संस्कार (saMskAra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 संस्कार m.
  (-रः)
	 1. Completing,  accomplishing,  finishing,  perfecting.
	 2.
Apprehension,  conception. 
	 3. The power of memory,  the faculty
of recollection. 
	 4. Faculty in general,  one of the twenty-four
qualities enumerated by logicians.
	 5. An essential and purificatory
rite or ceremony amongst the Hindus
 as those of the three first
classes,  commencing with conception and ending with marriage
or गर्भाधानं sacrifice on conception
 पुंसवनं on vitality in the fœtus
सीमन्तोन्नयनं in the fourth,  sixth,  or eight month
 जातकर्म्म giving the
infant clarified butter out of a golden spoon to taste,  before divi-
ding the navel string
 नामकरणं naming the child on the tenth, 
eleventh,  twelfth,  or hundred and first day: निष्क्रमणं carrying
him out to see the moon on the third lunar day of the third light
fortnight,  or to see the sun in the third or fourth month
 अन्नप्राशनं
feeding him with rice in the sixth or eighth month,  or when he has
cut teeth
 चूडाकार्य्यं tonsure in the second or third year
 उपनयनं
investiture with the string in the fifth,  eight,  or sixteenth year
विवाहः or marriage is the tenth and last Sanskāra.
	 5. Embellish-
ment,  decoration,  elegance.
	 6. Purity,  perfection. 
	 7. Preparing as
an article of medicine or food,  cooking,  dressing,  compounding, 
&c.
	 8. Purification,  consecration. 
	 9. Impression,  form,  mould. E.
 
सम् implying perfection,  कृ to make,  अण् aff.
   and सुट् augment.

Capeller Eng

English

 संस्कार m.
  preparing,  arranging
 cultivation,  education
purification,  sacrament,  consecration,  any rite or ceremony,  esp.
   
funeral obsequies
 impression (ph.).

Yates

English

 सं-स्कार (रः) 1.
m.
  Completing
 puri-
fication
 ceremony of purifying
embellishment
 purity
 prepa-
ration
 apprehension
 faculty
memory
 mould.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  toilet
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  ceremony performed on a dead body
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  putting together
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  embellishment adornment
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  polishing
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
 
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  mental impression
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  correct formation or use of a word
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  repair
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  making perfect
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  refining
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  attire
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  accomplishment
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  education
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  mental impression or recollection
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  adornment
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  consecration
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  purification
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  hallowing
संस्कार 	-	 saMskAra 	-	 m.
  	-	  rearing

 
   संस्कार  saMskAra m.
   sacrament   
   इष्ट  iSTa n.
   sacrament      
            

 
   संस्कार  saMskAra m.
   sacrament   
   इष्ट  iSTa n.
   sacrament      
            

 
   संस्कार  saMskAra m.
   adornment    
   शुभंयु  zubhaMyu adj.
   loving adornment     
   प्रतिचार  praticAra m.
   personal adornment  [ toilet ]   
   प्रतिकर्मन्  pratikarman n.
   personal adornment     
   प्रेतप्रसाधन  pretaprasAdhana n.
   adornment of a corpse   
   संस्कार  saMskAra m.
   embellishment adornment     
   विश्वपेशस्  vizvapezas adj.
   containing all adornment     

Wilson

English

 संस्कार
m.
  (-रः)
1 Completing,  accomplishing,  finishing,  perfecting.
2 Apprehension,  conception. 
3 The power of memory,  the faculty of recollection. 
4 Faculty in general,  one of the twenty-four qualities enumerated by
logicians.
5 An essential
 and purificatory rite or ceremony amongst the
Hindus
 as those of the three first classes,  commencing with conception and
ending with marriage
 or गर्भाघानं sacrifice on conception
पुंसवनं on vitality in the fœtus
 सीमन्तोन्नयनं in the fourth, 
sixth,  or eighth month
 जातकर्म्म giving the infant clarified butter out of
a golden spoon to taste,  before dividing the navel string
 नामकरणं
naming the child on the tenth,  eleventh,  twelfth,  or hundred and first day:
निःक्रमणं carrying him out to see the moon on the third lunar day of the
third light fortnight,  or to see the sun in the third or fourth month
अन्नप्राशनं feeding him with rice in the sixth or eighth month,  or when he
has cut teeth: चूडाकार्य्यं tonsure in the second or third year:
उपनयनं investiture with the string in the fifth,  eighth,  or sixteenth
year: विवाहः or marriage is the tenth and last Saṃskāra.
5 Embellishment,  decoration,  elegance.
6 Purity,  perfection. 
7 Preparing as an article of medicine or food,  cooking,  dressing,  compounding, 
&c.
8 Purification,  consecration. 
9 Impression,  form,  mould.
E.
  सम् implying perfection,  कृ to make,  अण् aff.
   and सुट्
augment.

Apte

English

संस्कारः [saṃskārḥ],  1 Making perfect,  refining,  polishing
 (मणिः) प्रयुक्तसंस्कार इवाधिकं बभौ R.*
  3.18.

Refinement,  perfection,  grammatical purity (as of words)
 संस्कार- वत्येव गिरा मनीषी Ku.*
  1.28 (where Malli,  renders the word by व्याकरणजन्या शुद्धिः)
 R.*
  15.76.

Education,  cultivation,  training (as of the mind)
 निसर्ग- संस्कारविनीत इत्यसौ नृपेण चक्रे युवराजशब्दभाक् R.*
  3.35
 Ku.*
  7.1.

Making ready,  preparation. 

Cooking,  dressing (as of food &c.
 ).

Embellishment,  decoration,  ornament
 स्वभावसुन्दरं वस्तु न संस्कारमपेक्षते Dṛi. Ś.*
  49
 Ś.*
  7.23
 Mu.*
  2.1.

Consecration,  sanctification,  hallowing
 संस्कारो नाम स भवति यस्मिञ्जाते पदार्थो भवति योग्यः कस्यचिदर्थस्य ŚB. on MS.*  3.1.3.

Impression,  form,  mould,  operation,  influence
 यन्नवे भोजने लग्नः संस्कारो नान्यथा भवेत् H. Pr.8
 Bh.*
  3.84.

