संसर्ग (saMsarga)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishसंसर्ग - saMsarga - - combining
अनुयोगिन् - anuyogin - - combining
समुदायिन् - samudAyin - - combining
बन्ध - bandha - - combining
सञ्जन - saJjana - - combining
प्रसञ्जन - prasaJjana - - combining
हेतुश्लिष्ट - hetuzliSTa - - combining of causes
गुम्फ - gumpha - - combining with each other
समाधि - samAdhi - - joining or combining with
उत्सङ्गिन् - utsaGgin - - associating or combining with
विधियोग - vidhiyoga - - combining for any act or rite
प्रगाथकारम् - pragAthakAram - - combining into a Pragai stanza
प्रत्यासङ्कलित - pratyAsaGkalita - - putting together or combining of various evidence
उपमाव्यतिरेक - upamAvyatireka - - particular figure combining comparison and contrast
उपमारूपक - upamArUpaka - - particular figure combining comparison and metaphor
क्रियासंस्कार - kriyAsaMskAra - - combining or confounding different methods of medical treatment
प्रत्याहार - pratyAhAra - - comprehension of a series of letters or roots into one syllable by combining for shortness the first member with the anubandha o
संसर्ग - saMsarga - - commingling
संसर्ग - saMsarga - - combining
संसर्ग - saMsarga - - association
संसर्ग - saMsarga - - mixture or union together
संसर्ग - saMsarga - - duration
संसर्ग - saMsarga - - connection
संसर्ग - saMsarga - - living together
संसर्ग - saMsarga - - particular conjunction of celestial bodies
संसर्ग - saMsarga - - acquaintance
संसर्ग - saMsarga - - intercourse with
संसर्ग - saMsarga - - familiarity
संसर्ग - saMsarga - - conjunction
संसर्ग - saMsarga - - intercourse
संसर्ग - saMsarga - - point of intersection
संसर्ग - saMsarga - - co-existence
संसर्ग - saMsarga - - sexual union
संसर्ग - saMsarga - - indulging in
संसर्ग - saMsarga - - blending
संसर्ग - saMsarga - - sensual attachment
संसर्ग - saMsarga - - community of goods
संसर्ग - saMsarga - - society
संसर्ग - saMsarga - - partaking of
संसर्ग - saMsarga - - commixture
संसर्ग - saMsarga - - confusion
संसर्ग - saMsarga - - contact
संसर्ग - saMsarga - - company
संसर्ग - saMsarga - - particular combination of two humours which produces diseases
संसर्ग - saMsarga - - co-existence
समावेश - samAveza - - co-existence
भावसन्धि - bhAvasandhi - - union or co-existence of two emotions
आगत - Agata - - come into existence
सञ्जायते { संजन् } - saJjAyate { saMjan } - verb - come into existence
स्थान - sthAna - - continued existence
स्थिति - sthiti - - continued existence
जायते { जन् } - jAyate { jan } - verb 2 4 - come into existence
सङ्कल्पते { सङ्कॢप् } - saGkalpate { saGklRp } - verb - come into existence
सङ्कल्पते { संकॢप् } - saGkalpate { saMklRp } - verb - come into existence
उत्पद्यते { उद्- पद् } - utpadyate { ud- pad } - verb 4 Atm - come into existence
सिध्यति { सिध् } - sidhyati { sidh } - verb - come into existence
समष्टि - samaSTi - - collective existence
पुनःसम्भव - punaHsambhava - - coming into existence
भव - bhava - - coming into existence
भवन - bhavana - - coming into existence
जनन - janana - - coming into existence
स्पर्शविहार - sparzavihAra - - comfortable existence
उपपाद्य - upapAdya - - coming into existence
जनिकर्तृ - janikartR - - coming into existence
संसर्ग saMsarga commingling
संसृज् saMsRj commingling
सम्पर्क samparka commingling
सङ्कर saGkara commingling
संसव saMsava commingling or confusion of libations
सम्मिश्रण sammizraNa act of commingling or mixing together on
संसर्ग saMsarga commixture
अनुषङ्ग anuSaGga commixture
संसृष्टत्व saMsRSTatva commixture
Wilson
EnglishApte
Englishसंसर्गः [saṃsargḥ], 1 Commixture, junction, union.
Contact, company, association, society
न संसर्गं व्रजेत् सद्भिः प्राय- श्चित्ते$कृते द्विजः 11.47
संसर्गमुक्तिः खलेषु 2.62
1.3. Proximity, touch.
Intercourse, familiarity.
Copulation, sexual union
नानागन्धर्वमिथुनैः पानसंसर्गकर्कशैः 4.67.45
प्रत्याहारेण संसर्गान् ध्यानेनानी- श्वरान् गुणान् 6.72.
Co-existence, intimate relation.
Confusion.
A particular conjunction of celestial bodies.
A particular combination of two humours which produces diseases.
Point of intersection.
Duration
* 3. -अभावः one of the two main kinds of non-existence, relative non-existence, which is of three kinds
प्रागभाव antecedent, प्रध्वंसाभाव emergent, and अन्यन्ताभाव absolute, non-existence. -दोषः the fault or evil consequences resulting from association, especially with bad people.
विद्या learning by social intercourse
Kau. 1.12.
Social science.
Apte 1890
Englishसंसर्गः 1 Commixture, junction, union.
2 Contact, company, association, society
संसर्गमुक्तिः खलेषु Bh. 2. 62
Ś. 1. 3.
3 Proximity, touch.
4 Intercourse, familiarity.
5 Copulation, sexual union
Ms. 6. 72.
6 Co-existence, intimate relation.
Comp.
अभावः one of the two main kinds of non-existence, relative non-existence, which is of three kinds
प्रागभाव antecedent, प्रध्वंप्ताभाव emergent, and अत्यंनाभाब absolute, non-existence.
दोषः. the fault or evil consequences resulting from association, especially with bad people.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishसं-सर्ग, अस्, m. mixture or union together,
commixture, conjunction, close or intimate union,
close contact, touch, proximity, approximation, asso-
ciation, society, (पापिष्ठ-स्°, the society of very
low people)
intercourse, sexual attachment or con-
nection, copulation, coition
acquaintance, familiarity
intimate relation (= सम्-अवाय), co-existence.
—संसर्ग-तस्, ind. through union or connection,
in consequence of intercourse or familiarity.
—सं-
सर्ग-दोष, अस्, m. the fault or evil consequences
of society (with bad people).
—संसर्ग-वत्, आन्,
अती, अत्, = सं-सृष्ट, mixed, joined with.
