सङ्कर्षण (saGkarSaNa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 सङ्कर्षण n.
  (-णं)
	 1. Attracting,  drawing.
	 2. Ploughing,  making
furrows,  &c.
	 m.
  (-णः) BALADEVA.
 E.
  सम् before कृष् to plough,  &c., 
aff.
   युच् or ल्युट्. As applied to the demi-god it refers to his re-
moval in embryo from the womb of DEVAKĪ to that of ROHIṆĪ.

Capeller Eng

English

 संकर्षण m.
  the Plougher (Halāyudha).

Yates

English

 स-ङ्कर्षण (णं) 1.
n.
  Attraction
 plough-
ing.
m.
  Baladeva.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

सङ्कर्षण 	-	  saGkarSaNa 	-	 n.
  	-	  making rows
अलकसंहति 	-	  alakasaMhati 	-	 f.
  	-	 rows of curls
वियातयति  { वि- यत् } 	-	  viyAtayati  { vi- yat } 	-	 verb caus. 	-	  place in rows
त्रिःश्रेणि 	-	  triHzreNi 	-	 adj.
  	-	  forming 3 rows
द्व्यनीक 	-	  dvyanIka 	-	 adj.
  	-	  forming 2 rows
पङ्क्तिशस् 	-	  paGktizas 	-	 ind.
  	-	  by rows or numbers
श्रेणीकृत 	-	  zreNIkRta 	-	 adj.
  	-	  forming rows or lines
मणिमञ्जरी 	-	  maNimaJjarI 	-	 f.
  	-	 rows of jewel or pearls
वियतते  { वियत् } 	-	  viyatate  { viyat } 	-	 verb 	-	  dispose in various rows
ज्योतिर्लेखावलयिन् 	-	  jyotirlekhAvalayin 	-	 adj.
  	-	  studded with rows of stars
वीथीकृत 	-	  vIthIkRta 	-	 adj.
  	-	  placed or arranged in rows
अष्टवर्ग 	-	  aSTavarga 	-	 adj.
  	-	  being in rows of eight each
बलाकापङ्क्तिहासिन् 	-	  balAkApaGktihAsin 	-	 adj.
  	-	  smiling with rows of cranes
अनीकशस् 	-	  anIkazas 	-	 ind.
  	-	  in rows or marching columns
श्रेणीभूत 	-	  zreNIbhUta 	-	 adj.
  	-	  being i.e. forming a row or rows
इष्टकाचिति 	-	  iSTakAciti 	-	 f.
  	-	  putting bricks in layers or rows
श्रेणिशस् 	-	  zreNizas 	-	 ind.
  	-	  in rows or lines or troops or flocks
अनुचित 	-	  anucita 	-	 adj.
  	-	  set or placed along or lengthwise or in rows
रोमाञ्चोद्गतराजिमत् 	-	  romAJcodgatarAjimat 	-	 adj.
  	-	  surrounded with erect rows of bristling hair
विजयच्छन्द 	-	  vijayacchanda 	-	 m.
  	-	  necklace of pearls consisting of 504 rows or strings
पुष्पावलिवनराजिकुसुमिताभिज्ञ 	-	  puSpAvalivanarAjikusumitAbhijJa 	-	 m.
  	-	  knowing the season of the flowering of the rows of flower and of the forest-trees

 
   सङ्कर्षण  saGkarSaNa  m.
   of various authors  
   सङ्कर्षण  saGkarSaNa  n.
   drawing together   
   सङ्कर्षण  saGkarSaNa  n.
   drawing out  
   सङ्कर्षण  saGkarSaNa  n.
   means of joining or uniting   
   सङ्कर्षण  saGkarSaNa  n.
   contracting  
   सङ्कर्षण  saGkarSaNa  n.
   making rows   
   सङ्कर्षण  saGkarSaNa  n.
   extraction  
   सङ्कर्षण  saGkarSaNa  n.
   ploughing     
            

Wilson

English

 सङ्कर्षण
n.
  (-णं)
1 Attracting,  drawing.
2 Ploughing,  making furrows,  &c.
m.
  (-णः) BALADEVA.
E.
  सम् before कृष to plough.
 &c.,  aff.
   युच् or ल्युट्.
As applied to the demigod it refers to his removal in embryo from the womb of
DEVAKĪ to that of ROHIṆĪ.

Apte 1890

English

 संकर्षणं 1 The act of drawing together,  contracting. 
2 Attracting. 
3 Ploughing,  furrowing. 
4 Shortening. 
णः N. of Balarāma
 संकर्षणात्तु गर्भस्य स हि संकषणो युवा Hariv. 

Monier Williams Cologne

English

 सं-°कर्षण n.
  drawing out,  extraction,  Hariv.
 
 BhP.
  

 a means of joining or uniting,  BhP.
  

 drawing together,  contracting,  W.
 

 making rows,  ploughing,  ib.