Idea,  notion,  conception. 

Any faculty or capacity.

Effect of work,  merit of action
 फलानुमेयाः प्रारम्भाः संस्काराः प्राक्तना इव R.*
  1.2.

The self-reproductive quality,  faculty of impression
 one of the 24 qualities or guṇas recognised by the Vaiśeṣikas
 it is of three kinds: भावना,  वेग,  and स्थितिस्थापकता q .q. v.  v.

The faculty of recollection,  impression on the memory
 संस्कारमात्रजन्यं ज्ञानं स्मृतिः T. S.

A purificatory rite,  a sacred rite or ceremony
 संस्कारार्थं शरीरस्य Ms.*
  2.66
 R.*
  1.78
 (Manu mentions 12 such Saṃskāras viz. 1. गर्भाधान,  2. पुंसवन,  3. सीमन्तोन्नयन,  4. जातकर्मन्,  5. नामकर्मन्,  6. निष्क्रमण,  7. अन्नप्राशन,  8. चूडाकर्मन्,  9. उपनयन,  1. केशान्त,  11. समावर्तन,  and 12. विवाह
 see Ms.*
  2.26 &c.
 
 some writers increase the number to sixteen).

Purification,  purity.

A rite or ceremony in general.

Investiture with the sacred thread
 मांसं मूत्रं पुरीषं च प्राश्य संस्कारमर्हति Mb.
 *  12.165.76.

Obsequial ceremonies.

A polishing stone
 संस्कारोल्लिखितो महामणिरिव क्षीणो$पि नालक्ष्यते Ś.*
  6.5 (where संस्कार may mean 'polishing' also). Comp.
   -पूत a.
 

purified by sacred rites.

purified by refinement or education.  -भूषणम् (speech) adorned by correctness. -रहित,  -वर्जित,  -हीन a.
  (a person of one of the three higher castes) over whom the purificatory ceremonies,  particularly the threadceremony,  have not been performed and who therefore becomes a Vrātya or outcast
 cf.
   व्रात्य. -शब्दः a word which gains its currency owing to संस्कार
 संस्कारशब्दा एते आहवनीयादयः ŚB. on MS.*  5.3.21.

Apte 1890

English

 संस्कारः 1 Making perfect,  refining,  polishing
 (मणिः) प्रयुक्तसंस्कार इवाधिकं बभौ R. 3. 18. 
2 Refinement,  perfection,  grammatical purity (as of words)
 संस्कारवत्येव गिरा मनीषी Ku. 1. 28
 (where Malli renders the word by व्याकरणजन्या शुद्धिः)
 R. 15. 76. 
3 Education,  cultivation,  training (as of the mind)
 निसर्गसंस्कारविनति इत्यसौ नृपणे चक्र युवराजशब्दभाक् R. 3. 35 Ku. 7. 10. 
4 Making ready,  preparation. 
5 Cooking dressing (as of food &c.). 
6 Embellishment,  decoration,  ornament
 स्वभावसुंदरं वस्तु न संस्कारमपेक्षते Dṛ. Ś. 49
 Ś. 7. 23
 Mu. 2. 10. 
7 Consecration,  sanctification,  hallowing. 
8 Impression,  form,  mould,  operation,  influence
 यन्नवे भाजने लग्नः संस्कारो नान्यथा भवेत् H. Pr. 8
 Bh. 3. 84. 
9 Idea,  notion,  conception. 
10 Any faculty or capacity 
11 Effect of work,  merit of action. फलानुमेयाः प्रारंभाः संस्काराः प्राक्तना इव R. 1. 20. 
12 The self-reproductive quality,  faculty of impression
 one of the 24 qualities or guṇas recognised by the Vaiśeṣikas
 it is of three kinds:
भावना,  वेग,  and स्थितिस्थापकता q. q. v. v. 
13 The faculty of recollection,  impression on the memory
 संस्कारमात्रजन्यं ज्ञानं स्मृतिः T. S. 
14 A purificatory rite,  a sacred rite or ceremony
 संस्कारार्थं शरीरस्य Ms. 2. 66
 R. 10. 78
 (Manu mentions 12 such Saṃskāras
 see Ms. 2. 26
 some writers increase the number to sixteen). 
15 Purification,  purity. 
16 A rite or ceremony in general. 
17 Investiture with the sacred thread. 
18 Obsequial ceremonies. 
19 A polishing stone
 Ś. 6. 5 (where संस्कार may mean ‘polishing’ also). 
Comp. 
पूत a. {1} purified by sacred rites. {2} purified by refinement or education. 
रहित,  वर्जित,  
हीन a. (a person of one of the three higher castes) over whom the purificatory ceremonies,  particularly the thread-ceremony,  have not been performed and who therefore becomes a Vrātya or outcast
 cf. व्रात्य. 

Monier Williams Cologne

English

 सं-स्कार m.
  (ifc.  f(आ). ) putting together,  forming well,  making perfect,  accomplishment,  embellishment,  adornment,  purification,  cleansing,  making ready,  preparation,  dressing (of food),  refining (of metals),  polishing (of gems),  rearing (of animals or plants),  GṛŚrS.
  
 MBh.
  
 Kāv.
 ,  &c.
  

 cleansing the body,  toilet,  attire,  Hariv.
 

 forming the mind,  training,  education,  R.
 
 Ragh.

 correction (also in an astronomical sense,  Sūryas.
 ),  correct formation or use of a word,  Nir.
 
 Sarvad.
 

 correctness,  purity (esp.   of pronunciation or expression),  MBh.
  
 R.
  &c.
  

 making sacred,  hallowing,  consecration,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 a sacred or sanctifying ceremony,  one which purifies from the taint of sin contracted in the womb and leading to regeneration (12 such ceremonies are enjoined on the first three or twice-born classes in Mn.
   ii,  27,  viz. 1. गर्भाधान,  2. पुं-सवन,  3. सीमन्तोन्नयन,  4. जात-कर्मन्,  5. नामकर्मन्,  6. निष्क्रमण,  7. अन्न-प्राशन,  8. चूडा-कर्मन्,  9. उपनयन,  10. केशान्त,  11. समावर्तन,  12. विवाह,  qq.vv.
 accord.
  to Gaut.
  viii,  8 &c.
   there are 40 Saṃskāras),  GṛS.
 
