श्रुति (zruti)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 श्रुति f.
  (-तिः)
	 1. The Vedas,  severally or collectively,  scripture,  holy
writ.
	 2. An ear.
	 3. Hearing.
	 4. Intelligence,  news,  rumour,  re-
port.
	 5. (In music, ) A division of the octave,  a quarter tone or
interval,  of which twenty-two are enumerated
 four constituting
a major tone,  three a minor,  and two a semitone: the Śhrutis are
personified as nymphs.
	 6. A sound in general.
	 7. The constellation
Śravaṇā.
 E.
  श्रु to hear,  क्तिन् aff.
  

Capeller Eng

English

 श्रु॑ति f.
  hearing,  ear,  sound,  noise,  report,  hearsay,  news, 
tidings,  (sacred) utterance or prescription,  revelation,  sacred text, 
holy writ,  the Veda
 appellation,  title.

Yates

English

 श्रुति (तिः) 2.
f.
  The
Vedas,  scrip-
ture
 hearing
 the ear
 news
a quarter tone.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  name
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  sacred knowledge orally transmitted by the Brahmans from generation to generation
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  word
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  diagonal of a tetragon or hypothenuse of a triangle
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  particular division of the octave
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  sound
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  listening
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  rumour
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  veda
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  course
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  organ or power of hearing
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  scholarship
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  learning
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  report
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  title
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  constellation
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  noise
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  saying
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  ear
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  intelligence
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  quarter tone or interval
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  that which is heard or perceived with the ear
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  aggregate of sounds
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  news
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  saw
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  hearing
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  hearsay
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  path
श्रुति 	-	 zruti 	-	 f.
  	-	  that which has been heard or communicated from the beginning

श्रुति 	-	  zruti 	-	 f.
  	-	 hearsay
उत्तरसञ्ज्ञित 	-	  uttarasaJjJita 	-	 adj.
  	-	 hearsay evidence
श्रुतपूर्व 	-	  zrutapUrva 	-	 adj.
  	-	  known by hearsay
श्रुतमात्र 	-	  zrutamAtra 	-	 n.
  	-	  mere hearing or hearsay
वार्त्तामात्रावबोधन 	-	  vArttAmAtrAvabodhana 	-	 n.
  	-	  knowledge based only on hearsay
श्रोत्रपरम्परा 	-	  zrotraparamparA 	-	 f.
  	-	  successive oral report or hearsay

 
   श्रुति  zruti f.
   particular division of the octave

Wilson

English

 श्रुति
f.
  (-तिः)
1 The Vedas,  severally or collectively,  scripture,  holy writ.
2 An ear.
3 Hearing.
4 Intelligence,  news,  rumour,  report.
5 (In music, ) A division of the octave,  a quarter tone or interval,  of which
twenty-two are enumerated
 four constituting a major tone,  three a minor,  and
two a semitone: the Śrutis are personified as nymphs.
6 The constellation Śravaṇā.
E.
  श्रु to hear,  क्तिन् aff.
  

Apte

English

श्रुतिः [śrutiḥ],  f.
  [श्रु-क्तिन्]

Hearing
 चन्द्रस्य ग्रहणमिति श्रुतेः Mu.*
  1.7
 R.*
  1.27.

The ear
 श्रुतिसुखभ्रमरस्वनगीतयः R.*
  9.35
 Śi.*
  1.1
 Ve.*
  3.23.

Report,  rumour,  news,  oral intelligence.

A sound in general
 सा तु वेदश्रुतिं श्रुत्वा दृष्ट्वा वै तमसो निधिम् Rām.*
  7.2.17
 स वेत्ति गन्धांश्च रसान् श्रुतीश्च Mb.
 *  12.187.19.

The Veda (known by revelation,  opp.
  स्मृति
 see under वेद)
 श्रुतिस्तु वेदो विज्ञेयो धर्मशास्रं तु वै स्मृतिः Ms.*
  2.1, 14.

A Vedic or sacred text
 इति श्रुतेः or इति श्रुतिः 'so says a sacred text'.

Vedic or sacred knowledge,  holy learning
 यत्रैषा सात्वती श्रुतिः Bhāg.*
  1.4.7
11.3.46.

(In music) A division of the octavo,  a quarter tone or interval
 रणद्भिरा- घट्टनया नभस्वतः पृथग्विभिन्नश्रुतिमण्डलैः स्वरैः Śi.*
  1.1
11.1
 (see Malli. ad loc.
 ).

The constellation Śravaṇa. 

The diagonal of a tetragon,  the hypotenuse of a triangle
 cf.
   कर्ण.

Direct or expressed signification (opp.  लक्षणा)
 श्रुतिलक्षणाविशये च श्रुतिर्न्याय्या न लक्षणा ŚB. on MS.*  6.2.2.

Speech (वाक्)
 विविक्तवर्णाभरणा सुखश्रुतिः Ki.*
  14.3.