—सं-
सर्गाभव (°ग-अभ्°), अस्, m. (in the Nyāya
phil.) a particular form of the category of non-
existence (said to be of three kinds, prior, incidental
and final, or absence of birth, destruction of present
being and necessary cessation of existence).
Benfey
EnglishHindi
Hindiकंपनी
Apte Hindi
Hindiसंसर्गः
- सम् + सृज् + घञ्
"सम्मिश्रण, संगम, मिलाप"
संसर्गः
- -
"सम्पर्क, संगति, साहचर्य, समाज"
संसर्गः
- -
"सामीप्य, संस्पर्श"
संसर्गः
- -
"मेल-जोल, परिचय"
संसर्गः
- -
"मैथुन, संभोग"
संसर्गः
- -
"सह-अस्तित्व, घनिष्ठ संबंध"
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinSanskrit Tibetan
Tibetandga' dgu
संसर्ग
grogs pa
१) संवास २) संसर्ग ३) समवधान ४) समागम ५)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritअभिषङ्ग
अभिषङ्ग, संसर्ग, अभिभव, आक्रोश
संसर्गाभिभवाक्रोशेष्वभिषङ्गः प्रकीर्त्तितः ॥ ८४५ ॥
verse 5.1.1.845
page 0097
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritसंसर्गः, (सं + सृज् + घञ् ।) सम्बन्धः ।स च समवायादिः । इति न्यायशास्त्रम् ॥
* ॥
पापिष्ठान्त्यजादिसंसर्गप्रायश्चित्तम् । यथा, --“स्तेयादिना पतिता इत्युपक्रम्य उक्तम् । अत्रा-ज्ञानतो वत्सरेण पातित्यम् ।“संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन् ।याजनाध्यापनाद्नादकशय्यासनाशनात् ॥
”इति हारीतवचनात् ।ज्ञानतो वत्सरार्द्धेनेति । तदसंस्रष्टुस्तद्दोषाभावएव ।“बान्धवोऽपि पृथग्भृत्वा तत् पापं नाप्नुयात् क्वचित् ।”इति देवलवचनात् ॥
* ॥
“यस्तस्य भुङ्क्ते पक्वान्नं कृच्छ्रार्द्धं तस्य निर्दिशेत् ।शुष्कान्नभोजिनः पादमित्याह भगवान् मनुः ॥
तस्याविज्ञातचण्डालसहितैकवेश्मस्थसङ्करीकर-णरूपमूलपाककर्त्तुः द्वितीयसंसर्गिणः । तथाचापस्तम्बः ।“अन्त्यजातिरविज्ञातो निवसेद्यस्य वेश्मनि ।स वै ज्ञात्वा तु कालेन कुर्य्यात्तस्य विशोधनम् ॥
चान्द्रायणं पराको वा द्विजातीनां विशोधनम् ।प्राजापत्यस्तु शूद्राणां तथा संसर्गदूषणे ॥
यैस्तत्र भुक्तं पक्वान्नं कृच्छ्रं तेषां विनिर्द्दिशेत् ।तेषामपि च यैर्भुक्तं तेषामर्द्धं विधीयते ।तेषामपि च यैर्भुक्तं कृच्छपादो विधीयते ॥
”अत्र तृतीयसंसर्गिण एव प्रायश्चित्तदर्शनात्चतुर्थसंसर्गे दोषो नास्ति । प्रायश्चित्तविवेको-ऽप्येवम् ।” इति प्रायश्चित्ततत्त्वम् ॥
* ॥
अथसंसर्गनिरूपणम् । तत्र महापातकिसंसर्गस्यपापहेतुत्वमाह मनुः ।“ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गणागभः ।महान्ति पातकान्याहुः संसर्गश्चापि तैः सह ॥
”प्रायश्चित्तमपि दर्शितम् ।“एषां पापकृतामुक्ता चतुर्णामपि निष्कृतिः ।पतितैः संप्रयुक्तानामिमाः शृणुत निष्कृतीः ॥
यो येन पतितेनैषां संसगं याति मानवः ।स तस्यैव व्रतं कुर्य्यात् तत्स सर्गविशुद्धये ॥
प्रायश्चित्तीयतां प्राप्य दैवात् पापकृतेन वा ।न संसर्गं व्रजेत् सद्भिः प्रायश्चित्तेऽकृते द्बिजः ॥
”पापिष्ठसंसर्गी पातकी भवति इति कल्प्यश्रुतिः ॥
विष्णुः । यश्च येन पापात्मना मह संसृजेत् सतस्यैव प्रायश्चित्तं कुर्य्यात् । गोतमोऽप्याह ।ब्रह्महसुरापगुरुतल्पगपितृमातृयोनिसम्बन्धाग-स्तेनाभक्ष्यभक्ष्यनास्तिकनिन्दकनिन्दितकर्म्मा-त्यागिपतितात्याग्यपतितत्यागिनः पतिताःपातकसंप्रयोकाश्च तैश्चाब्दं समाचरन् ।निषिद्धपतितसंसर्गात् पततीति श्रुतिः कल्प्या ॥
के ते संसर्गप्रकारा इत्यत्राह बृहस्पतिः ।“एकशय्यासनं पङ्क्तिर्भाण्डपक्वान्नमिश्रणम् ।याजनाध्यापनं योनिस्तथा च सहभोजनम् ।नवधा सङ्करः प्रोक्तो न कर्त्तव्योऽधमैः सह ॥
”छागलेयः ।“आलापात् गात्रसंस्पर्शात् निश्वासात् सह-भोजनात् ।सहशय्यासनाध्यायात् पापं संक्रमते नृणाम् ॥
”यमः ।“दष्कृतं हि मनुष्याणामन्नमाश्रित्य तिष्ठति ।यो यस्यान्नमिहाश्नाति स तस्याश्नाति किल्वि-षम् ॥
”देवलः ।“पतितेन सहोषित्वा जानन् संवत्सरं नरः ।मिश्रितस्तेन सोऽब्दान्ते स्वयञ्च पतितो भवेत् ॥
याजनं योनिसम्बन्धं स्वाध्यायं सहभोजनम् ।कृत्वा सद्यः पतन्त्येते पतितेन न संशयः ॥