 Mn.
  
 MBh.
   &c.
   (IW.   188
 192 &c.
  ,  RTL.
   353)

 the ceremony performed on a dead body (i.e. cremation),  R.
 

 any purificatory ceremony,  W.
 

 the faculty of memory,  mental impression or recollection,  impression on the mind of acts done in a former state of existence (one of the 24 qualities of the Vaiśeṣikas,  including भावना,  ‘the faculty of reproductive imagination’),  Kaṇ.
 
 Sarvad.
  (IW.   69)

 (pl. ,  with Buddhists) a mental conformation or creation of the mind (such as that of the external world,  regarded by it as real,  though actually non-existent,  and forming the second link in the twelvefold chain of causation or the fourth of the 5 Skandhas),  Dharmas.
  22
 42

 a polishing stone,  MW.
  

Monier Williams 1872

English

 संस्-कार,  अस्,  m. forming well or thoroughly, 
making perfect,  perfecting,  completing,  finishing, 
polishing,  refining,  perfection,  refinement,  education, 
accomplishment
 forming in the mind,  conception, 
idea,  notion
 impression,  form,  mould
 impression
on the mind or memory
 the power of memory, 
faculty of recollection,  self-reproductive quality (one
of the twenty-four qualities enumerated in the Vai-
śeṣika branch of the Nyāya phil.)
 any faculty, 
capacity,  instinct
 operation,  influence
 preparation, 
making ready,  preparation of food,  &c.,  cooking, 
dressing,  compounding
 decoration,  embellishment, 
ornament,  elegance
 making sacred,  hallowing,  con-
secration,  dedication
 consecration of a king,  &c.
making pure,  purification,  purity
 a sanctifying or
purificatory rite or essential ceremony (enjoined on
all the first three or twice-born classes
 the following
are the twelve purificatory rites given in Manu II. 27, 
but of these ten only are enjoined according to some
authorities,  the tenth and eleventh being omitted:
1. गर्भाधान,  ‘embryo-reception, ’ on the first
sigh of conception,  sometimes on a woman's attain-
ing maturity: 2. पुं-सवन,  ‘male-production, ’
on the first signs of vitality in the embryo: 3. सी-
मन्तोन्नयन,  ‘parting the hair’ of a pregnant
woman in the fourth,  sixth,  or eighth month of her
first pregnancy: 4. जात-कर्मन्,  ‘birth-ceremony, ’
i. e. giving the infant butter out of a golden spoon
before cutting the navel-string: 5. नाम-कर्मन्
or नाम-करण,  ‘naming-rite’ on the tenth or
twelfth day after birth: 6. निष्क्रमण,  ‘taking
out’ the child when three months old to see the sun
or,  according to some,  to look at the moon: 7. अन्-
न-प्राशन,  ‘feeding with boiled rice’ in the sixth
month after birth: 8. चूडा-कर्मन् or चूडा-क-
रण,  ‘tonsure-rite, ’ i. e. shaving the head all but
the चूडा or one lock in the first or third year after
birth: 9. उप-नय or उप-नयन,  ‘investiture’
with the sacrificial thread,  see उप-नय
 this is
the most important of all the Saṃskāras: 10. के-
शान्त,  ‘cutting off the hair:’ 11. सम्-आवर्तन, 
‘returning, ’ a rite performed on the student's return
home after completing his studies: 12. विवाह, 
‘marriage:’ other Saṃskāras are mentioned as peculiar
to various parts of India,  e. g. अन्-अवलोभन,  per-
formed by a pregnant woman to prevent disappointment
or miscarriage
 विष्णु-बलि,  an offering to Viṣṇu
on the seventh month of pregnancy
 स्वर्गारोहण, 
सूर्य-विलोकन,  कर्ण-वेध,  q. q. v. v.)
 any
rite or ceremony
 funeral obsequies
 a polishing
stone.
—संस्कार-ज,  अस्,  आ,  अम्,  produced by
purificatory rites.
—संस्कार-तत्त्व,  अम्,  n.,  N. of
part of Raghu-nandana's Smṛti-tattva.
—संस्कार-
पूत,  अस्,  आ,  अम्,  rendered pure by sacred rites, 
purified by refinement.
—संस्कार-भास्कर,  अस्, 
m.,  N. of a work on the Saṃskāras by Saṅkara.
—संस्कार-रहित or संस्कार-वर्जित = संस्का-
र-हीन below.
—संस्कार-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  possess-
ing refinement,  cultivated.
—संस्कारवत्-त्व,  अम्, 
n. the being possessed of refinement.
—संस्कार-
विधि,  इस्,  m. the rules of Saṃskāra,  the law concern-
ing purificatory rites.
—संस्कार-हीन,  अस्,  आ,  अम्, 
destitute of purificatory rites
 (अस्),  m. a man of
one of the three classes who has not been invested
with the sacred thread or received the other purifica-
tory ceremonies (in consequence of which neglect he
becomes a Vrātya or outcast).
—संस्काराधिकारिन्
(°र-अध्°),  ई,  इणी,  इ,  one who has a right to receive
or observe all the purificatory ceremonies.

Macdonell

English

 संस्कार saṃ-skāra,  m.
  [√ kṛ] preparation,  🞄dressing (of food)
 refining (of metals etc.)
 🞄polishing (of gems)
 cleansing,  purifying
 🞄embellishment,  decoration,  adornment
 rearing 🞄(of animals or plants)
 toilet,  attire (rare)
 🞄correct formation or use (of a word)
 training,  🞄education
 correctness (of pronunciation 🞄or expression)
 purificatory rite,  domestic 🞄consecration (applicable to all members of 🞄the first three castes),  sacrament
 sacrament 🞄of the dead,  cremation (rare)
 mental impression 🞄(left by causes no longer operative and 🞄sts. dating from a previous birth
 there are 🞄three kinds,  vega,  impulse,  sthiti-sthāpaka,  🞄elasticity,  and bhāvanā,  reproductive imagination)
 🞄after-effect
 creation of the mind 🞄(regarded by it as real though actually nonexistent,  🞄such as material phenomena and all 🞄connected therewith
 B.): -tā,  f.
  abst. ɴ. of 🞄a cpd. ending in samskāra (= mental impression)
 🞄-tva,  n.
  decoration: caskhuṣāṃ 🞄saṃskāra-tvaṃ sam-āp,  become a feast to 🞄the eye
 -nāman,  n.
  sacramental name (= 🞄our baptismal name)
 -maya,  a.
  (—°) consisting 🞄in the consecration of (rite)
 -vat,  a.
  🞄grammatically correct
 -viśiṣṭa,  pp. better 🞄prepared (food).