Name,  fame (कीर्ति)
 हैरण्यौ भवतो बाहू श्रुतिर्भवति पार्थिवी Mb.
 *  3.35.9.

A word,  saw,  saying
 Rām.*
  2.72.25.

An explanation of ब्रह्म from the उपनिषद्s
 विविधाश्चौपनिषदीरात्मसंसिद्धये श्रुतीः Ms.*
  6.29 (com.  श्रुतीरुपनिषत्पठितब्रह्मप्रतिपादकवाक्यानि).

Advantage,  gain (फलश्रुति)
 उपोष्य संशितो भूत्वा हित्वा वेदकृताः श्रुतीः Mb.
 *  12. 265.7.

Name,  title
 बिभ्रत्यनन्यविषयां लोकपाल इति श्रुतिम् Kāv.2.331.

Learning.

Scholarship. Comp.
   -अनुप्रासः a kind of alliteration
 see K. P.*
   9. -अर्थः the sense of a sentence derived on the strength of the श्रुतिप्रमाण as distinguished from लङ्ग,  वाक्य and other प्रमाणs
 यत्र श्रुत्यर्थो न सम्भवति तत्र वाक्यार्थो गृह्यते ŚB. on MS.*  6.2.14.-उक्त,  -उदित a.
  enjoined by the Vedas
 आचारः परमो धर्मः श्रुत्युक्तः स्मार्त एव च Ms.*
  1.18.

कटः a snake.

penance,  expiation.  -कटु a.
  harsh to hear. (-टुः) a harsh or unmelodious sound,  regarded as a fault of composition.  -कथित a.
  enjoined or prescribed by the Vedas. -चोदनम्,  -नः a scriptural injunction,  Vedic precept. -जातिविशारद a.
  familiar with different kinds of quarter tones
 वीणावादनतत्त्वज्ञः श्रुतिजातिविशारदः । तालज्ञश्चाप्रयासेन मोक्षमार्गं नियच्छति ॥ Y.*
  3.115. -जीविका a law-book or code of laws. -दूषक a.
  offending the ear.-द्वैधम् disagreement or contradiction of Vedas or Vedic precepts
 श्रुतिद्वैधं तु यत्र स्यात्तत्र धर्माबुभौ स्मृतौ Ms.*
  2.14.-धर a.
 

hearing.

having a retentive memory
 L.
  D. B. -निदर्शनम् evidence of the Vedas
 कामकार- कृते$प्याहुरेके श्रुतिनिदर्शनात् Ms.*
  11.45.

पथः the range of the ear
 तामाश्रित्य श्रुतिपथगतामास्थया लब्धमूलः M.*
  4.1.

(pl. ) tradition.  -प्रसादन a.
  grateful to the ear.-प्रामाण्यम् authority or sanction of the Vedas.-प्रामाण्यतः ind.
  on the authority of the Veda
 श्रुति- प्रामाण्यतो विद्वान् स्वधर्मे निविशेत वै Ms.*
  2.8.

मण्डलम् the outer ear.

the whole circle of the quarter-tones
 Śi.*
  1.1. -महत् a.
  rich in scriptural lore
 सरस्वती श्रुतिमहतां महीयताम् Ś.*
  7.35 (v. l.  श्रुतमहताम्).

मूलम् the root of the ear
 लपितुं किमपि श्रुतिमूले Gīt.*
  1.

a Vedic text. -मूलक a.
  founded on the Veda.  -वचनम् a Vedic precept. -वर्जित a.
 

deaf. 

not knowing the Vedas. -विप्रतिपन्न a.
 

not recognizing the authority of the scriptures,  disregarding the Vedas.

contrary to the Vedas. -विवरम् the auditory passage. -विशेष- णार्थम् ind.
  for specialization in the Vedas
 Svapna. 1.

विषयः the object of the sense of hearing i. e.  sound
 श्रुतिविषयगुणा या स्थिता व्याप्य विश्वम् Ś.*
  1.1.

the reach or range of the ear
 एतत् प्रायेण श्रुतिविषयमापतितमेव K.

the subject matter of the Veda. 

any sacred ordinance. -वेधः boring the ear.

शिखरम्,  शिरस् Upaniṣad or Vedānta
 नमः सर्वेष्टाय श्रुतिशिखरदृष्टाय च नमः Viṣṇu-mahimna 3.

a leading text of the Veda. -सुख,  -मनोहर a.
  agreeable to the ear,  melodious
 श्रुतिसुखमुपवीणितं सहायैः Ki.*
  1.38. -स्फोटा Gynandropsis Pentaphylla (Mar.  तिळवण). -स्मृति f.
  (dual) revelation and legal institutes,  Veda and law
 श्रुतिस्मृति- पुराणोक्तफलप्राप्त्यर्थम् Pūjā-mantra.  -हारिन् a.
  captivating the ear.