”व्यासः ।“ब्रह्महा मद्यपः स्तेनो गुरुतल्पग एव च ।महापातकिनस्त्वेते यश्च तैः सह संवसेत् ॥
संवत्सरन्तु पतितैः संसर्गं कुरुते तु यः ।यानशय्यासतैर्नित्यं जानन् स पतितो भवेत् ॥
”ननु द्वितीयतृतीयसंर्गिणि प्रमाणं नास्तिअतएव वृद्धशातातपः ।“अशुचिं संस्पृशेद्यस्तु एक एव स दुष्यति ।तत्स्पृष्ट्यन्यो न दुष्येत सर्व्वद्रव्येष्वयं विधिः ॥
”तथा ।“संहतानान्तु पात्राणां यद्येकमुपहन्यते ।तस्य तत् शोधनं प्रोक्तं न तु तत्स्पृष्टिनामपि ॥
”उच्यते । यश्च येन पापात्मनेति यो येन संपिबे-दिर्ति संसर्गी येन संसर्गमिति विष्णुव्यास-जावालवचनैः सामान्येन पापिष्ठसंसर्गी पापीभवति इति प्रतिपादनात् संसर्गपापिष्ठस्यापिसंसर्गी पापयुक्तो भवतीति एभिरेव प्रति-पादितम् ॥
* ॥
पतितोत्पन्नानां शुद्धिमिच्छतांपतितानां प्रायश्चित्तस्य तृतीयो भागस्तत्प्राय-श्चित्ते ज्ञेयम् । स्त्री च पतितोत्पन्ना तृतीय-भागस्य तृतीयभागं कुर्य्यात् । इति प्रायश्चित्त-विवेकः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritसंसर्ग सम् + सृज--घञ् । १ सम्बब्धे विभागानन्तरं “यत्तवधनं तन्मनेति” कृतसमयेन एकत्राबस्थानरूपे २ धनसम्बन्धेच पापिष्ठसंसर्गस्य पापभदे कालभेदेन पातित्यादिजन-कत्वं प्र० वि० दर्शितं यथा“तत्र पातकिस अगस्य पापहेतुत्वमाह मनुः “ब्रत-हत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः । महान्ति पातका-न्याहुः संसर्गश्चापि तैः मह” इति । ननु तैः सहेति नि-र्देशात् मह्यपातकिसंसर्गस्थैव पापहेतुत्वं लभ्यते न तुपातक्यन्तरसंसर्गस्य प्रायश्चित्तमपि महापातकिसंसएव मनुना दर्शितं यथा मनुः “एषां पापकृताम्भुक्तःचतुर्णासपि निष्कतिः । पतितैः सम्प्रयुक्त्रानामिमाःशृणुत निष्कृतीः । यो येन पतितेनैषां संसर्शं यातिसानवः । स तस्यव व्रतं कुयात् तत्संसर्गविशुद्धये” इतिअत्र चतुर्णामित्यनेन ब्रह्महत्यादिमहापातकचतुष्टय-मुपसांहृत्य यो येन पतितेनेत्युक्तं महापातकपरमेव ।उच्यते “प्रायश्चित्तीयतां प्राप्य दैवात् पूर्वकृतेनं वा ।न संसर्गं व्रजेत् सद्भिः पायश्चित्तेऽकृते द्विजः । एन-खिभिरनिर्णिक्तैर्नार्थं किञ्चित् समाचरेत् । कृतनिर्णेजनांश्चैव न जुगुपसेत कर्हिचित्” इति मनुना सामा-न्थतः पापिष्ठसं सगस्य निषिद्धत्वात् निषिद्धाचरणात् पा-पोत्पत्तिः पापिष्ठसंसर्ग एव दर्शिता प्रायश्चित्तमपि सा-मान्थेन दर्शितम् “यो येन पतितेनैषां संसर्गम्” इतिनिर्देशात् चतुर्णामिति हिंसाऽभक्ष्यभक्षणतेयागम्या-गमनाख्यप्रकारचतुष्टयानां न तु ब्रह्महत्यादिविशेषार्थंलधीयसामपि हिसाभक्ष्यभक्षणस्तेयागम्यागमनादीनाम्मनुना पूर्वसुक्तत्वात अपि च संसर्गपापस्मृत्या श्रुतिःकल्प्यमाना पापिष्ठसंश्चगीं पापी भवतीति सामान्यस्मृति-रेव कल्पानीया लाघवात् होलाकाधिकरणन्याय एवात्रजागर्त्ति । विष्णुनापि सामान्येनैव स्मृते “यश्च येन पापात्मना सह संसृजेत् स तस्यैव प्रायश्चित्तं कुर्य्यात्” ।गोतमोऽप्याह “ब्रह्महसुरापगुरुतल्पगमातृपितृयोनि-सम्बन्धागस्तेनाभक्ष्यभक्षकनास्तिकनिन्दितकर्माभ्यासपति-तात्यागाऽपतितत्यानिनः पतिताः पातकसंयोजकाश्चतैश्चाब्दं समाचरन्” । अत्र पतितात्यागेति सामान्थेनैवदर्शयति । तैश्चाव्दं समाचरन्निति द्वितीथसं सर्गिणो-ऽपि पतितत्वमुक्तम् । नन्वेकग्रामनिवासादिनापि पति-तेन संसर्निणः पतितत्वं स्यात् न संसर्गविशेषाणां नि-धेधात् निषिद्धपतितसं सर्नात् पततीति श्रुतिः कल्प्या ।