Benfey

English

 संस्कार संस्कार,  i. e. सम्-कृ + अ, 
m.
 
 1. Completing.
 2. Perfecting, 
perfection,  Utt. Rāmac. 135,  6.
 3.
Embellishment,  decoration,  Daśak. in
Chr. 181,  19
 Pañc. 185,  25
 orna-
ment,  Mālat. 126,  9.
 4. Institution
and education,  Man.  1,  111.
 5. Puri-
fication. 
 6. A purificatory rite,  Man. 
2,  26
 27
 Vedāntas. in Chr. 219, 
13.
 7. Ceremony in general,  Man. 
3,  43.
 8. The investiture with the
holy cord,  Man.  11,  150.
 9. Consecra-
tion (of a king),  Man.  7,  2.
 10. Ob-
sequies,  Lass. 17,  11.
 11. Purity.
 12.
Preparing as an article of medicine or
food.
 13. Impression,  form,  mould, 
Śāk. d. 133 (Sch. a polishing stone).
 14. The power of memory,  Kathās. 7, 
19.
 15. Apprehension,  conception, 
Rājat. 5,  228
 resolution,  Hit. 112,  5
(
वि-स्मृत-पूर्व-,  adj.
  Forgetting his
former resolution).
 16. The self-
reproductive quality (Ballantyne,  i. e.
vitality,  elasticity,  and mental impres-
sion),  Bhāṣāp. 29
 156.
 -- Comp.
 
अग्नि-, 
m.
  1. consecration of fire. 2. burning
of the dead body,  Man.  5,  69.
दुस्-,  m.
 
bad inclination,  Rājat. 5,  228.
केश-, 
m.
  dressing the hair,  Megh. 33.
पात्र-,  m.
  cleaning a vessel that has
been used. पुनःसंस्कार,  i. e.
पुनर्-,  m.
  renewed investiture,  Man. 
11,  150.
शरीर-,  m.
  1. adorning the
person.  2. purification of the body by
various ceremonies,  initiation,  etc., 
Man.  2,  26.

Hindi

छाप कंडीशनिंग, 

Apte Hindi

Hindi

संस्कारः
पुं*
  - सम् + कृ + घञ्
"पूर्ण करना,  संस्कृत करना,  पालिश करना"

संस्कारः
पुं*
  - -
"संस्क्रिया,  पूर्णता,  व्याकरण की दृष्टि से (शब्दों की) विशुद्धता"

संस्कारः
पुं*
  - -
शिक्षा अनुशीलन प्रशिक्षण

संस्कारः
पुं*
  - -
"तैयार करना,  आसज्जा"

संस्कारः
पुं*
  - -
"खाना बनाना,  भोज्य पदार्थ तैयार करना"

संस्कारः
पुं*
  - -
"श्रृंगार,  सजावट,  अलंकार"

संस्कारः
पुं*
  - -
"अभिमन्त्रण,  अन्तःशुद्धि,  पवित्रीकरण"

संस्कारः
पुं*
  - -
"छाप,  रुप,  साँचा,  कार्यवाही,  प्रभाव"

संस्कारः
पुं*
  - -
"विचार भाव,  प्रत्यय"

संस्कारः
पुं*
  - -
मनःशक्ति या धारिता

संस्कारः
पुं*
  - -
"कार्य का प्रभाव,  किसी कर्म का गुण"

संस्कारः
पुं*
  - -
"अपनी पूर्व जन्म की वासनाओं को पुनर्जीवित करने का गुण,  छाप डालने की शक्ति,  वैशेषिकों द्वारा माने हुए चौबीस गुणों मे से एक "

संस्कारः
पुं*
  - -
"प्रत्यास्मरणशक्ति,  संस्मरण"

संस्कारः
पुं*
  - -
"शुद्धिसंस्कार,  पुनीत कृत्य पुण्यसंस्कार"

संस्कारः
पुं*
  - -
धार्मिक कृत्य या अनुष्ठान

संस्कारः
पुं*
  - -
उपनयन संस्कार

संस्कारः
पुं*
  - -
अन्त्येष्टि संस्कार

संस्कारः
पुं*
  - -
"मांजकर चमकाने के काम आने वाला पत्थर,  झावाँ"

L R Vaidya

English

 saMskAra {% m. %} 1. Forming well or thoroughly
refining,  polishing,  मणिः प्रयुक्तसम्स्कारः R.iii.18
embellishment,  decoration,  e.g. स्वभावसुंदरं वस्तु न संस्कारमपेक्षते
forming of the mind,  education,  संस्कारपूतेन वरं वरेण्यं सरस्वती (नुनाव) K.S.vii.90
a purificatory rite,  निषेकादिर्द्विजन्मना कार्यः शरीरसंस्कारः M.ii.26. (Manu enjoins twelve purificatory rites at ii.27
 others enumerate sixteen)
a ceremony in general
investiture with the sacred cord,  M.iii.43
the consecration of a thing
obsequies
preparation (as of an article of food or medicine,  e.g. सूदान्संस्कारकुशलान्)
impression,  form,  mould,  e.g. यन्नवे भाजने लग्नेः संस्कारो नान्यथा भवेत्
the self-productive quality
 (three Sanskāras are recognized in the Vaiśeshika philosophy,  viz.,  भावना,  वेग and स्थितिस्थापकता)
apprehension,  conception
resolution,  अहो स्थिरसंस्कारा व्यवहारार्थिनः Mrich.ix.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

४८,  जगती,  संस्कार

Bopp

Latin

 संस्कार m. (r. कृ praef. सम्,  adjecto स् euphon.,  s. अ)
1) ornatus,  ornamentum. HIT. 4. 1.
2) consilium,  pro-
positum. HIT. 112. 5.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 संस्कार from the Dinakaroddyota. B. 3,  94.