Apte 1890

English

 श्रुतिः f. [श्रु-क्तिन्] 1 Hearing
 चंद्रस्य ग्रहणमिति श्रुतेः Mu. 1. 7
 R. 1. 27. 
2 The ear
 श्रुतिसुखभ्रमरस्वनगीतयः R. 9. 35
 Śi. 1. 1
 Ve. 3. 23. 
3 Report,  rumour,  news,  oral intelligence. 
4 A sound in general. 
5 The Veda (known by revelation,  opp स्मृति
 see under वेद). 
6 A Vedic or sacred text
 इति श्रुतेः or इति श्रुतिः ‘so says a sacred text’ 
7 Vedic or sacred knowledge,  holy learning. 
8 (In music) A division of the octavo,  a quarter tone or interval
 Śi. 1. 10,  11. 1
 (see Malli. ad loc.). 
9 The constellation Śravaṇa. 
10 The diagonal of a tetragon,  the hypothenuse of a triangle
 cf. कर्ण. 
Comp. 
अनुप्रासः a kind of alliteration
 see K. P. 9 
उक्त,  
उदित a. enjoined by the Vedas. 
कटः {1} a snake. {2} penance,  expiation. 
कटु a. harsh to hear. (
दुः) a harsh or unmelodious sound,  regarded as a fault of composition. 
कथित a. enjoined or prescribed by the Vedas. 
चोदनं,  
ना a scriptural injunction,  Vedic precept. 
जीविका a law-book or code of laws. 
द्वैधं disagreement or contradiction of Vedas or Vedic precepts. 
धर a. hearing. 
निदर्शनं evidence of the Vedas. 
पथः the range of the ear
 M. 4. 1. 
प्रसादन a. grateful to the ear. 
प्रामाण्यं authority or sanction of the Vedas. 
मंडलं the outer ear. 
महत् a. rich in scriptural lore
 सरस्वती श्रुतिमहतां महीयतां Ś. 7. 35. 
मूलं {1} the root of the ear
 लपितुं किमपि श्रुतिमूले Gīt. 1. {2} a Vedic text. 
मूलक a. founded on the Veda. 
वर्जित a. {1} deaf. {2} not knowing the Vedas. 
विप्रतिपन्न a. {1} not recognizing the authority of the scriptures,  disregarding the Vedas. {2} contrary to the Vedas. 
विषयः {1} the object of the sense of hearing. i. e. sound
 श्रुतिविषयगुणा या स्थिता व्याण्य विश्वं Ś. 1. 1. {2} the reach or range of the ear
 एतत्प्रायेण श्रुतिविषयमापतितमेव K. {3} the subject-matter of the Veda. {4} any sacred ordinance. 
वेधः boring the ear. 
सुख,  
मनोहर a. agreeable to the ear,  melodious. 
स्मृति f. (dual) revelation and legal institutes,  Veda and law. 

Monier Williams Cologne

English

 1. श्रु॑ति f.
  hearing,  listening (श्रुतिम् अभिनीय,  ‘feigning to hear’
 श्रुतिं वचो ऽनुगां-√ कृ,  ‘to listen to a speech’),  ŚBr.
   &c.
   &c.
  

 the ear,  organ or power of hearing,  Kāv.
 
 VarBṛS.
 
 Kathās.

 the diagonal of a tetragon or hypothenuse of a triangle,  Gol.
 

 that which is heard or perceived with the ear,  sound,  noise &c.
  ,  RV.
  
 AV.
  
 Prāt.
 
 Kathās.
 
 BhP.

 an aggregate of sounds (whether forming a word or any part of a word),  TPrāt.
  

 rumour,  report,  news,  intelligence,  hearsay (श्रुतौ-√ स्था,  ‘to be known by hearsay’),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 a saying,  saw,  word,  MBh.
  
 R.
 
 BhP.

 that which has been heard or communicated from the beginning,  sacred knowledge orally transmitted by the Brāhmans from generation to generation,  the Veda (i.e. sacred eternal sounds or words as eternally heard by certain holy sages called Ṛṣis,  and so differing from स्मृ॑ति or what is only remembered and handed down in writing by human authors See Mn.
   ii,  10
it is properly only applied to the Mantra and Brāhmaṇa portion of the Vedas,  although afterwards extended to the Upaniṣads and other Vedic works including the Darśanas
इति श्रुतेः,  ‘because it is so taught in the Veda,  according to a श्रुति or Vedic text’
pl.
  ‘sacred texts,  the Vedas’,  also ‘rites prescribed by the Vedas’),  AitBr.
  
ŚrS.
 
Mn.
  
MBh.
   &c.
  ,  IW.
   144

 (in music) a particular division of the octave,  a quarter tone or interval (twenty-two of these are enumerated,  four constituting a major tone,  three a minor,  and two a semitone
 they are said to be personified as nymphs),  Yājñ.
 
 Śiś.
 