के ते संसर्गप्रकारा इत्याह वृहस्पतिः “एकशय्यासनंषङ्क्तिर्भाण्डपक्वन्नमिश्रणम् । याजनाध्यापनं योनि-रनया च सह भोजनम् । नवधा सङ्करः प्रोक्तो न कर्त्तव्यीधमैः सह । उत्तनीरुत्तमैनित्यं कर्त्तव्यस्तु समेन वा”एकशव्याशयनैकपीठाद्युपयेशनैकपङ्क्तिभोजनपक्वान्नादि-सम्यन्धिभाण्डमिश्रणपक्वन्नमिश्राख्याः पञ्च लघुसं-सर्गाः । तथा याजनं पतितेन ऋत्विजा यजनं यज-जानस्य, पतितयजमानार्त्विज्यकरणमृत्विजश्च । अध्या-यगं ओअतितमाणवकवेदाध्यापनमाचार्य्यस्य, पतिताचार्य्याद्वावेदाध्यबनं माणवकस्य । योनिः योनिसम्बन्धः स चपतितपुरुषसम्भागः स्त्रियाः, पतितस्त्रीसम्भोगो वा पुरु-तस्य, तथा पतितकन्यापरिणयनं वरस्य, पतितवरपरि-खयनं वा कन्यायाः । तथा च मनुः “नैतैरपूतैर्विधिवदापद्यपि हि कर्हिचित् । ब्रह्म्यान् यौनांश्च सन्ध-न्धानाचरेत् ब्राह्मणः सह” । जिकनकल्पतरुकारादयस्तुपतितवराय कन्यादानं दातुः, पतिताद्दातुरादानं वाकन्याया वरस्य, सर्वत्र व्यवहितयीनिसम्बन्ध, योनि-सम्बन्धस्य स्त्रीपुरुषमात्रनिष्पाद्यत्वात् नात्र दातृवरयोःसाक्षात् योनिसभ्बन्धः दानपतिग्रहलक्षणिप्ययं स-म्बन्धो दातृसम्प्रदानयोर्योन्यन्तर्भावात् यौन इत्युच्यतेप्रायश्चित्तगौरवार्थः । किन्त्वयमनार्षः प्रायश्चित्तविशेषाश्रवणात् अनुपादेयश्च पतितजाता कन्या पतितैववक्ष्यते तत्परिणयनं पतितकन्यापरिणयनमेव नात्र व्यव-हितयोनिसम्बन्धः । सह भोजनं स्वस्यान्नस्य परस्यवा एकपात्रे भोजनं नोच्छिष्टभोजनम् उच्छिष्टेनसहोच्छिष्टभोजनात् तस्य लघुत्वात् एते चत्वारो गुरु-संसर्गाभवन्ति एवं मिलित्वा नव संसर्गाः । नन्वेकयानालापगात्रस्पर्शनिश्वासहाध्ययनादिकमपि संसर्गा-न्तरमस्ति तत्कथं नवविधत्यं यथा पराशरः “आसना-च्छयनाद्यानात् भाषणात् सह भोजनात् । संक्रामन्तिहि पापानि तैलबिन्दुरिवाम्भसि” । भाषणमपि अन्यो-न्यसंकथनं सहभोजनमेकपङ्क्तिभोजनं लघुसंसर्गसा-हचर्य्यात् । तथा देवलः “संलापस्पर्शनिश्वाससहशय्या-सनाशनात् । याजनाध्यापनात् यौनात् पापं संक्रमतेनृणाम्” । सहाशनमेकपङ्क्तिभोजजनम् । तथा छाग-लेयः “आलापात् गात्रसंस्पर्शात् निश्वासात् सहभोज-नात् । सहशय्यासनाध्यायात् पापं संक्रमते नृणाम्” ।सहाध्यायः पतितेन ब्रह्माचारिणा सहैकस्माद्गुरोरध्यय-नम् । सत्यं नवधेत्यत्र प्रकारवाचिना धाप्रत्ययेन प्रकारा-न्तरं सूचितम् अन्यथा नवेत्युक्तं स्यात् । तेन तदन्नभोजनतत्संस्पृष्टान्नभोजनतत्प्रतिग्रहादीनामुपसंग्रहः । नन्व-नेकवचनेषु पापसंक्रान्तिः श्रूयते पूर्वदेशत्यागेन देशा-न्तरसम्बन्धे संक्रान्तिशब्दस्य सुख्यत्वात् मूलपापकर्त्तुःपापषरिच्छेदे भूते किमर्थं प्रायश्चित्तामुष्ठानमिति ।तथा हारीतः “हन्यादशुद्धः शुद्धन्तु शुद्धोऽशुद्धन्तु शो-घयेत् । मशुद्मग्र तमोभूतः शुद्धवासेन शुद्ध्यति” । तथाच मनुः “अद्धाद भ्रूष्णदा मार्ष्टि पत्यौ मार्य्यापचा-रिणी । गुरौ शिष्यश्च याज्यश्च स्तेनो राजनि किल्पि-षम्” । मार्ष्णीति प्रोञ्छयति संक्रामयतीत्यर्थः । तथायमः “दुष्कृतं हि मनुष्याणामन्नमाश्रित्य तिष्ठति ।यो यस्यान्नमिहाश्नाति श्च तस्काश्नाति किल्विषम्” । तत्रकिल्विषम् अश्नाति इव्यनेनापि पापाभावो गम्यते ।उच्यते न पूर्वपापव्यक्तेराश्रयत्यागेन आश्रयान्तरसम्बन्धःसम्भवति गुणस्य तद्रूपादर्शनेनायोग्यत्वात् किन्तु तत्तुल्य-व्यक्तिसम्बन्धे गौणोऽयं संक्रान्त्यादिशब्दः । तथा चदेबलः “बान्धवोऽपि पृथग् भूत्वा तत्पापं नाप्नुयात्क्वचित् । पृथग्जनोऽपि संयोगात् भजते तुल्यदोष-ताम्” । तत्पापं तज्जातीयं पापमित्यर्थः । तुल्यदोषतांतत्समानपापतामित्यर्थः । “शुद्धोऽशुद्धन्तु शोधयेदिति” यत्रब्राह्मणादिसम्पर्क एव पापक्षयहेतुस्तत्र वोद्धव्यम् ।यथोशनाः “कृतलक्षणैर्दर्शनस्पर्शनसम्भाषणानि वर्जयेत्”इत्युक्त्वा “सम्भाषणे घ्राह्मणसम्भाषणमित्यादि” । कृत-लक्षणो राज्ञा कृतपापचिह्नः । किन्तु यदि पापिष्ठस्या-न्यसंसर्गः पापक्षयहेतुस्तदेतरप्रायश्चित्तवदिदमपि केनापिमुनिना प्रायश्चित्तरूपतया पठितः स्वात् प्रत्युत निषेधएव श्रूयते यथा मनुः “प्रायश्चित्तीयतां प्राप्य दैवात्पूर्वकृतेन वा । न संसर्गं व्रजेत् सद्भिः प्रायश्चित्तेऽकृतेद्विजः” इति । किञ्च “मिश्रितस्तेन सोऽव्दान्ते स्वयञ्चपतितो भवेदिति” ष्ठेबलवचने चशब्दान्मूलपापकर्तुरपिपापस्थितिरवगम्यते मूलुषापकर्त्ता पतितः स्वयमपि पततिइत्यर्थः । इदानीश्चा कियता कालेन कतमस्य संसर्गस्यपतितसाम्यापादनमिति निरूप्यते । तत्र देबलः “पति-तेन सहोषित्वा जानन् संवत्सरं नरः । मिश्रितस्तेनसोऽव्दान्ते स्वयञ्च प्रतितो भवेत् । वाजनं योनिस-म्बन्धं स्वाध्यायं सहभोजनम् । कृत्वा सद्यः पतन्त्येतेपतितेन न संशयः” । यानादिलधुसंसर्गैः ज्ञानकतैः सं-वत्सरेण पतति याजनादिभिर्गुरुभिः सद्यः पत-तीत्यर्थः । तथा बौधायनः “संवत्सरेण पततिपतितेन सहाचरन् । याजनाध्यापनाद् यौनात् सद्यो नशयनासनात्” । शयनादिना सद्यापातनिषेधात् सा-काङ्क्षस्य संवत्सुरेण पततीत्यस्य शयनादिना सम्बन्धः ।