| YouTube Channel

संवर्तक (saMvartaka)

 
शब्दसागरः
English
संवर्त्तक
m.
 (-कः)
1. BALADEVA.
2. The plough of BALADEVA.
3. Sub-
marine fire.
4. The fire that is to destroy the world at the period
of universal dissolution.
5. A cloud of a particular class.
E.
 सम्
before वृत् to be or abide,
aff.
 वुन् ।
Capeller Eng
English
संवर्तक
a.
 rolling up, destroying
m.
 such a fire,
destruction of the world.
Yates
English
सं-वर्त्तक (कः) 1.
m.
 Baladeva, or
his plough
submarine fire.
Wilson
English
संवर्त्तक
m.
 (-कः)
1 BALADEVA.
2 The plough of BALADEVA.
3 Submarine fire.
E.
 सम् before वृत to be or abide,
aff.
 वुन्.
Apte
English
संवर्तकः [saṃvartakḥ], 1 A kind of cloud.
The fire of destruction, the fire that is to destroy the world at the period of universal destruction
इतो$पि वडवानलः सह समस्तसंवर्तकैः
Bh.*
 2.76.
Sub-marine fire.
N.
 of Balarāma. -कम् The plough of Balarāma.
Apte 1890
English
संवर्तकः 1 A kind of cloud.
2 The fire of destruction, the fire that is to destroy the world at the period of universal destruction
इतोऽपि वडवानलः सह सनस्तसंवर्तकैः Bh. 2. 76.
3 Sub-marine fire.
4 N of Balarāma.
कं The plough of Balarāma
Monier Williams Cologne
English
सं-°वर्तक
mfn.
 (cf. सां-व्°) rolling up, destroying (all things at the end of the world), NṛsUp.
MBh.
&c.
सं-°वर्तक
m.
 the world-destroying fire (pl. ‘the fires of hell’), Gṛhyās.
BhP.
submarine fire (= बाडव),
L.
(scil. गण) a group or class of world-destroying clouds,
VP.
the end or dissolution of the universe,
R.
Hariv.
Terminalia Bellerica,
L.
N.
 of Baladeva (q.v.),
L.
of a serpent-demon,
MBh.
of an ancient sage (= सं-वर्त),
VarBṛS.
of a mountain,
Col.
सं-°वर्तक
n.
 Bala-deva's ploughshare,
Hariv.
Monier Williams 1872
English
सं-वर्तक, अस्, m. the fire that is to roll every-
thing together and destroy the world at the period of
universal dissolution
submarine fire
a kind of cloud,
(see above, cf. मातङ्ग)
N. of Bala-rāma, (other-
wise called Bala-deva, elder brother of Kṛṣṇa)
the
plough of Bala-rāma.
—संवर्तकाग्नि (°क-अग्°),
इस्, m. the world-destroying fire.
Benfey
English
संवर्तक संवर्त + क,
m.
1. Sub-
marine fire, Bhartṛ. 2, 68.
2. Bala-
deva.
3. The plough of Baladeva.
Apte Hindi
Hindi
संवर्तकः
पुं*
 - सम् + वृत् + णिच् + ण्वुल्
एक प्रकार का बादल
संवर्तकः
पुं*
 - -
"प्रलयाग्नि, विश्वप्रलय के समय संसार को भस्म करने वाली आग"
संवर्तकः
पुं*
 - -
वड़वानल
संवर्तकः
पुं*
 - -
बलराम का नाम
L R Vaidya
English
saMvartaka {% m. %} 1. The fire that is to destroy the world at the period of universal dissolution
2. submarine fire
3. a cloud of a particular class, इतोऽपि वडवानलः सह समस्तसंवर्तकैः Bhartr.ii.76
4. an epithet of Balarāma.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
saṃvartaka, adj.,
(1) (to saṃvartati 1) world-destroying: °kā pi vātā Mv 〔i.236.15〕 = 〔241.9〕
so Senart both times, with mss. in 〔241.9〕, while in 〔236.15〕 mss. °tanā, q.v.
(2) (to saṃvartati 2) conducive, leading (to, dat.): anarthāyāhitāya °kaṃ bhaviṣyati Laṅk 〔255.10〕 (prose).
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
संवर्तक m. °Schwanzgegend, S I, 294, 1.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
मुसलं त्वस्य सौनन्दं हलं संवर्तकाह्वयम् ॥ २२५ ॥
-wordlist-
बलभद्रमुसल (क्ली), सौनन्द (क्ली), बलभद्रहल (क्ली), संवर्तक (क्ली)
--source--
और्वः संवर्तकोऽब्ध्यग्निर्वाडवो वडवामुखः ॥ ११०० ॥
-wordlist-
और्व (पुं), संवर्तक (पुं), अब्ध्यग्नि (पुं), वाडव (पुं), वडवामुख (पुं)
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: संवर्तकम्
Root: संवर्तक
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ बलभद्रस्य हलम्
Meaning(s):
⇒ Name of the plough of Balarāma
Shloka(s):
1|1|24|2 ► बलो नीलाम्बरश्चाथ तस्य संवर्तकं हलम्॥ (स्वर्गकाण्डः/आदिदेवाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|1|24|2 ⇢ संवर्तकम् (संवर्तक) (नपुं) ⇒ Name of the plough of Balarāma ⇒ बलभद्रस्य हलम्
Related word(s):
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ बलभद्रः
जातिः ➡ अलौकिकाचलनिर्जीववस्तु
Mahabharata
English
Saṃvartaka^1 (C. mostly Sambarttaka), adj. (“relating to the dissolution”): III, 12873 (vahniḥ), 12877 (analaḥ), 12966 (vahniḥ…anilaḥ), 12967 (sūryaḥ)
VI, 4290 (analaḥ)
VII, 6880 (analaḥ), 9422 (analaḥ)
VIII, 1482 (º-balāhakān)
XIII, 838 (analaḥ), 942 (analaḥ), 6974 (vahniḥ
Saṃvarttaº C.).--Do.^2 subst. (“the fire of dissolution”): III, 13607 (pāvakaṃ…Sºsamaṃ)
VI, 281 (ºo nāma kālāgniḥ)
XII, 10338 (ºopamaḥ, sc. Śiva).--Do.^3: Sūrya (the Sun): III, 153.--Do.^4, a serpent. § 47 (Sarpanāmak.): I, 35, 1555 (read with B. Vṛttasaṃvartakau
C. has ºsaṃvartako).
पुराणम्
English
संवर्तक १ / SAṀVARTAKA I. A nāga born to Kaśyapaprajāpati of his wife kadrū. (Ādi Parva, Chapter 35, Verse 10).
संवर्तक २ / SAṀVARTAKA II. An agni, which is burning always on mount mālyavān. (bhīṣma parva, Chapter 7, Verse 27).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
संवर्त्तकः,
पुं,
 (संवर्त्तयतीति । सं + वृत् + णिच्ण्वुल् ।) बलदेवः । इति शब्दरत्नावली ॥
बल-देवस्य लाङ्गलम् । बडवानलः । इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा भागवते । १२ । ४ । ९ ।“ततः संवर्त्तको वह्निः सङ्कर्षणमुखोत्थितः ।दहत्यनिलवेगोत्थः शून्यान् भूविवरानथ ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
संवर्त्तक
न०
 सम् + वृत--णिच्--ण्वुल् । १ बलदेवलाङ्गले२ बाडवानले
पु०
 हेमच० । ततः अस्त्वर्थे अच् । ३ बल-देवे शब्दर० ।
Capeller
German
संवर्तक aufrollend d. i. vernichtend (Feuer)
m.
 Weltuntergang.