 Pañcar.

 a name,  title,  Kāvyād. ii,  331

 learning,  scholarship,  Śak.
 
 VarBṛS.
  (prob. w.r. for श्रुत)

 =
  बुद्धि,  L.
 

 N.
  of a daughter of Atri and wife of Kardama,  VP.
  

 2. श्रु॑ति f.
  (cf.   स्रुति) course,  path (?),  RV.
   ii,  2,  7
 x,  111,  3

 the constellation,  Śravaṇā,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 श्रुति,  इस्,  f. ‘audition, ’ hearing
 an ear
 anything
heard,  sound,  oral account,  report,  rumour,  intelli-
gence,  news
 that which was heard or revealed from
the beginning,  revelation,  the Veda (i. e. sound
eternally heard and so differing from स्मृति or what
is only remembered and handed down by human
authors,  see Manu II. 10
 properly applied to works
considered to have been revealed by a deity,  and
therefore only to the Mantra and Brāhmaṇa portion
of the Vedas,  but often applied also to the Upaniṣads
and other Vedic works)
 any Vedic or sacred text, 
(इति श्रुतेः,  according to or because of such a श्रुति
or Vedic text)
 the hearing of a sound,  a sound
the diagonal of a tetragon or hypothenuse of a
triangle
 (in music) a particular division of the
octave,  a quarter tone or interval,  (twenty-two of
these are enumerated,  four constituting a major tone, 
three a minor,  and two a semitone
 they are said
to be personified as nymphs)
 the constellation Śra-
vaṇā.
—श्रुति-कट,  अस्,  m. penance,  expiation
 a
snake
 (according to Śabda-k.) = प्राञ्चल्लोह।
—श्रुति-कटु,  उस्,  उस्,  उ,  harsh to the ear,  unme-
lodious
 (उस्),  m. a harsh or unmelodious sound, 
cacophony (a fault in rhetoric).
—श्रुति-कथित,  अस्, 
आ,  अम्,  mentioned in the Veda,  taught or prescribed
by the Vedas.
—श्रुति-कीर्त्ति,  इस्,  f.,  N. of a work.
—श्रुति-चोदन,  अम्,  n. ‘Veda-precept, ’ holy pre-
cept or injunction,  the doctrine of the Vedas.
—श्रुति-
जीविका,  f. a law-book or code of laws.
—श्रुति-तत्-
पर,  अस्,  आ,  अम्,  intent on hearing
 intent on
studying the Veda.
—श्रुति-द्वैध,  अम्,  n. dis-
agreement or contradiction of any two passages in
the Vedas or of two Vedas.
—श्रुति-धर,  अस्,  आ, 
अम्,  ascertaining or perceiving by the ear,  hearing
holding or observing the Vedas
 (अस्),  m.,  N. of a
poet
 [cf. श्रुत-धर।]
—श्रुति-निदर्शन,  अम्, 
n. the evidence of revelation,  testimony of the Veda.
—श्रुति-प्रसादन,  अस्,  ई,  अम्,  gratifying the ear, 
grateful to the ear.
—श्रुति-प्रामाण्यतस्,  ind. on
the authority of the Veda,  with the sanction of the
Veda.
—श्रुति-मण्डल,  अम्,  n. ‘ear-circle, ’ the
outer ear.
—श्रुति-मत्,  आन्,  अती,  अत्,  possessed of ears, 
capable of hearing.
—श्रुति-मूल,  अम्,  n. the root of
the ear
 the text of the Vedas.
—श्रुति-मूलक,  अस्, 
आ,  अम्,  founded on the Veda,  springing from the
Veda.
—श्रुति-मृग्य,  अस्,  आ,  अम्,  to be sought by
hearing or by the Vedas (not by sight).
—श्रुति-वर्-
जित,  अस्,  आ,  अम्,  devoid of hearing,  deaf
 ignorant
or unread in the Vedas.
—श्रुति-विप्रतिपन्न,  अस्, 
आ,  अम्,  dissenting from revelation,  disregarding the
doctrine of the Veda.
—श्रुति-विषय,  अस्,  m. the
object of hearing (i. e. sound,  see विषय)
 subject-
matter or doctrine of the Veda,  any sacred matter or
ordinance
 (अस्,  आ,  अम्),  conversant with sacred
matters,  familiar with the Veda.
—श्रुति-विषय-
गुण,  अस्,  आ,  अम्,  ‘having the quality [sound] which
is the object of hearing or which is perceptible by
the ear, ’ epithet of ether.
—श्रुति-वेध,  अस्,  m. the
piercing or boring of the ear.
—श्रुति-स्फोटा,  f. a
kind of creeper (= कर्ण-स्फोटा).
—श्रुति-स्मृति, 
ई,  f. du. the Veda and legal tradition,  the Veda
and institutes of law.
—श्रुति-स्मृति-विरुद्ध, 
अस्,  आ,  अम्,  opposed to the Vedas and to tra-
dition or law.
—श्रुति-स्मृति-विहित,  अस्,  आ,  अम्, 
enjoined by the Vedas and the law.
—श्रुति-स्मृत्य्-
उदित,  अस्,  आ,  अम्,  declared or enjoined by the Veda
and law.
—श्रुत्य्-अनुप्रास,  अस्,  m. repetition of
sound,  alliteration.
—श्रुत्य्-उक्त or श्रुत्य्-उदित, 
अस्,  आ,  अम्,  said or enjoined by the Vedas.