याजनादिपदं सहनोजनमप्युपलक्षयति । विष्णुः ।“आसं वत्सरात् पतति पतितेन सहाचरन् । सहयानासनाभ्यां यौनात् जौवात् मौखात् सम्बन्धात् । सद्यएव” । यानासनाभ्यामिधि खसुसंसर्गोपलक्षणम् ।यौनात् इत्याधि सहभोजगोपलक्षणम् । कूर्मपुराणेश्चासः “घ्रह्ममा मद्यापः स्तेनो गुरुतस्पग एव च ।महापातकिनस्त्वेते यश्च तैः सह संवसेत् । संवत्सरन्तुपतितैः संसर्गं कुरु तु यः । यानशय्यासनैर्नित्यं जा-नन् वै पतितो भवेत् । एभिर्वचनैर्याजनादिना सद्यःपातो यानादिना ज्ञानतः संवत्सरेणेत्यवगम्यते । ननुयाजनादिना संवत्सरेण पतति न तु यानादिनेत्याहमनुर्बिष्णुश्च “संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन् ।याजनाध्यापनाद् यौनात् न तु यानासनाशनात्” । या-नासनाशनादुत्पन्नसंयोगमाचरन्नित्यर्थः । तथा पैठोनसिः“संवत्सरेण प्रतति पतितेन सहाचरन् । याजनाध्या-पनात् यौनात् नत्वेवं शयनासनात्” । अत्र मवदेवकल्प-तरुकारादयः देवलबौधायनादिवचनैर्याजनादीनां सद्यःपातहेतुत्वावगतेः मनुपैठीनसिवचनयोर्नत्विति मध्यपठि-तस्य पूर्वेण याजनादिना सम्बन्धो न तु परेण याना-दिना, याजनाध्यापनात् न तु संवत्सरेण पतति किन्तुयानादिभिरित्याहुः । तदसङ्गतम् सुमन्तुवचनविरो-धात् यथा पतितानभिधायाह सुमन्तुः “यश्चैतैर्यौन-मौखस्रौवाणां सम्बन्धानामन्यतमेन सह संवत्सरं स-म्पर्कमियात् नस्याप्येतदेव प्रायश्चित्तं विदध्यात्” इयात्कुर्य्यात् एतदेव द्वादशवार्षिकव्रतम् इत्यर्थः । अत्र याजना-दीनामन्यतमेन संवत्सरेण पततीत्यवगम्यते । तथा हा-रीतः “संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन् । याज-नाध्यापनाद् यौनादेकशय्यैकभोजनात्” । एकभोजनमे-कपात्रे कालभेदेन भोजनं जलपानञ्च । तथा वृहस्पतिः“षाण्मासिके तु संयोगे याजनाध्यापनादिना । एक-त्राशनशय्याभिः प्रायश्चित्तार्द्धमाचरेत् । तथा वत्सरसं-सर्गे योनियुक्ते विशेषतः । पूर्वोक्तेन विधानेन पतित-व्रतमाचरेत्” । अनेन याजनादिना षाण्मासिकसंसर्गेप्रायश्चित्तार्द्धं वदता वत्सरेण समूर्णप्रायश्चित्तमर्थादु-क्तम् उत्तरवचने पुनः स्फटीकृतम् । योनियुक्तपदेन याज-नादीनामप्यु पसंग्रहः । एकत्राशनशव्यादिरिति पाठो-ऽनाकारः राज्ञाऽलिखितत्वात् । जिकगादयस्तु यदिप्रत्येकं विभक्तिनिर्देशात् भोजनं कृत्वा पतति यो-निसम्बन्धं कृत्वा पततीति एवं सम्बन्धोऽभिधीयतेतदा कृत्वा पततीति पदथोरन्वयावृत्तितात्पर्य्यावृ-त्तिभ्याम् आस्तां वाक्यभेदः चत्वारि वाक्यानि स्थुः ।अतः कृत्वेति पदेन तन्त्रेण वाजनादिकर्मचतुष्टमादायपततीति सम्बन्धे वोधिते न वाक्यमेदः संवत्सरपदेनपृथगुपद्वीतानामपि कृन्तेति पदेन तन्त्रेणोपनयनात् ।दर्शपौर्णमासाभ्यां स्वर्गकामी यजेतेत्याग्नेयादियागषट्-कानामिव । अत एकवाक्यानुरोधाद्याजनादीनां तन्त्रेणसमुच्चितोपनीतानां पततीत्यनेन सम्बन्धे बोधिते याज-नादीनां समुच्चितानां सद्यः पातहेतुत्वं पूर्वोक्तसुमन्त्वा-दिवचनादेकैकेषां संवत्सरेणैव अत्रैवसंसर्गत्रय चतुमि-र्मासैः संसर्गद्वयेऽष्टभिर्मासैर्भागहारेण पातहेतुत्वमूह-नायम् । तन्न कृत्वेति पदस्य याजनादिकर्मत्वेऽशक्तत्वात्किन्त्वन्विताभिधानलभ्यं तत् तदा च निरपेक्षाणामेवा-न्विताभिधानप्राप्तत्वादनुषङ्गाधिकरणन्यायान्न तन्त्रतासत्यपि तन्त्रताभिधाने न समुच्चयः सर्वेभ्यो दर्शपौर्णमा-सावित्यत्रेव समुच्चयबोधकस्य द्वन्यसमासादेरभावात् । नवा तन्त्रतायां समुच्चयो नियतः गर्गाभैज्यन्तां सप्तदश-प्राजापत्यान् पशूनालभेदित्यत्र व्यभिचारात् पततीतिपाठस्य राज्ञाऽलिखितत्वाच्च कथं पततीति पदावृत्तिः ।