-पत्तौ वा कारणैर्यो न भिद्यते । सङ्गतः सन्धिरेवायंप्रकृष्टत्वात् सुवर्णवत् । तधान्यैः सन्धिकुशलैः काञ्चनःस उदाहृतः । द्रव्यात्मकार्य्यसिद्धिं तु समुद्दिस्य क्रियेतयः । स उपन्यासकुशलैरुपग्याह ५ उदाहृतः । पश्चास्तोप-कृतं पूर्वं भमाप्येष करिष्यति । इति यः क्रियते सन्धिःप्रतीकारः ६ स उच्यते । उपकारं करोप्यस्य महाप्येषकरिष्यति । अयं चापि प्रतीकारो रामसुग्रीवयोरिव ।एकार्थां सम्यगुद्दिश्य क्रियां यत्र हि गच्छति । सुसंहित-प्रयाणस्तु स च संयोग ७ उच्यते । आवयोर्बोधमुख्यैस्तुमदर्थः साध्यतामिति । यस्मिन् पणस्तु क्रियते स सन्धिःपुरुषान्तरः ८ । त्वयैकेन मदीयोऽर्थः सम्प्रसाध्यस्त्वसाविति ।यत्र शत्रुः पर्ण कुर्य्यात् सोऽदृष्टपुरुषः ९ स्मृतः । यत्र भूम्ये-कटेशेन प्रणेन रिपुवर्त्तितः । सन्धीयते सन्धिविद्भिः आ-दिष्टः १० स उदाहृतः । स्वसैन्येन तु सन्धानमात्मादिष्ट ११उदाहृतः । क्रियते प्राणरक्षार्थं सवदानादुपग्रहः १२ ।कोषांशेनार्द्धकोषेण सर्बकोषेण वा पुनः । शिष्टस्य प्रति-रक्षार्थं परिक्रय १३ उदाहृतः । भुवां सारवतीनां तु दा-नादुच्छिन्न १४ उच्यते । भूम्युत्थफलदानेन सर्वेण परभू-षणः १५ । परिच्छिन्नं फलं यत्र प्रतिस्कन्धे दीयते । ख-न्धोपनेयं १६ तं प्राहुः सन्धिं सन्धिविचक्षणाः । परस्परो-पकारस्तु मैत्री सम्बन्धकस्तथा । उपहारश्च विज्ञेयश्चत्वा-रश्चैव सन्धयः । एक एवोपहारश्च सन्धिरेव मतो मम ।उपहारविभिन्नास्तु सर्वे मैत्राववर्जिताः । अभियोक्ताबलीयस्त्वादलब्ध्वा न निवर्त्तते । उपहाराद्दते तस्मात्सन्धिरन्थो न विद्यते” ।सन्धिलक्षणादिकं युक्तिकल्पतरौ प्रदर्शितं यथा“पणबन्धा भवेत् सन्धिः स्वयं हीनस्तमाचरेत् । मर्य्या-दोल्लङ्घनं नास्ति यदि शत्रोरिति स्थितिः । मर्य्यादोल्ल-ङ्घनं यत्र शत्रो संशयितं भवेत् । न तं संशयितं कुर्य्या-दित्युवाच वृहस्पतिः” । षाड्गुण्यशब्दे ५१७९ पृ० दृश्यम्२ संयोगे अमरः । ३ अस्थिद्वयसंयोगस्थाने ४ चौरादिकृतसुरङ्गायां सन्धिं कृत्वा तु ये चौर्य्यमिति” स्मृतिः । ५ भगे६ सङ्घट्टने ७ नाटकाङ्गविशेषे ८ सविकाशे मेदि० ९ व्याकरणोक्तेवर्णद्वयजाते १० वर्णविकारभेदे ११ भेदे विश्वः । नाटकाङ्गसन्धिश्च “अन्तरैकार्थसम्यन्धः सन्धिरेकान्वये सति” । एका-र्थेन सम्बन्धः सन्धिः । तद्भेदानाह “मुखं प्रतिमुखं गर्भोविमर्ष उपसंहृतिः । इति पञ्चास्य भेदाः स्युः क्रमाल्लक्षण-मुच्यते” सा० द० । सुखादिलक्षणम् तत्तच्छब्दे दृश्यम् । १२ स-त्यादियुगानामाद्यन्तयोः कालयोः सन्ध्याशब्दे दृश्यम्“ससन्धयस्ते मनवः कल्पे ज्ञेयाश्चतुर्दश । कृतप्रमाणःकल्पादौ सन्धिः पञ्चदशः स्मृतः” मनुः । तेन सन्धिसन्ध्यं-शसहितं सत्ययुगमानम् ४८०० दैववर्षाः । “कृताव्दसङ्ख्य-स्तस्यान्ते सन्धिः प्रोक्तो जलप्लवः । तत्र युगानामादौसन्धिः अन्ते सन्ध्यंश । मन्वन्तराणामादौ सन्धिःकल्पानामन्ते सन्धिरिति भेदः । १३ तिथ्यादेराद्यन्तभागभेदे च उपयमशब्दे १२५८५९ पृ० दृश्यम् ।