Macdonell

English

 श्रुति śrú-ti,  f.
  V.,  C.: hearing,  listening
 🞄sound,  noise
 C.: ear
 musical interval (there 🞄being ¤22¤ in the octave)
 report,  news,  of (—°)
 🞄rumour,  hearsay
 saying,  saw
 traditional 🞄religious precept (regarding,  —°),  sacred text 🞄(pl.  sacred texts,  the Vedas)
 name,  title 🞄(rare)
 learning (v. r. śruta-): śrutim abhinīya,  pretending to hear
 śrutau sthā,  be 🞄known by hearsay only
 iti śruteḥ,  because 🞄it is so stated in the scriptures or Veda
 🞄-śruteḥ,  is prescribed or taught.

Benfey

English

 श्रुति श्रु + ति,  f.
 
 1. Hearing,  Indr.
2,  5.
 2. An ear,  Vikr. d. 56.
 3.
Report,  Johns. Sel. 53,  127.
 4. The
Vedas,  the revealed law,  Hit. i. d. 31, 
M.M.
 Pañc. 167,  1.
 5. A holy text, 
Man.  2,  15
 11
 33
 Vedāntas. in Chr.
203,  5.
 -- Comp.
 
अ-,  f.
  1. not hearing, 
Utt. Rāmac. 69,  11. 2. oblivion. 
श्हक्षुःश्रुति,  i. e.
चक्षुस्-,  m.
  a
snake,  Rājat. 5,  1. पूर्ण- (vb. पॄ), 
adj.
  having the ears filled.
यथा-, 
adv. conformable to the precepts of
the Vedas,  Śāk. d. 152.

Hindi

कान या वेद

Apte Hindi

Hindi

श्रुतिः
स्त्री*
  - श्रु + क्तिन्
सुनना

श्रुतिः
स्त्री*
  - श्रु + क्तिन्
कान

श्रुतिः
स्त्री*
  - श्रु + क्तिन्
"विवरण,  अफ़वाह,  समाचार,  मौखिक संवाद"

श्रुतिः
स्त्री*
  - श्रु + क्तिन्
ध्वनि

श्रुतिः
स्त्री*
  - श्रु + क्तिन्
वेद

श्रुतिः
स्त्री*
  - श्रु + क्तिन्
वैदिकपाठ वेदमंत्र

श्रुतिः
स्त्री*
  - श्रु + क्तिन्
"वेदज्ञान,  पुनीतज्ञान,  पुण्य अधिगम"

श्रुतिः
स्त्री*
  - श्रु + क्तिन्
"(संगीत में) सप्तक का प्रभाव,  स्वर का चतुर्थाश या अन्तराल "

श्रुतिः
स्त्री*
  - श्रु + क्तिन्
श्रवण नक्षत्र

श्रुतिः
स्त्री*
  - श्रु+क्तिन्
वाणी

श्रुतिः
स्त्री*
  - श्रु+क्तिन्
कीर्ति

श्रुतिः
स्त्री*
  - श्रु+क्तिन्
"उपयोग, लाभ"

श्रुतिः
स्त्री*
  - श्रु+क्तिन्
"विद्वता, पांडित्य"

L R Vaidya

English

 Sruti {% f. %} 1. Hearing,  श्रुतिमभिनयि Sak.i.
the ear,  विहाय भृंगाः श्रुतिहारिनिस्वनाः Rt.ii.14
rumour,  report,  intelligence
a quarter tone or interval (in music),  Sis.xi.1
a sound in general
that which was revealed,  i.e. the Veda
 (see under वेद)
a Vedic text
the constellation Śrāvaṇa.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

४,  अपस्,  अब्धि,  अम्बु,  अम्बुधि,  अम्बुनिधि,  अम्भोधि,  अम्भोनिधि,  अय,  अर्णव,  आप,  आम्नाय,  आय,  आश्रम,  उदधि,  उदन्वान्,  उपाय,  कषाय,  कृत,  केन्द्र,  कोष्ठ,  गति,  जल,  जलधि,  जलनिधि,  तुरीय,  तुर्य,  तोय,  दिक्,  दिश्,  दिशा,  ध्यान,  नदी,  निगम,  निम्नगेश,  नीरधि,  नीरनिधि,  पयोधि,  पयोनिधि,  पाथ,  पाथोधि,  पितामहास्य,  प्रणिम्नगेश,  बन्ध,  बन्धु,  ब्रह्मोद्भव,  महोर्मि,  महोर्मिक,  माल,  युग,  लवणोद,  लोकपाल,  वर्ण,  वारिधि,  वारिनिधि,  वार्धि,  विषधि,  विषनिधि,  वेद,  श्रुति,  सञ्ज्ञा,  समुद्र,  सलिलाकर,  सागर,  सुख

Bopp

Latin

 श्रुति f. (r. श्रु s. ति)
1) auditio. IN. 2. 5. BR. 2. 16.
2) sen-
sus audiendi.
3) auditum,  traditum,  praesertim e scrip-
tis sacris. BH. 2. 53.