न च सुमन्तुवचने याजनादीनामन्यतमेन वत्सरेण पा-तावगमादर्थान्मिलितैः सद्यः पात इति कल्पनीयं निर-पेक्षश्रुतिविरोधात् वक्ष्यमाणप्रकारेण वचनद्वयसामञ्जस्यसम्भवात् । उच्यते । गुरुलघुभेदेन द्विविधं याजनादिकंभवति तत्र गुरुणा ज्ञानकृतेन याजनादिना एकैकेन सद्यःप्रातः तेनैवाज्ञानकृतेन वारद्वयाभ्यासात् । लघुयाजना-दावज्ञानकृते वत्सरेण पातः तस्मिन्नेव ज्ञानकृते वत्सरा-र्द्धेनेति व्यवस्था । तथा हि याजनं योनिसम्बन्धमित्यत्रदेवलवचने पतितेन सहोषित्वा पूर्ववचने जानन्नितिपटसम्बन्धाज्ज्ञानकृतत्वं दर्शितम् । गुरुत्वं च देवलवचने-नैव याजनाध्यापनयोरुपसंहाराद्दर्शितम् । यथा देवलः“आचार्य्याद्व्रतनियमशुश्रूषादिभिस्त्रयीविद्योपादानसध्य-यनंतस्य चाचारान्वयः प्रक्रमसामर्थ्यभक्तिशीलशुश्रूषोप-नताय शिष्यय प्रदानसध्यापनम् । पशुक्षीराज्यपुरो-डाशसोमौषधिचरुप्रभृतिभिर्हविर्भिः खदिरपलाशाश्वत्थ-न्थग्रोधोडुम्बरप्रभृतिभिः समिद्भिः स्रुक्स्रुवोदूखलमुषल-कुठारखनित्रयूपदारुचमदर्भग्रावपवित्रपात्रभाजनादिभिर्द्र-ज्योपरणैरुद्गातृहोत्रध्वर्युब्रह्मादिभिरृत्विम्भिः काम्यनैमित्तिकानां पक्षादिपूर्वकाणां यथोक्तदक्षिणानां वज्ञानांसमापर्न यजनम् एतेन याजनं व्याख्यातग्” । प्रक्रमः वृ-द्यभः । अत उपनयनपूर्वकमध्यापनं ज्योतिष्टोमादियज्ञानांयाजनं च गुरु, तत्साहचर्य्याद्यौनं परिणयनरूपं गुरु म-न्त्रहोमादिमाध्यत्वात्, स्तेयादिना पतितान्यब्राह्नण्याग-मनं वा ब्राह्मणस्य, तदप्रेक्षया पतितस्वब्राह्मणीगमन-पतित शूद्रागमनयोर्लघुत्वात् । सह भोजनं पतितान्नस्यपतितेन सहैकपात्रे भोजनं गुरु । उपसयनं विना वेदा-ध्यनम्, अष्टकादियज्ञयाजनं पतितस्वब्राह्मणीगमनं अ-पतितान्नस्य पतितेन सहैकपात्रे भोजनं पतितोच्छिष्टभो-जनं वा पूर्वोक्तयाजनाद्यपेक्षयालघु । देवसवचने ज्ञानतोगुरुणा याजनादिना संबत्सरेण पतमिति गम्यते ।ज्ञानतः सकृत्कृतेन येन पतनं तेनाज्ञानतो वारद्वया-भ्यासेन । अज्ञानतो वत्सरेण येन पतनं तेन चानतःषण्मासैरिति वचनद्वयसामञ्जस्यं तथा च लगुयाज-नविषये संवर्त्तः “एभिः संसर्गमायाति यः कचित्काममोहितः । षणमासानव्ढमेकं वा ब्रह्महत्याव्रत-ञ्चरेत्” । कल्पतरुकारस्याप्येष स्वरसः । अतएव कूर्म-पुराणं “याजनं योनिसम्बन्धं तथैवाध्यापनं द्विजः ।कृत्वा सद्यःपतेत् जानन् सह भोजनमेव च । अज्ञाना-दथ वा मोहात् कुर्य्यादध्यापनं द्विजः । संवत्सरेण पततिसहाध्ययनमेव च” । अत्र पूर्ववचनं गुरुयाजनादिपरंद्वितीयवचनं लघुयाजनाद्यर्थम् । न च ज्ञानाज्ञानाभ्या०मेव सद्योवचनसंवत्सरवनयोः सामञ्जस्त्यं भविष्यत्रकिं गुरुलघुव्यवस्थापनेनेति वाच्यं ज्ञानकृतादज्ञासकृत-स्यार्द्धम् अज्ञानकृताच्च ज्ञानकृतस्य द्वैगुण्यं युक्तं यतः“स्यात्त्वकामकृते यत्तद्द्विगुणं बुद्धिपूर्वके” इति वचनात्अत्यन्तविप्रकर्षस्यादृष्टत्वाच्च । देवलेन याजनादिवचनस्यगुरुयाजनादावुपसं हृतत्वान्मनुवचने चार्थाल्लघुयाजनाद्य-वगतेस्तस्मादुक्तैव व्यवस्था । अथ गुरुसं सर्गकालं निरू-ष्याधुना लघुसंसर्गकालो निरूप्यते । तत्र भवदेवेनोक्तंयाजनादिम्यो लघूनां यानासनशयनैकपङ्क्तिभोस्वनानांचतुर्णां लघुतराणाञ्चालापस्पर्शनिश्वासानां मिलित्वा म-प्तानां ज्ञानती वत्सरेण पातहेतुत्वमज्ञानतो वत्सरद्वयेनेतितदेतत्प्रमाणशून्यं द्वन्द्वानर्देशादेरभावात् । जिकनस्तु“आसंवत्सरात् पतति पतितेन सहाचरन् । सह यागा-सनाभ्यामिति” विष्णुवचने द्वयोर्द्वनिर्देशात् यानास-नादीनाञ्चतुर्णां मध्यादयेन केनचित् संसर्गद्वयेन वत्स-रेण पात एकैकशस्तु वत्सरद्वयेन एभ्योऽपि संलापादे-र्लघुस्रात् सहथानादेर्द्विगुणकालेन साम्यापादकत्वम्एतच्च ज्ञानतः “जानन् संवत्सरं नर” इति वचनात्अज्ञानादेतद्द्विगुणकालेतेति । तन्न त्रयाणामपि द्वन्द्वनि-र्देशात् । यथा मनुः “संवत्सरेण पतति पतितेन सहा-चरन् । याजनास्यापनाद् यौनात् न तु यनिशनासनात्” ।यथा याजनादिना प्रत्येकमज्ञानाद्वत्सरेण पातः तथा नयानादिभिः एभिघ मिसितैर्ज्ञानादित्यर्धः । तथा सकूर्मपुराणे “ब्रह्माह्वा मध्यपस्तेनो गुरुतल्पग एव च ।