 संस्कार Vs. by Nṛsiṃha Bhaṭṭa. Peters. 2,  175. See
Saṃskāranṛsiṃha.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 saṃskāra,  m. (= Pali saṃkhāra
 both mgs. clearly foreshadowed in Skt.,  but here technically specialized), 
(1) usually pl.,  predisposition(s),  the effect of past deeds and experience as conditioniṇg a new state: the fourth of the (upādāna-)skandha,  qq.v.,  and the second item in the pratītya-samutpāda,  q.v. (arising from avidyā,  and cause of vijñāna)
 all as in Pali
 for a brief and illuminating statement see Lévi,  Sūtrāl. 〔v.8 note 1〕
 Skt. uses the word in virtually the same mg.,  BR s.v. 5
 saṃskāra-duḥkhatā,  see duḥkhatā
 samskārahetu dadate na ca saṃkramo 'sti,  vijñānam udbhavati saṃkramaṇaṃ pratītya LV 〔419.19—20〕 (vss),  it (sc. avidyā,  in prec. line) furnishes the cause for the predisposition(s) and so (once avidyā is gone) there is no transmigration
 vijñāna (the next link after saṃskāra) arises (only) in dependence on transmigration
(2) pl.,  conditionings,  conditioned states,  which means collectively the dharma (4) or states of (normal,  sentient) being,  cf. saṃskṛta: sarvasaṃskārā anityāḥ (as in Pali,  CPD s.v. anicca) sarvasaṃskārā duḥkhā sarvadharmā anātmānaḥ Mv 〔ii.285.18—19〕
 kathaṃ ca bodhisattvaḥ sarva-°rāṃ anityataḥ samanupaśyati Bbh 〔277.16 (and ff.)〕
 viraktaḥ sarva-°reṣu sarva-°ra-vītikramaṃ prāpayiṣyāmi Mv 〔ii.279.19〕
 sarva-°rāṇām … prahāṇāt prahāṇadhātur ity ucyate,  sarva-°rāṇāṃ virāgād virāgadhātur … Av 〔ii.141.3〕 (see dhātu 4)
 jīvita-°rān adhiṣṭhāya āyuḥ-°rān utsraṣṭum ārabdhaḥ Divy 〔203.7〕,  mastering,  holding firmly,  the conditionings of his life,  he set about to renounce the conditionings of long-life,  i.e. he determined not to enter nirvāṇa immediately,  but to do so after three months,  which would give him time to complete his necessary tasks
 see AbhidhK. LaV-P. 〔ii.122 ff.〕 (the term of three months,  〔124〕
 so also Pali)
 Pali DN 〔ii.99.10〕 (after statement of his reasons) jīvita-saṃkhāraṃ adhiṭṭhāya vihareyyaṃ
 comm. 〔ii.547.5 ff.〕 °raṃ ti,  ettha jīvitam pi jīvitasaṅkhāro,  yena jīvitaṃ saṅkharīyati,  chijjamānaṃ ghaṭetvā ṭhapīyati
 yo phalasamāpatti dhammo pi jīvitasaṅkhāro,  so idha adhippeto
 adhiṭṭhāyā ti adhitiṭṭhitvā pavattetvā jīvitā-(read °ta-?)-ṭhapanasamatthaṃ phalasamāpattiṃ samāpajjeyyan ti,  ayam ettha saṅkhepattho
 āyuḥsaṃskāra,  conditionings of long-life,  only as obj. of utsṛjati as Pali āyusaṃkhāra (‘usually pl.’,  PTSD) of ossa(j)jati
 °rān utsṛjati Mvy 〔6454〕
 °ram (text with 2 mss.,  read °rām = °rān with 4 mss.) utsṛjantānāṃ (sc. Buddhānāṃ
 pūrvā koṭī na prajñāyate) Mv 〔i.125.19〕 (vs
 next line,  [Page543-a] nirvāyantānāṃ,  mss. °vāpaya°,  vīrāṇāṃ p° k° na pra°)
 bhava-saṃskāra = āyuḥ-saṃ°
 bhava-°ram apotsṛjan muniḥ Divy 〔203.16〕 (vs),  after samanantarotsṛṣṭesv āyuḥ- °reṣu 10,  which follows 〔203.7〕 above
 same vs (also following āyusaṃkhāraṃ ossajji) in Pali Ud. 〔64.29〕 bhavasaṃkhāraṃ avassajji muni
 [in LV 〔262.18〕 (vs) text lābhaślokau ca saṃskārau (most mss. °ro),  but read (Skt.) satkāro = Pali sakkāra,  honor,  with same vs in Pali Sn 〔438〕,  supported by Tib. bkur sti = satkāra
 cf. also lābha-satkāra-śloka Mvy 〔183〕.]

Lanman

English

 saṃskāra,  m.
	—1. a working over,  a
preparing or purification
 esp. a technical
proceeding with a thing
 an adorning or
adornment,  17^5
	—2. a domestic religious
rite to be performed upon or observed by
every member of the three upper castes, 
prop. his preparation or purification
 sacrament, 
 consecration,  59^2N.
	—3. impression
 an impression produced on the
mind or a disposition formed in the mind
by something past (e. g. deeds of a former
existence,  a past conversation,  etc.),  but
which has ceased to work on the mind, 
40^4. [√1kṛ,  ‘do, ’ + sam,  1087d.]