 सं-°कर्षण m.
  N.
  of Bala-deva or Bala-rāma (also called Halāyudha [q.v.],  the elder brother of Kṛṣṇa
 he was drawn from the womb of Devakī and transferred to that of Rohiṇī
 among Vaiṣṇavas he is considered as the second of the four forms of Puruṣottama),  MBh.
  
 Hariv.
 
 Pur.
 
 Sarvad.
 

 N.
  of the father of Nīlāsura,  Cat.
 

 (also with सूरि) of various authors,  ib.

Monier Williams 1872

English

 सङ्कर्षण सङ्-कर्षण। See under सङ्-
कृष्।

 सङ्-कर्षण,  अम्,  n. the act of drawing together, 
contracting
 shortening
 attracting,  drawing
 mak-
ing rows,  ploughing,  &c.
 (अस्),  m.,  N. of the first-
born offspring of Viṣṇu,  (Mahā-bh. Śānti-p. 7527)
epithet of Bala-deva or Bala-rāma (elder brother of
Kṛṣṇa,  and so called because withdrawn from the
womb of Devakī and transferred to that of Rohiṇī)
a proper N.
—सङ्कर्षण-काण्ड,  N. of a work
ascribed to Jaimini.
—सङ्कर्षणेश्वर-तीर्थ
(°ण-ईश्°),  अम्,  n.,  N. of a Tīrtha.

Benfey

English

 संकर्षण संकर्षण,  i. e. सम्-कृष्
+ अन, 
 I. n.
 
 1. Attracting.
 2. Plough-
ing.
 II. m.
 
 1. Baladeva,  brother of
Kṛṣṇa,  Johns. Sel. 55,  140
 Rājat. 5, 
112.
 2. Name of another man,  Lass.
2. ed. 88,  24.

Apte Hindi

Hindi

सङ्कर्षणम्
नपुं*
   - सम् + कृष + ल्युट्
"मिलकर खींचने की क्रिया,  सिकुड़न"

सङ्कर्षणम्
नपुं*
   - सम् + कृष + ल्युट्
आकर्षण

सङ्कर्षणम्
नपुं*
   - सम् + कृष + ल्युट्
"हल चलाना,  खूड निकालना"

सङ्कर्षणः
पुं*
  - -
बलराम का नाम

सङ्कर्षणः
पुं*
  - सम्+कृष्+ल्युट्
अहंकार

L R Vaidya

English

 saMkarzaRa {% (I) n. %} 1. The act of drawing together,  contracting
 2. attracting
 3. ploughing.

 saMkarzaRa {% (II) m. %} An epithet of Balarāma,  (संकर्षणा तु गर्भस्य स तु संकर्षणो युवा).

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 संकर्षण father of Nīlāsura (Navakaṇḍikābhāṣya). Oxf.
380^a.

 संकर्षण son of Śeṣācārya:
		Satyanāthamāhātmyaratnākara.
		Satyanāthābhyudaya and C..

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
रामो हली मुसलिसात्त्वतकामपालाः संकर्षणः प्रियमधुर्बलरौहिणेयौ ।
रुक्मिप्रलम्बयमुनाभिदनन्तताललक्ष्मैककुण्डलसितासितरेवतीशाः ॥ २२४ ॥
p{0014}
बलदेवो बलभद्रो नीलवस्त्रोऽच्युताग्रजः ।
-wordlist-
 
राम (पुं),  हलिन् (पुं),  मुसलिन् (पुं),  सात्त्वत (पुं),  कामपाल (पुं),  सङ्कर्षण (पुं),  प्रियमधु (पुं),  बलि (पुं),  रौहिणेय (पुं),  रुक्मिभिद् (पुं),  प्रलम्बभिद् (पुं),  यमुनाभिद् (पुं),  अनन्त (पुं),  ताललक्ष्मन् (पुं),  एककुण्डल (पुं),  सितासित (पुं),  रेवतीश (पुं),  बलदेव (पुं),  बलभद्र (पुं),  नीलवस्त्र (पुं),  अच्युताग्रज (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

बलदेव
बलदेव,  बलभद्र,  मुशलिन्,  नीलाम्बर,  प्रलम्बघ्न,  सीरिन्,  सात्वत,  तालध्वज,  एककुण्डल,  अनन्त,  सङ्कर्षण,  रौहिणेय,  कालिन्दीकर्षण,  बल,  रेवतीरमण,  राम,  कामपाल,  हलायुध
बलदेवो बलभद्रो मुशली नीलाम्बरः प्रलम्बघ्नः ।
सीरी च सात्वतः स्यात्तालध्वज एककुण्डलोऽनन्तः ॥ २८ ॥
सङ्कर्षणो रौहिणेयः कालिन्दीकर्षणो बलः ।
रेवतीरमणो रामः कामपालो हलायुधः ॥ २९ ॥
verse 1.1.1.28
page 0004