महापातकिनस्त्वेते यश्च तैः सह संवसेत् । संवत्सरन्तुपतितैः ससंर्गं कुरुते तु यः । यानशय्यासनैर्नित्यं जा-नन् वै पतितो भवेत्” । तथा वृहस्पतिः “षाण्मासिकेतु संयोगे याजनाध्यापनादिना । एकत्रासनशय्याभिःप्रायश्चित्तार्द्धमाचरेत्” । अत्रासनशय्यापदेन लघुसंसर्गा-न्तरे लक्ष्यते अन्यथा यहुवचनानुपपत्तेः । यथा प्रोद्गा-तृर्णा भक्ष्यः फलचमसः इत्यत्र प्रोद्गातृशब्दस्य प्रोद्गार्त्रप्रीद्गातृपरत्वमुक्तम् । यदा र्वेकत्रासनशय्यादिरितिपाठस्तदादिशब्दात संसर्गान्तरलाभः अयन्त्वपपाठः राज्ञाऽलिखितत्वात् । उच्यते । यानादीनां लघुसंसर्गाणांसमुच्चितानां पातजेतुत्वं द्वन्द्वनिर्देशात् त्रयाणां द्वन्वनिर्देशी वहुषु बचनेष्ववगम्यते । अत्र च यानादीनाम-नियतश्रवणात् लाघवात् एभिस्त्रिभिः लघुसंसर्गैर्वत्स-रेण पततीत्येकैव श्रुतिः कल्पनीया सह यानासनाभ्या-मित्यत्र महशब्दादेककालत्वमवगभ्यते एककाले चैकपी-ठाद्युपवेशनं स्पर्शनिश्वासालापलधुतरसंसर्गत्रयनियत-मतस्तदप्यर्थादेव गम्यते एभिस्त्रिभिर्लघुतरसंसर्गैरेको लघु-संसर्गः समानः अतस्तत्रापि लघुससर्गत्रयमेव मन्वादि-वचनेषु सहशब्दाभावात् कालपभेदेन सततपतितोप-भुक्तासनाद्युपवेशनं ग्राह्यमतस्त्रिभिलघुसंसर्गेर्वत्सरेण सा-म्यम् एतच्च ज्ञानतः “जानन् संवत्सरम्” इति देबलवच-नात् अज्ञानतो वत्सरद्वयेन एकैकशो ज्ञानाद्वत्सरत्रयेणअज्ञानात् वत्सरषट्केन संलापादीनाम् एकैकयानादिसमा-नत्वात् ज्ञानती वत्सरत्रयेण पातः । अज्ञानतो वत्सरषट्-केन ज्ञानादेकैकशी वत्सरनवकेन । अज्ञानादेकैकशोऽष्टा-दशभिर्वत्सरैरित्यर्थः । ननु संलापादीनां कथं याना-दिभ्यो लघुत्वम् । उच्यते लघु प्रायश्चित्तश्रवणात् यथो-शना “छतलक्षणकैर्दर्शनसम्भाषणादीनि वर्जयेत् दर्शनेज्योतिषां दर्शनं स्पर्शने हृदयालम्भनं सम्भाषणे ब्राह्मण-सम्भाषणमपां स्पर्शनञ्चोति” कृत्रलक्षणकैः पर्तितैः पदा-दिचिह्नितैः, दर्शनञ्च न संसर्गः प्रकरणेऽपाठात् पतितस्यर्शनमत्र परम्परया ग्राह्यं साक्षात् स्पर्शने स्नानश्रवणात्तथा मनुः “दिवाकीर्त्तिमुदक्याञ्च पतितं सूतिकान्तथा ।शवं तत्स्पृष्टिनं चेव स्पृष्ट्वा स्नानेन शुध्यति” । पतितान्न-भीजनपतितद्रव्यप्रतिग्रहयोश्च प्रत्यक ज्ञानतः षड्भि-र्मासैरज्ञानाद्वर्षेण पातिषापादकत्वं यथा पातितानमिधा-याह संवर्त्तः “एभिः संसर्गमायाति यः कश्चित् काम-मोहितः । षण्मासानव्दमेकं वा ब्रह्महत्याव्रतञ्चरेत्” ।न चास्य ज्ञानाज्ञानकृतयोनसंसर्गविषयत्वम् अविशेष-श्रुतेर्यौनतुल्यत्वादेतयोः तथा च पतितान्नभोजनस्य स-वत्सरेण पातहेतुत्वमाह देबलः “स वत्सरेण पतति पति-तेन सहाचरन् । भीजनासनशय्यादि कुर्वाणः सार्वका-लिकम्” । भोजनं तदन्नभोजनं सार्वकालिकमनवच्छिन्नभोजने च तथा दर्शनात् प्रतिग्रहेऽपि तथात्वमूहनीयंतयोः समानत्वदर्शनात् साम्ये हेतुसाह वृहस्पतिः“पतितानां गृहं गत्वा भुक्त्वा च प्रतिगृहा च । मासो-पवंसं कुर्वीत चान्द्रायणमथापि वा” । मासोपवासो ज्ञा-नाभ्यासे तत्र च पञ्चदश धेनवः । चान्द्रायणमज्ञानाभ्यासेतत्र सार्द्धसप्त धेमवः । गृहं गत्वेति अनेकसंवत्सरेणेति ।तथा मनुः “चाण्डालान्त्यस्त्रियो गत्वा भुक्त्वा च प्रतिगृह्यच । पतत्यज्ञानतो विप्रो ज्ञानात् साम्यन्तु गच्छति” । तथारजकादीनभिधायाह यमः “भुक्त्वा चैषां स्त्रियो गत्वापीत्वापः प्रतिगृह्य च । कृच्छ्रमव्दं चरेज्ज्ञानादज्ञानादै-न्दवद्वयम्” । पतितान्नभक्षणप्रायश्चित्तात् पतितस्पृष्टा-न्नभक्षणप्रायश्चित्तार्द्धेन ह्रासदर्शनादत्रार्द्धहानिः तेनज्ञानतः पवितस्पृष्टान्नभोजने संवत्सरेण साम्यमज्ञानतीवत्सद्वयेनेति । तथा प्रचेताः “प्रतितान्नन्तु यी भुड्क्तेसप्ताहसुदके वसेत् । पानीयपानतश्चै कुशवारि पिबे-त्त्र्यहम्” । सप्ताहोदकवासे धेनुद्वयं वक्ष्यते एतत् सकृ-दज्ञानविषयं सकृज्ज्ञानकृतपतितस्पृष्टान्नभक्षणे शङ्घः“भुक्तोच्छिष्टोऽन्त्यजैः स्पृष्टः प्राजापत्यं समाचरेत् । अर्द्धो-च्छिष्टे स्मृतः पादः पाद आमाशने तथा” । “अमेध्य-पतितचाण्डालपुक्कशरजस्वलाबधूतकुणिकुष्ठिकुनखिस्पृष्टा-न्नानि भुक्त्वा कृच्छ्रमाचरेत्” । पातकिस्पृष्टपाकान्नभो-जने तु संसर्गस्य किञ्चिद्व्यवधानात् पादहानिः तेन ज्ञा-नतः सपादवत्सरेणाज्ञानतः सार्द्धवत्सरद्वयेन साम्यम् ।