Abhyankara Grammar

English

संस्कार  (1)preparation such as (a)that of a word by placing the affix after the base and accomplishing all the necessary changes,  or (b) that of a sentence by placing all words connec- ted mutually by syntax and then explaining their formation
 these two views are respectively called the पदसंस्कारपक्ष and the वाक्यसंस्कारपक्ष
 (2) grammatical formation
 cf. स्वरसंस्कारयोश्छन्दसि नियम: । संस्कारो लोपागमवर्णविकारप्रकृतिभावलक्षण: Uvvata on V.Pr. I.1
 cf. also तद्यत्र स्वरसंस्कारौ प्रादेशिकेन गुणेन अन्वितौ स्याताम् etc. Nir.I.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

kun rtog
१) विकल्प २) संस्कार ३) षङ्कल्प

gad dar byed pa
संस्कार

phyag bdar
संस्कार

bcos pa
१) कृत्रिम २) धृति ३) प्रतिकृति ४) प्रतिरूपक ५) शासन ६) संस्कार

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वासना भावना संस्कारोऽनुभूताद्यविस्मृतिः ॥ १३७३ ॥
-wordlist-
 
वासना (स्त्री),  भावना (स्त्री),  संस्कार (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

संस्कार
संस्कार,  वासना
तथेति प्रत्ययः श्रद्धा संस्कारो वासना स्मृता ॥ ७८० ॥
verse 4.1.1.780
page 0089

प्रतियत्न
प्रतियत्न,  संस्कार,  लिप्सा,  उपग्रहण
प्रतियत्नः संस्कारे लिप्सोपग्रहणयोश्च निर्दिष्टः ।
verse 5.1.1.843
page 0096