Indian Epigraphical Glossary

English

 śruti (SII 1),  a Vedic text.
(IE 7-1-2),  ‘four’.

Lanman

English

 śrúti,  f.
	—1. a hearing
	—2. ear
	—3.
the thing heard
 sound
	—4. report, 
hearsay
	—5. utterance
 esp. a sacred
utterance handed down by tradition,  a
religious prescription,  a sacred text,  the
Veda,  58^18N.
	—6. learning
 prob. incorrect
for śruta. [√śru,  1157. 1a.]

Abhyankara Grammar

English

श्रुति  (1) lit. hearing sound.cf. श्रुतौ च रूपग्रहणम् M. Bh. on P. I. 2.64
 per- ception,  as a proof contrasted with inference
 cf. ननु च श्रुतिकृतोपि भेदोस्ति M. Bh. on P. VII. 1.72 Vart. 1
 cf. also M. Bh. on P.    VIII. 2.25
 cf also तस्मादुच्चश्रुतीनि R. T. 61
 (2) authoritative word
 the word is sometimes used in connection with the utterances of the Sutrakaras viz. the Sutra.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 [श्रुति f. ° = Fließen,  S I,  615,  4 verdruckt für स्रुति.]

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
स्वाध्यायः श्रुतिराम्नायश्छन्दो वेदस्त्रयी पुनः ।
ऋग्यजुःसामवेदाः स्युरथर्वा तु तदुद्धृतिः ॥ २४९ ॥
-wordlist-
 
स्वाध्याय (पुं),  श्रुति (स्त्री),  आम्नाय (पुं),  छन्दस् (क्ली),  वेद (पुं),  त्रयी (स्त्री),  ऋग्वेद (पुं),  यजुर्वेद (पुं),  सामवेद (पुं),  अथर्वन् (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

वेद
वेद,  श्रुति,  आम्नाय,  स्वाध्याय,  छन्दस्,  आगम
वेदः श्रुतिस्तथाम्नायः स्वाध्यायश्छन्द आगमः ।
verse 1.1.1.9
page 0002

कर्ण
कर्ण,  श्रोत्र,  श्रुति,  श्रव,  श्रवण
अङ्गुल्यः करशाखाः कर्णः श्रोत्रं श्रुतिः श्रवः श्रवणम् ।
verse 2.1.1.516
page 0059

निगम
निगम,  श्रुति
मात्रा परिच्छदेऽपि क्षुद्रः क्रूरे श्रुतौ निगमः ॥ ७९६ ॥
verse 5.1.1.796
page 0092

नाममाला

Sanskrit

श्रवण,  श्रोत्र,  श्रव,  कर्ण,  श्रुति
श्रवणं श्रोत्रं श्रवश्चापि कर्णं चैव श्रुतिं विदुः ॥ ९८ ॥
verse 0.1.1.98
page 0049

Mahabharata

English

Śruti,  an ancient king. § 6 (Anukram.): I,  1,  232 (in Sañjaya's enumeration of kings who have died).