Mahabharata

English

Saṅkarshaṇa^1 = Balarāma (q.v.),  identified with Śesha,  and as jīva (the soul) considered as a form of Kṛshṇa (Purushottama). § 210b (Bhīmasena): I,  139,  5520 (preceptor of Bhīmasena).--§ 232 (Svayaṃvarap.): I,  186,  6997 (present at the svayaṃvara of Draupadī).--§ 233 (do.): I,  189,  7080.--§ 273 (Rājasūyārambhap.): II,  14,  598 (ºdvitīyena,  sc. Kṛshṇa).--§ 290 (Śiśupālavadhap.): II,  43,  1508 (º-Yādavau).--§ 420 (Gandhamādanapr.): III,  141,  10890.--§ 549f (Durgā): IV,  6,  187 (ºsamānanā,  sc. Durgā,  C. has by error Śº).--§ 561 (Yānasandhip.): V,  55,  2177. --§ 567 (Bhagavadyānap.): V,  131,  4425.--§ 581 (Bhīshmavadhap.): VI,  65,  2967 (dṛshṭvā [read with B. sṛshṭvā],  Sºṃ devaṃ,  sc. Kṛshṇa)
 66,  3012 (gītaḥ Sºena,  sc. Kṛshṇa)
 67,  3023 (agrajaṃ sarvabhūtānāṃ,  created by Kṛshṇa).-§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII,  110,  4227 (ºsamo bale,  sc. Sātyaki).--§ 637 (Rājadh.): XII,  47,  1620 (kshaye Sºṃ proktaṃ,  sc. Kṛshṇa).--§ 641 (do.): XII,  81,  3030 (balaṃ Sºe).--§ 664 (Mokshadh.): XII,  207,  7529 (agrajaṃ sarvabhūtānāṃ,  created by Kṛshṇa (Purushottamaḥ)).--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII,  340,  12900,  12904 (i.e. Vāsudeva (Kṛshṇa) in the form of jīva),  12905 (from S. sprang Pradyumna [i.e. the Mind]),  12937 (= Śesha,  creates Pradyumna)
 345,  13386 (= jīva).--§ 773b (Kṛshṇa Vāsudeva): XIII,  159,  7392 (i.e. Vāsudeva (Kṛshṇa) in the form of jīva).--Do.^2 = Vishṇu (1000 names).

पुराणम्

English

संकर्षण / SAṄKARṢAṆA. balabhadra rāma. (To know about the derivation of the name see under balabhadra rāma).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 सङ्कर्षणं,  क्ली,
   आकर्षणम् । सम्यक्प्रकारेण कर्ष-णम् । संपूर्व्वकृषधातोरनट्प्रत्ययेन निष्पन्नम् ॥
(यथा,  भागवते । १० । २ । १३ ।“गर्भसंकर्षणात् तं वै प्राहुः सङ्कषणं भुवि ॥
”एकीकरणम् । इति स्वामी ॥
 यथा,  भागवते ।५ । २५ । १ ।“तस्य मूलदेशे त्रिंशयोजनसहस्रान्तरे आस्तेया वै कला भगवतस्तामसी समाख्याता अनन्तइति सात्वतीया द्रष्टृदृश्ययोः सङ्कर्षणं अह-मित्यभिमानलक्षणं यं सङ्कर्षण इत्याचक्षते ॥
”)

 सङ्कर्षणः,  पुं,
   (सम्यक् कर्षतीति । सं + कृष् +ल्युः ।) बलुदेवः । इत्यमरः ॥
 (अस्य नामनि-रुक्तिर्यथा,  हरिवंशे । ५९ । ६ ।“कर्षणेनास्य गर्भस्य स्वगर्भाच्चावितस्य वै ।सङ्कर्षणो नाम शुभे तव पुत्त्रो भविष्यति ॥
”तथा च भागवते । १० । २ । १३ ।“गर्भसंकर्षणात् तं वै प्राहुः सङ्कर्षणं भुवि ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 सङ्कर्षण पु०
  संकृष्यते गर्भात् गर्भान्तरं नीयतेऽसौ सम् + कृष-युच् । १ यलदेवे अमरः । तत्कथा हरिवं० ५८ अ०“सप्तमो देवकीगर्भः योऽंशः सौम्यो ममाग्रजः । ससंक्रामयितव्यस्ते सप्तमे मासि रोहिणीम् । सङ्कर्षणात्तुगर्भस्य स तु सङ्कर्षणो युवा । भविव्यत्यग्रजो भ्राता ममशीतांशुदर्शनः” निद्रात्मिकां विष्णुमायां प्रति भगवदुक्तिः ।भावे ल्युट् । २ आकर्षणे ३ स्थानान्तरनयने च न०
  ।

Capeller

German

 संकर्षण m.
  der Pflüger (Bein Halāyuddha's).

Stchoupak

French

 सं-कर्षण-
 nt. extraction 
 moyen de jonction 
 m.
  n.
  de Balarāma.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.