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 संस्कारः,  पुं,
   (सं + कृ + घञ् ।) प्रतियत्नः ।अनुभवः । मानसकर्म्म इति मेदिनी ॥
 न्याय-मते गुणविशेषः । स च त्रिविधः । वेगाख्य-संस्कारः १ अयं मूर्त्तपदार्थस्थायी । क्वचिद्वेग-जन्यः क्कचित्कर्म्मजन्यश्च । स्थितिस्थापक-संस्कारः २ अयं पृथिवीगुणः केषाञ्चिन्मते पृथि-व्यादिचतुःपदार्थगुणः । अयं अतिन्द्रियःस्पन्दनकारणञ्च । भावनाख्यसंस्कारः ३ अयंआत्मनः अतीन्द्रियगुणः । उपेक्षानात्मक-निश्चयजन्यः । अयं स्मरणप्रत्यभिक्षयोः कार-णञ्च ॥
 * ॥
 अस्य प्रमाणम् ।“संस्कारभेदो वेगोऽथ स्थितिस्थापकभावने ।मूर्त्तमात्रे तु वेगः स्यात् कर्म्मजो वेगजः क्वचित् ॥
स्थितिस्थापकमंस्कारः क्षितौ केचिच्चतुर्ष्वपि ।अतीन्द्रियः स विज्ञेयः क्वचित् स्पन्देऽपिकारणम् ॥
भावनाख्यस्तु संस्कारो जीववृत्तिरतीन्द्रियः ।उपेक्षानात्मकस्तस्य निश्चयः कारणं भवेत् ॥
स्मरणे प्रत्यभिज्ञायामप्यसौ हेतुरुच्यते ॥
”इति भाषापरिच्छेदः ॥
 * ॥
शुद्धिः अदृष्टविशेषजनककर्म्म । यथा । यद्यग्नि-स्थापनान्तरं कर्म्मकाले वृष्ट्यादिशङ्कया संस्फृ-ताग्निरन्यत्रानीयते तदा पुनर्भूसंस्ककारःकर्त्तव्यः । संमुह्य उपलिप्य उल्लिख्य उद्धृत्यअभ्युक्षयेत् एष संस्कारोऽनुगतोऽग्नौ भूयः ।इति गृह्यान्तरात् । इति संस्कारतत्त्वम् ॥
 * ॥
दशविधसंस्कारा यथा । विवाहः १ गर्मा-धानम् २ पुसवनम् ३ सीमन्तोन्नयनम् ४जातकर्म्म ५ नामकरणम् ६ अन्नप्राशनम् ७चूडाकरणम् ८ उपनयनम् ९ समावर्त्तनम् १० ।यथा हारीतः । गर्भाधानवदुपेतो ब्रह्मगर्भंसन्दधाति पुंसवनात् पुंसीकरोति फलस्थापनात्मातापितृज पाप्मानमपोहति रेतोरक्तगर्भो-पघातः पञ्चगुणो जातकर्म्मणा प्रथममपोहतिनामकरणेन द्वितीयं प्राशनेन तृतीयं चूडा-करणेन चतुर्थं स्नापनेन पञ्चमं एतैरष्टाभिःसंस्कारैर्गर्भोपघातात् पूतो भवतीति । स्नान-मत्र समावर्त्तनरूपमिति कल्पतरुः । इतिसंस्कारतत्त्वम् ॥
 * ॥
 याज्ञवल्क्यः ।“गर्भाधानमृतौ पुंसः सवनं स्पन्दनात् पुरा ।षष्ठेऽष्टमे वा सीमन्तः प्रसवे जातकर्म्म च ॥
अहन्येकादशे नाम चतुर्थे मासि निष्क्रमः ।षष्ठेऽन्नपाशनं माभि चूडा कार्य्या यथाकुलम् ॥
एवमेनः शमं याति बीजगर्भसमुद्भवम् ॥
”इति मलमासतत्त्वम् ॥
 * ॥
संस्कृतानामधिकारमाह याज्ञवल्क्यः ।“असस्कृतास्तु संस्कार्य्या भ्रातृभिः पूर्व्वसंस्कृतैःभगिन्यश्च निजादंशाद्दत्त्वांशन्तु तुरीयकम् ॥
”असंस्कृता भ्रातरो भगिन्यश्च पूर्वसंस्कृतैरुप-नीतैः । अन्यथा मन्त्रपाठानधिकारापत्तेःइत्यु-द्बाहतत्त्वम् ॥
 एषां विवरणं तत्तच्छब्दे द्रष्टव्यम् ।गरुडपुराणोक्तसंस्कारास्तत्रैव ९३ । ९४ । ९५अध्यायेषु द्रष्टव्याः ॥
 * ॥
अथ जीर्णदेवगृहादिसंस्कारफलम् ।“अथ चेज्जीर्णसंस्कारविधिः पुण्यो महामुने !देवतादिषु कर्त्तव्यो महाभोगफलेप्सुभिः ॥
मूलादष्टगुणं पुण्यं जीर्णसंस्कारतो भवेत् ।तस्मादनाथजीर्णेषु कार्य्यं संस्करणं मुने ! ।स्वकीयं परकीयं वा यथाविभवविस्तरैः ॥
स्वतो वा परतो वाद्य यस्तु संस्कुरुते सुरान् ।स यावच्चन्द्रसूर्य्यौ गौस्तावत्कालं सुखी-भवेत् ॥
लोकेषु तेषु देवानां विरजस्केषु हृष्टधीः ।यथा गोमेधयज्ञेषु पशुरोमसमाः समाः ॥
वसते दिवि हृष्टात्मा जीर्णसंस्कारकारकः ।अनाथा वा सनाथा वा पूजनीयाः सदा सुराः ॥
इति देवीपुराणे पूजाविधिनामाध्यायः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 संस्कार पु०
  सम् + कृ--सुट् च । सतोगुणान्तराधानरूपे १ प्र-तियत्ने यथा अलङ्कारादेरस्त्रादेर्वस्त्रादेश्च उद्दीपनलिशा-नमार्जनादयः,  दर्पणादेर्निर्मलीकरणादिः ब्राह्मादेश्चयज्ञाङ्गतासम्पदानाय वैदिकमार्गेण प्रोक्षणादिः । स च“संस्कारः पुंस एवेष्टः प्रोक्षभ्य क्षणादिषु” कुसुमा०उक्तेः पुरुषस्यैव धर्मः” न्यायभतम् । प्रोक्षिताएव ब्रीहयः पुरोडाशाय कल्पन्ते नाप्रोक्षिता इतिप्रोक्षणादिजन्यसंस्कारोयज्ञाङ्गपुरडाशेष्विति द्रव्यधर्मः मी-मांसकाः । एवं स्नालाचमनादिजन्याः संस्कारा देहेउत्पद्यमाना अपि” तदभिमानिजीवे कल्प्यन्ते इतिवेदान्तिनः । २ स्मृतिहेतौ अनुभवजत्ये आत्मवृत्तिगुणभेदेपृथिव्यादिचतुष्टयस्थे ३ वेगाख्ये गुणे,  यथावस्थिततया-स्थापनप्रयोजफे स्थितिस्थापनाख्ये ४ गुणभेदे च“संस्कारभेदो वेगोऽथ स्थितिस्थापकभावने । मूर्त्त-मात्रे तु वेगः स्यात् कर्मजो वेगजः क्वचित् । स्थिति-स्थापकसंस्कारः क्षितौ केचिच्चतुर्प्वपि । अतीन्द्रियः सविज्ञेवः क्वचित् स्मन्देऽपि कारणम् । भावनाख्यस्तुसंस्कारो जोववृत्तिरतीन्द्रियः । उपेक्षानात्मकस्तस्यनिश्चपः कारणं भवेत् । स्मरणे प्रत्यनिज्ञायामप्यसौ हेतु-रुच्यत” भाषा० “नित्यः संस्कारो नास्ति वेगस्तु द्विविधःकर्मजवेगजभेदात् तत्र शरादौ नोदनजनितेन कर्मणावेगो जन्यते तेग च पूर्वकर्मनाशादुत्तरं कर्म एवमुत्तरो-त्तरमपि कर्म जायते । वेगं विना कर्मणः कर्मान्तरा-जनकत्वात् “षूर्वकर्मनाशे उत्तरकर्मोत्पत्तिश्च न स्यात् ।यत्र वेगवता कपालेन जनिते घटे वेगो जन्यते तत्रवेगजो वेगः । स्थितिस्थापकसंस्कारश्चातीन्द्रियः आ-कृष्टशाखादीनां परित्यागे यत् पूर्वदेशगमनं तत्र स्थिति-स्थापकोहेतुः । उपेक्षानात्मकानश्चयेन भावनाख्यसंस्कारोजन्यते स च स्मरणे प्रत्यभिज्ञायां च हेतुः जीववृत्तिःरतीन्द्रियश्च स च चरमफलनाश्यः क्वचित्ंरोगादिनाश्यःक्वचित् कालनाश्यः” सि० मु० अन्ये तु समानविषयकंस्मरणमेव संस्कारनाशकम् अतएव “जायते च पुनः-पुनःस्मरणाददृढतमसंस्कारः” इति दीधिकृत् इत्याहुः ।संस्कारत्वं तु न जातिरिति चषकादौ व्यवस्थापितम् ।५ शास्त्राभ्यासजन्यव्युत्पत्तौ,  व्याकरणोक्तदिशा शब्दानां६ साधनप्रकारे,  विप्रादीनां वैदिककर्मार्हत्वप्रयोजके ७ गर्भा-धानादौ क्रियाकलापे ८ पाके च । विप्रादीनां देहसं-स्काराश्च अष्टाचत्वारिंशत् तच्छब्दे ५१० पृ० दर्शिताः ।हूदानीन्तनानां तु गर्भाधानाद्याविवाहान्ताः दशविधाःप्रसिद्धाः । तेषां च देह दोषनाशकता यथोक्तं हारीतेन“गर्भाधानवदुपेतो ब्रह्मगर्भं संदंदाति पुंसवनात् पुंसी-करोति फलस्थापनात् मातापितृजपाष्मानमपोहतिरेतोरक्तमर्भोपघातः पञ्चगुणो जातकर्मणा प्रथममपो-हति नामकरणेन द्वितीयं प्राशनेन तृतीयं चूडाकर-णेन चतुर्थं स्नापनेन पञ्चममेतैरष्टाभिः संस्कारैर्गर्भा-पष्ठातात् पूतो भवति” । “स्नापनं समावर्त्तनम्” उप-तयनस्य वेदग्रहणार्थत्वम् विवाहस्याग्निसाध्यस्मार्त्त-कार्यार्थत्वमितिविषेकः अतो दशविधाः । “गर्भाधानमृतौपुंसः करणं स्पन्दनात् पुरा । षष्ठेऽष्टमे वा सीमन्तःप्रसवे जातकर्म च । अहन्येकादशे नाम चतुर्थे मासिनिष्कमः । षष्ठेऽन्नप्राशनं मासि चूडा कार्य्यायथाकु-लम् । एवमेनः शमं यति वीजगर्भसमुद्भम्” याज्ञ० ।अत्र जातकर्मनिष्क्रामावधिकौ संस्कारौ बीजादिदोषनि-वारकतयोक्तौ । अग्निस्थापनार्थश्च पञ्चविधः भूसस्कारःगृह्ये दर्शितः ते च समूहनमुपलेपनमुल्लेस्यनं सिकतो-द्धरणमभ्युक्षणञ्चेति । दीक्षणीयतान्त्रिकमन्त्रसंस्काराश्चद्रशविधाः दीक्षा० त० दर्शिता यथाशारदायाम् “मन्त्राणां दश कथ्यन्ते संस्काराः सिद्धि-दायिनः । जननं जीवन पश्चात्ताडनं बोधनं तथा ।अथाभिषेको विमलीकरणाप्यायने तथा । तर्पणं दीपनंगुप्तिर्दशैता मन्त्रसंस्क्रियाः मन्त्राणां,  मान्त्रिकायन्त्रादु-द्धारो जननं स्मृतम् प्रणवान्तरितान् कृत्वा मन्त्रवर्णान्जपेत् सुधीः । एतज्जीवन२ मित्याहुमन्त्रतन्त्रविशारदाः ।मन्त्रवर्णान् समालिख्य ताडयेच्चन्दनाम्भसा । प्रत्येकंवायुना मन्त्री ताडन ३ तदुदाहृतम्” । वायुना वायु-वीजन “यमित्यनेन तं मन्त्री प्रसूनै करवीरजैः ।तन्मन्त्राक्षरसंख्यातैहन्याद् यान्तेन बोधनम् ४” । यान्ते नरमिमनन इति “स्वतन्त्रोक्तविधानेन मन्त्रो मन्त्रार्ण-संख्यया । असत्थपल्लवैर्मन्त्रमभिषिञ्चेद्विशुद्धय । स्वतन्त्रोविधानेन मूर्ध्नि तोयेन देशिकः । नमोऽन्तं मन्त्रमुच्चार्य्यतदन्ते देवताभिधाम् । द्वितीयान्तामहं पश्चादभिषिञ्चा-म्यनेन तु । तौयैरञ्जलिबद्धैश्चाप्यनिषिञ्चेत् स्वमुर्द्धनि ५” ।स्वतन्त्रोक्तविधानेन पुरश्चर्य्याप्रकरणोक्तविहिताञ्जलिनाइत्यभिहितेन “सभिन्त्य मनसा मन्त्रं ज्योतिर्मन्त्रेणनिर्दहेत् । मन्त्रे मलत्रयं मन्त्री विमलीकरण ६ न्त्विदम्” ।मलत्रयं मायिकं कार्मिणं मानसरूपम् “तारव्योमाग्नि-मनुयुग्दन्तो ज्योतिर्मनुर्मतः” । तारः प्रणवः व्योम ह-कारः अग्नीरेफः मनुरीकारः तद्युक्तोदन्तोऽनुस्वारः ।तेन ओम् ह्रौं इतिमन्त्रः । “कुशोदकेन मन्त्रेण प्रत्यर्णप्रोक्षणं मनोः” । प्रत्यर्णं प्रत्यक्षरम “तेन मन्त्रेण विधि-वदेतदाप्यायन ७ मतम् । मन्त्रेण वारिणा मन्त्रतर्पणंतर्पणं ८ मतम्” । मन्त्रेण मूलमन्त्रेण । “मूलमन्त्रं स-मुच्चार्य्य तदन्ते देवताभिधाम् । द्वितीयान्तामहं पश्चात्तर्पयामि नमोऽन्तकम्” । इति पुरश्चर्य्योक्षक्रमेण लिखितम-न्त्राधाररूपयन्त्रे । “तारमायारमायोगोमनोर्दीपन ९ मु-च्यते” । तारः ओम् माया ह्रीं रमा श्रीम् “जप्यमा-नस्य मन्त्रस्य गोपन १० न्त्ववकाशनम् । संस्कारा दश-संख्याताः मर्वतन्त्रेषु गोपिताः । यान् कृभा सम्प्र-दायालं मन्त्री वाञ्छितमश्नुते” ।देवप्रतिष्ठाङ्गसंस्काराश्च देवताप्रतिष्ठाशब्द ३७२३ पृ० दृश्याः ।अन्येऽपि तत्तत्क्रत्वङ्गसंस्कारास्तत्तद्ग्रन्थे दृश्याः ।

