श्लीपद (zlIpada)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishश्लीपद - zlIpada - - swelled leg
श्लीपद - zlIpada - - morbid enlargement of the leg
श्लीपद - zlIpada - - elephantiasis
श्लीपद - zlIpada - - swelled leg
श्लीपद - zlIpada - - morbid enlargement of the leg
श्लीपद - zlIpada - - elephantiasis
Apte
Englishश्लीपदम् [ślīpadam], Swelled leg, elephantiasis. -अपहः removing elephantiasis, the पुत्रजीवी tree, Putrañjiva Roxburghii. -प्रभवः the mango tree.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiश्लीपदम्
- "श्री युक्तं वृत्तियुक्तं पदम् अस्मात्, पृषो* "
"सूजी हुई टांग या फूला हुआ पैर, फीलपावँ"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritश्लीपदं पादवल्मीकः पादस्फोटो विपादिका ॥ ४६५ ॥
श्लीपद (क्ली), पादवल्मीक (पुंक्ली), पादस्फोट (पुं), विपादिका (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritश्लीपद
श्लीपद, पादवल्मीक
श्लीपदं पादवल्मीकः पृष्ठग्रन्थिर्गडुः स्मृतः ॥ ६०४ ॥
verse 2.1.1.604
page 0068
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritश्लीपदं, (श्रीयुक्तं वृद्धिमत् पदमत्रेति । पृषोदरादित्वात् साधु ।) स्फीतपादादि । गोदइति भाषा । तत्पर्य्याय । पादवल्भीकम् २ ।इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा, आर्य्यासप्तशत्याम् ।४८५ ।“यन्नोपकारकं यन्न भूषणं यत् प्रकोपमातनुते ।गुरुणापि तेन कार्य्यं पदेन किं श्लीपदेनेव ॥
”)अथ श्लीपदाधिकारः । तत्र श्लीपदस्य विप्रकृष्टंनिदानमाह ।“पुराणोदकभूयिष्ठाः सर्व्वर्त्तुषु च शीतलाः ।ये देशास्तेषु जायन्ते श्लोपदानि विशेषतः ॥
”विशेषत इति वचनेनान्यत्रापि श्लीपदं भवतिइति बोध्यते ॥
* ॥
सामान्यं लक्षणमाह ॥
“यः सज्वरो वंक्षणजो भृशार्त्तिःशोथो नृणां पादगतः क्रमेण ।तत् श्लीपदं स्यात् करनेत्रकर्ण-शिश्नोष्ठनासास्वपि केचिदाहुः ॥
”तत् त्रिविधम् । वातिकं पैत्तिकं श्लैष्मिकञ्चेति ।तेषां लक्षणमाह ।“वातजं कृष्णरूक्षं हि स्फुटितं तीव्रवेदनम् ।अनिमित्तरुजं चास्य बहुशो ज्वर एव च ॥
पित्तजं पीतसङ्काशं दाहज्वरयुतं भृशम् ।श्लैष्मिकन्तु भवेत् स्निग्धं तथा पाण्डुगुरु स्थिरम् ॥
त्रीस्यप्येतानि जानीयात् श्लीपदानि कफो-च्छ्रयात् ।मुरुत्वञ्च महत्त्वञ्च यस्मान्नास्ति विना कफात् ॥
”असाध्यमाह ।“वल्मीकमिव संजातं कण्टकैरुपचीयते ।सर्व्वात्मकं महत्त्वन्तु वर्ज्जनीयं विशेषतः ॥
यत् श्लेष्मलाहारविहारजातै-र्जातं तथा भूरिकफस्य पुंसः ।सास्रावमप्यत्र तु सर्व्वलिङ्गंसकण्डुकं वापि विवर्ज्जनीयम् ॥
” * ॥
श्लीपदस्य चिकित्सा ।“लङ्घनालेपनस्वेदरेचनै रक्तमोक्षणैः ।प्रायः श्लेष्महरैरुष्णैः श्लीपदं समुपाचरेत् ॥
१ ॥
सिद्धार्थशोभाञ्जनदेवदारु-विश्वौषधैर्मूत्रयुतैः प्रलिम्पेत् ।पुनर्नवानागरसर्षपाणांकल्केन वा काञ्जिकमिश्रितेन ॥
श्लीपदमिति शेषः ॥
२ ॥
“धत्तूरैण्डनिर्गुण्डीवर्षाभूशिग्रुसर्षपैः ।प्रलेपः श्लीपदं हन्ति चिरोत्थमपि दारुणम् ॥
३ ॥
असाध्यमपि यात्यन्तं श्लीपदं चिरकालजम् ।मूलेन सहचरायास्तालमिश्रेण लेपनात् ॥
तालस्य फलरसो ग्राह्यः ॥
४ ॥
सप्तलास्थूलपत्राणां कल्कं तप्तेन वारिणा ।संमृष्टं लवणोपेतं सेवितं श्लीपदं हरेत् ॥
५ ॥
शाखोटवल्कलक्वाथं गोमूत्रेण युतं पिबेत् ।श्लीपदानां विनाशाय मेदोदोषनिवृत्तये ॥
६ ॥
रजनीं गुडसंयुक्तां गोमूत्रेण पिबेन्नरः ।वर्षोत्थं श्लीपदं हन्ति दद्रुकुष्ठं विशेषतः ॥
७ ॥
वर्षाभूत्रिफलाचूर्णं पिप्पल्या सह योजितम् ।सक्षौद्रं श्लीपदं लिह्यात् चिरोत्थं श्लीपदं जयेत् ॥
गन्धर्व्वतैलसिद्धां हरीतकीं गोऽम्बुना पिबति ।श्लीपदविबन्धमुक्तो भवत्यसौ सप्तरात्रेण ॥
”गन्धर्व्वतैलं एरण्डतैलम् । गोऽम्बुना गोमूत्रेण ॥
९इति श्लीपदाधिकारः । इति भावप्रकाशः ॥
* ॥
तस्य कर्म्मविपाको यथा । गोतमोऽपि क्वचिद्-विशेषमाह । अनृतवागुल्वणो मुहुर्मुहुः संलग्न-वाक् जलोदरो दारत्यागी कूटसाक्षी श्लीपदी ॥
इति मिताक्षरायां प्रायश्चित्ताध्यायः ॥
कूटमा-क्ष्यस्य सूरापानसमत्वे नानुपातकत्वात् तत्कर्म्म-जन्यश्लीपदरोगयुक्तेन पराकव्रतं कर्त्तव्यम् । इतिमन्वादिमतम् ॥
वाचस्पत्यम्
SanskritNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.