पातकिसकीर्णपाकान्नभोजने तु ततोऽपि व्यवहितत्वाद-परपादहानिः । तेनात्र ज्ञानकृते सार्द्धवत्सरेणाज्ञानतोवत्सरत्रयेण साम्यम् । पतितामान्नभक्षणे पतितसिद्धान्न-भक्षणस्य चतुर्थभागः एवं पतितपानीयपानेऽपि चा-ण्डालान्नभक्षणे तथा दर्शनात् । “यथा विष्णुः चाण्डा-लान्नं भुक्त्वा त्रिरात्रमुपवहेत् सिद्धान्नं भुक्त्वा पराकः” ।इति अत्रान्नमामान्नम् उत्तरत्र सिद्धान्नदर्शनात् पराके चद्वादशोपवासाः । तथा प्रचेताः: “पतितान्नन्तु यो भुङ्क्तेसप्ताहमुदके वसेत् । पानीयपानतश्चैव कुशवारि त्र्यहंपिवेत्” । त्रिरात्रोपवासे चतुर्विंशतिपणलभ्यं काञ्चनंदेयम् । एतदेव कुशवारिपाने किञ्चिदूनं देयम् । पतितो-च्छिष्टभक्षणे तु पतितान्नभक्षणाद्द्वैगुण्येन पापाधि-क्यम् । यथाङ्गिराः “चाण्डालपाततादीनामुच्छिष्टान्नस्यमक्षने । द्विजः शुध्येत् पराकेण शूद्रः कृच्छ्रेण शु-ध्यति” । एतत् सकृदज्ञानविषयम् । पराके पञ्च धेनवः ।सकृदज्ञानकृतपतितान्नभोजने धेनुद्वयं प्रचेतोवचनेव्याख्यातम् । तेन ज्ञानतः पतितोच्छिष्टान्नभक्षणे मास-त्रयेण पतितसाम्यम् अज्ञानतो मासषट्केन । उच्छिष्टान्न-भक्षणवदुच्छिष्टप्रोञ्छनेऽपि व्यवस्था “उच्छिष्टभोजनञ्चैव तथा तस्य च मार्जनम्” इति देवलवचने साह-चर्य्यदर्शनादिति । अत्र कृतानेकपातकपुरुषसंसर्गादे-कैव पापव्यक्तिरुत्पद्यते न भिन्ना कल्पनागौरवापत्तेः ।पुरुषापराधस्य च संसर्गलक्षणस्य निमित्तकारणस्य तद्वि-शिष्टात्मनःसंयोगस्यासमवायिकारणस्यैकत्वात् । प्राय-श्चित्तन्तु गुरुसंसर्गस्यैव करणीयं गुरुणा प्रायश्चित्तेनलघुनः पापस्य क्षयाभिधानात् । तथानेकमहापातकि-पुरुषसंसर्गपापव्यक्तिभेदेऽपि देशकालकर्त्रैक्ये तन्त्रतायाउक्तत्वात्तन्त्रेणैव प्रायश्चित्तम् । जिकनस्तु युगपदनेक-ब्राह्मणबधवद्युगपदनेकपातकिसंसर्ग एव तन्त्रता । क्र-मकृते तु ब्राह्मणबधवदावृत्तिरेव प्रायश्चित्तस्येति तन्नब्रह्मवधेऽपि क्रमकृते प्रायश्चित्ततन्त्रताया उक्तत्वात् । युग-पदनेकव्रह्मबध एव ज्ञानाज्ञानाभ्यां विशिष्टमरणयाव-ज्जीवव्रतसक्षणप्रायश्चित्तभेदेन तन्त्रताऽभावस्य श्रीभहा-देवपादैर्दर्शितत्वात् । इह तु तद्वत् प्रायश्चित्तवैशिष्ट्ये प्र-माणं नास्ति तथा शुद्धस्वेव महापातकिनोऽपि पातक्य-न्तरसंसर्गे पापसुत्पद्यते एव आवृत्तवह्मधवद्धेतोश्च सम-त्वात् । अत्यथा पातकिनश्चाण्डालान्नभक्षणेऽप्यदोषःस्यात् । तथा प्रतिक्षणं पूर्वपूर्वोत्पन्नपापव्यक्तिसहकृती-त्तरोत्तरसंसर्गादन्यान्या एव पापव्यक्तयो महत्य उत्पद्यत्तेपूर्वापूर्वा चोत्पद्यैव विनश्यति वत्सरेणैव मूलपापकर्तृपाप-सुमानदुरितापूर्वव्यक्तिरुत्पद्यते । सा च सम्पूर्णनरकं-फला वत्सराभ्यन्तरेऽल्पाल्पनरकफलिका अतएव प्रायश्चित्त-वाक्यमप्येकम् । न तु भिन्नभिन्नाः समानाः पापघ्यक्तयःसमदायात् सम्पर्णनरकं फलम् । सम्पूर्णनरकफलस्यब्रह्मवथादावेकपापव्यक्तिफलत्वदशनादिति” । अत्रेदंयोध्यम् । महापातकिससर्गस्यैत् कलौ पापहंतुत्वंनान्यपासंसर्गस्य यथोक्तं पराशरेण “कृते सम्भाष-णात् पापं त्रैतायाञ्चैव स्पर्शनात् । द्वापरे चान्नमादायकलौ पतति कर्मणा” । कलौ सम्भाषणादिना न पातित्यकिन्तु कर्त्तुरेव कर्ममात्रेणैव पातित्यं न संस्पर्शनादिना ।“आलापात् गात्रसंस्पर्शादित्यादि” पराशरवचनं महापा-तकिविषयमिति पराशरभाष्ये माधवाचार्य्य आह स्म ।
Capeller
GermanBurnouf
FrenchStchoupak
Frenchसं-सर्ग-
union, jonction, association, relation, connexion,
contact
fait de se confondre
rencontre, fréquentation, fait de frayer avec
(instr. avec ou sans सह, loc. ifc.)
fait de se livrer, de participer à
(ifc.)
contact avec le monde extérieur, jouissances sensuelles (pl. ), commerce
charnel
continuité, durée
-वन्त्- a. ifc. lié ou associé à.
°दोष- faute qui consiste à frayer (avec des méchants, ifc.),
conséquence d'une mauvaise fréquentation
-त्व- nt. fait de commettre
cette faute.
°विद्या- art de frayer avec les gens.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.