Capeller

German

 संस्कार m.
  Zubereitung,  Herstellung,  Bearbeitung, 
Verzierung,  Schliff,  Pflege, 
Bildung
 Richtigkeit,  Korrenkheit,  Vollkommenheit
Ceremonie,  Weihe,  Sakrament
(r.),  Eindruck, Nachwirkung (ph.).

Stchoupak

French

 सं-स्-कार-
 m.
  préparation,  fait d'apprêter,  de soigner,  de faire
subir un traitement approprié,  purification,  décoration,  éducation,  culture, 
correction 
 cérémonie religieuse,  sacrement,  chacun des 10 rites de
purification,  not. initiation,  crémation,  etc. 
 accomplissement des rites
prescrits (à chacune des 3 castes supérieures) 
 à quoi on est préparé par
ses existences ou actions antérieures,  prédisposition,  impulsion innée 
cause opérante 
 force d'imagination 
 philos. bouddh. formations (mentales
composant l'individualité) 
 -क- ag. qui donne l'initiation,  qui accomplit
un sacrement 
 -ता- f.
  fait d'être un S. 
 fait d'être cultivé,  bonne
éducation 
 -त्व- nt. fait d'être un bienfait pour (gén. ) 
 -मय-
-ई- a. qui consiste dans l'initiation de (ifc.) 
 -वन्त्- a. correct,  bien
formé ou accentué (dit d'un mot,  d'une stance).
°भूषण- a. (langage) dont l'ornement est la correction. 
°संपन्न- a. v. qui a reçu une bonne éducation,  bien élevé.
संस्कारादिमन्त्- a. qui a reçu l'initiation et les autres sacrements.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.