पुराणम्

English

श्रुति / ŚRUTI. An ancient King in india. (mahābhārata,  Ādi Parva,  Chapter 1,  Verse 238).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 श्रुतिः,  स्त्री,
   (श्रूयतेऽनयेति । श्रु + “श्रुयजिस्तुभ्यःकरणे ।” ३ । ३ । ९४ । इत्यस्य वार्त्तिकोक्त्याकरणे ।” क्तिन् ।) वेदः । (यथा,  मनुः । २ । १० ।“श्रुतिस्तु वेदो विज्ञेयो धर्म्मशास्त्रन्तु वै स्मृतिः ॥
”)कर्णः । इत्यमरः ॥
 (यथा,  भागवते । ९ । ४ । १८ ।“करौ हरेर्मन्दिरमार्ज्जनादिषुश्रुतिं चकाराच्यु तसत्कथोदये ॥
”)गर्भस्थस्य पञ्चमासैः श्रुतिर्भवति । इति सुख-बोधः ॥
 श्रुतोन्द्रियग्राह्यः शब्दः शब्दत्वादिः ।यथा,  --“घ्राणस्य नोचरो गन्धो गन्धत्वादिरपि स्मृतः ।तथा रसो रसज्ञायास्तथा शब्दोऽपि चश्रुतेः ॥
”इति भाषापरिच्छेद ॥
कर्णस्य शुभाशुभलक्षणमाह ।“रक्ताल्पपरुषश्मश्रुकर्णाः स्युः पापमृत्यवः ।निर्म्मांसैश्चिपिटैर्भोगाः कृपणा ह्रस्वकर्णका ।शङ्कुकर्णाश्च राजानो रोमकर्णाः शतायुषः ।बृहत्कर्णाश्च राजानो धनिनः परिकीर्त्तिताः ॥
”इति गारुडे ६६ अध्यायः ॥
(श्रु + भावे क्तिन् ।) श्रोत्रकर्म्म । (यथा,  भाग-वते । ९ । ५ । १६ ।“यन्नामश्रुतिमात्रेण पुमान् भवति निर्म्मलःतस्य तीर्थपदः किंवा दासानामवशिष्यते ॥
”)वार्त्ता । इति मेदिनी ॥
 (यथा,  रघुः । १ । २७ ।“व्यावृत्ता यत्परस्वे भ्यः श्रुतौ तस्करतास्थिता ॥
”)श्रवणानक्षत्रम् । इति शब्दरत्नावली ॥
 षड्-जाद्यारम्भिका । इति हेमचन्द्रः ॥
 शोरत् इतिभाषा । (यथा,  शिशुपालवधे । १ । १० ।“रणद्भिराघट्टनया नभस्वतःपृथक्विभिन्नश्रुतिमण्डलैः स्वरैः ॥
)सा च द्वाविंशतिप्रकारा यथा,  --“नान्दी चालनिका रसा च सुमुखी चित्राविचित्रा घनामातङ्गी सरसामृता मधुकरी मैत्री शिवामाधवी ।बाला शार्ङ्गरवी कला कलरवा माला विशालाजयामात्रेति श्रुतयः पुराणकविभिर्द्वाविंशतिःकीर्त्तिताः ॥
नान्दी-विशाला-सुमुखी-विचित्रासम्भवः सदा ।षड्जो मतो मुनीन्द्रेण भरतेन शिवेन च ॥
चित्रा घना चालनिका निवेशात्संजायतेऽसौ ऋषभस्तथैव ।स्वरोऽपि माला सरसानिवेशात्गान्धारनामा प्रथितः पृथिव्याम् ॥
मातङ्गी माधवी मैत्री शिवाजातस्तु पञ्चमः ।कला कलरवा बाला शार्ङ्गरव्यास्तु पञ्चमः ॥
जायामृतारसानान्तु संयोगाद्धैवतस्वरः ।मात्रा मधुकरी योगात् निषादः संप्रजायते ॥
श्रुतिस्थाने स्वरान् वक्तुं नालं ब्रह्मापि तत्त्वतःजले च सुतरां मार्गो मीनानां नोपलक्ष्यते ॥
गगने पक्षिणां यद्वत् तद्वत् स्वरगता श्रुतिः ।श्रुतिर्नादवशा प्रोक्ता तथाढ्या च कलामता ।यथा तैलगतं सर्पिर्यथा काष्ठगतोऽनलः ।ज्ञायतेऽत्रोपदेशेन यथा स्वरगता श्रुतिः ॥
वीणादेस्तु श्रुतिज्ञानं स्वरज्ञानन्तु वंशजम् ।अश्विनौ वसवो रुद्राः सहैणाङ्केन शुश्रुवुः ।प्रशशंसुर्हरेर्नादमतो द्वाविंशतिः श्रुतिः ॥
”इति सङ्गीतदामोदरः ।अन्यच्च ।“तीव्राकुमुद्वतीमन्दाछन्दोवत्यस्तु षड्जगाः ।दयावती रञ्जनी च रतिका ऋषभे स्थिताः ॥
रीद्री क्रोधा च गान्धारे वज्जिकाथ प्रसा-रिणी ।प्रोतिश्च मार्ज्जनीत्येताः श्रुतयो मध्यमाश्रिताः ॥
क्षिती रक्ता च सन्दीपन्यालापिन्यपि पञ्चमे ।मदन्ती रोहिणी रम्येत्येता धैवतसंश्रयाः ।उग्रा च क्षोभिणीति द्वे निषादे वसतः श्रुती ॥
”इति सङ्गीतरत्नाकरः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 श्रुति स्त्री श्रु--कर्मादौ क्तिन् । १ वेदे वेदस्य सर्वैः श्रूयमाणत्वात्श्रुतित्वम् । २ कर्णे कर्णस्य श्रवणहेतुत्वात् तघात्वम् ।३ श्रवणेन्द्रियजन्ये ज्ञाने च । अङ्कशास्रोक्ते त्रिभुजक्षे-त्रादौ भुजकोट्योः संयुज्यमाने ४ रेस्वाभेदे च लीला० । क-र्णस्य शुभाशुभत्वं यथा “रक्ताम्लपरुषश्मश्रुकर्णाः स्युः पा-पमृत्यवः । निर्मांसचिपिटैर्मोगाः कृपणा ह्रस्वकर्णकाः ।शङ्कुकर्णाश्च राजानो रोमकर्णाः शतायुषः । वृहत्कर्णाश्चराजानो धनिनः परिकीर्त्तिताः” गरुडपु०  ६६ अ० ।५ श्रवणक्रियायां ६ वार्त्तायां मेदि० । ७ श्रवणनक्षत्रे श-ब्दर० । ८ षड्जरागाद्यारम्भकावयवे शब्दभेदे मल्लिना०“प्रथम श्रवणाच्छब्दः श्रूयते ह्रस्वमात्रकः । सा श्रुतिःसम्परिज्ञेया स्वरावयवलक्षणेति” । श्रुतिसंख्यानियमश्रुतत्रदर्शितः “चतुयतुश्चतुश्चैव षड्जमध्यमपञ्चमाः । द्वे द्वेनिषादगान्धारौ त्रिस्त्रिरृषभधैवतौः” । तद्भेदास्तु “नान्दीचालानकारिसा च सुमुखी चित्रा विचित्रा घना मातङ्गीसरसामृता मधुकरी मैत्री शिवा माधवी । बाला शार्ङ्ग-रवी कला कलरवा माला विशाला जया मात्रेतिश्रुतयः पुराणकविभिर्द्वाविंशतिः कीर्त्तिताः” । “श्रतिस्थानेस्वरान वक्तु नालं ब्रह्माऽपि तत्त्वतः । जले च सुतरांमार्गो मीनानां नोपलक्ष्यते । गगने पक्षिणां यद्वत्तद्वत् स्वरगता श्रुतिः । श्रुतिर्नादवशा प्रोक्ता तथाढ्याच कला मता । यथा तैल्गत सर्पिर्यथा काष्ठगतोऽनलः ।ज्ञायतेऽत्रोपदेशेन तथा स्वरगता श्रुतिः । वीणादेस्तुश्रुतिर्ज्ञानं स्वरज्ञानं तु वंशजमं” संगीतदा० । संगीतरत्नाकरेन षड्जादिभेदे अन्यविधाः श्रुतय उक्ता यथा “तीव्राकुमुद्वती मन्दा छन्दोवत्यस्तु षड्जगाः । दयावती रञ्जनीच रतिका ऋषभे स्थिता । रौद्री क्रोधा च गान्धारेवज्रिका च प्रसारिणी । प्रीतिश्च मार्जनीत्येताः श्रुतयोमध्यमाश्रिताः । क्षितिरक्ता च सान्दीपिन्यालापी चैवपञ्चमे । मदन्ती रोहिणी रम्येत्येता धैवतसश्रुयाः ।उग्रा च क्षोभिणीति द्वे निषादे वसतः श्रुती” ।