Capeller

German

 संधि॑ m.
  Verbindung,  Vereinigung,  Verkehr
mit (Instr.)
 Friede,  Bündnis
 euphonische
Wort- und Satzverbindung (g.)
Fuge,  Gelenk,  Naht,  Falte,  Wand
Horizont,  Verbindungs- o. Übergangs-
zeit d. i. Dämmerung. संधिं छिद् o.
भिद् eine Wand durchschlagen o. durchbrechen
(von Dieben).

Grassman

German

 saṃdhí,  m.,  Zusammenfügung der Glieder,  Gelenk [von 1. dhā m. sám].
-ím sáṃdhātā saṃdhím {621, 12}.

Burnouf

French

 सन्धि सन्धि m.
  (सम्
 धा) union,  assemblage, 
combinaison
		 articulation d'un membre
		 rencontre euphonique de
voyelles ou de consonnes dans le discours,  tg.
		 période de jonction
de deux yugas ou de deux manvantaras.
		 Fragment,  épisode ou
péripétie dramatique.
		 Śonvention,  trêve,  paix conclue.
		 Trou de
mine dans ou sous le mur d'une ville
		 en gén.  trou
		 vulve.
Intervalle,  temps de repos.
सन्धिचौर m.
  voleur, 
τοιχώρυχος.
सन्धिजीवक m.
  entremetteur.
सन्धित pp. de सन्दधामि।
सन्धिनी f.
  vache qui a un veau ou qui a pris le taureau ou que
l'on trait hors de saison. 
सन्धिबन्ध m.
  kæmpferia,  bot.
सन्धिबन्धन n.
  ligament d'une articulation. 
सन्धिला f.
  trou de mine
 trou,  brèche,  en gén. 
		 (सम्
धे) liqueur spiritueuse.
		 Rivière.
सन्धिवेला f.
  toute portion du temps formant le passage
entre deux périodes quelconques [par ex. le matin,  le soir,  la
nouvelle ou la pleine lune,  etc.].
सन्धिहारक m.
  (हृ) voleur avec effraction,  perceur de
murailles.

Stchoupak

French

 सं-धि-
 m.
  (rar. f.
 ) union,  liaison 
 association,  fréquentation 
ensemble de (ifc.) 
 organisation 
 alliance entre (gén. ) ou avec (instr.),  paix, 
négociations 
 lieu ou moment de la réunion,  point de contact,  intervalle
(espace ou temps) 
 jointure,  articulation 
 moment de transition entre le jour et
la nuit,  crépuscule (= संध्या-) 
 couture,  pli 
 brèche (not. faite par
un voleur 
 -इं छिद्- ou भिद्- pratiquer une brèche) 
 portion 
(gramm. ) liaison ou combinaison de sons ou de mots,  euphonie,  règles
d'euphonie 
 (rhét.) jointure ou division d'un drame (ord. au nombre de 5) 
joint par lequel un récit s'enchaîne à un autre 
 -क- ifc.
articulation 
 -त- a. v. v. s. {%saṃdhayati 
 -mant- %} a. pacifique,  ép. de
Viṣṇu.
°गृह- m.
  ruche.
°च्छेदन- nt. effraction,  cambriolage.
°दूषण- nt. violation de la paix.
°बन्ध- m.
  -न- nt. tendon,  ligature.
°विग्रहक- (v. l. -इक-) m.
  ministre des alliances et de la guerre 
°विग्रह-कार्याधिकारिन्- id. 
 °विग्रह-कायस्थ- secrétaire de ce
ministre.
°विपर्यय- m.
  du. la paix et son opposé,  i. e. la guerre.
°वेला- f.
  heure du crépuscule.
संध्य्-अक्षर- nt. diphtongue.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.