Capeller

German

 श्रु॑ति f.
  das Hören,  Gehör,  Ohr
 Laut, 
Klang,  Kunde,  Sage,  Ausspruch,  Vorschrift, 
heiliger Text,  der Veda.

Grassman

German

 śrúti,  f.,  etwa Segen,  Heil (eigentlich Erhörung von śru).
-iai durás nā́ vā́jam 〰 ápā vṛdhi {193, 7} (Sāy. kīrtyai)
 índras kíla 〰 asyá veda {937, 3}.

Burnouf

French

 श्रुति श्रुति f.
  (श्रु
 sfx. ति) audition
		 oreille
bruit qui se répète,  rumeur, 
		 tradition
		 la tradition sainte, 
l'enseignement sacré
		 l'Ecriture sainte,  le Veda.
		 Un quart de
ton [le quart d'un ton majeur,  le tiers d'un ton mineur,  la moitié d'un
demi-ton].
		 La constellation de Śravaṇā.
श्रुतिकट m.
  pénitence,  expiation. 
		 Serpent.
श्रुलिजीविका f.
  code de lois.
श्रुतितत्पर a. attentif. 
		 Qui étudie attentivement le
Veda.
श्रुतिता f.
  (sfx. ता) qualité auditive,  phonétisme.
श्रुतिमत् a. (sfx. मत्) qui entend
		 qui prête l'oreille
		 doué de l'ouïe.
श्रुतिवर्जित a. (वृज्) sourd.
		 Qui ignore le Veda.

Stchoupak

French

 श्रुति-
 f.
  fait d'entendre,  d'écouter 
 audition 
 oreille,  faculté
d'entendre,  ouïe 
 son,  bruit 
 rumeur,  nouvelle,  légende 
 parole,  maxime (not.
d'un livre sacré) 
 Sainte Ecriture,  Veda,  Science révélée 
 doctrine, 
savoir 
 mus. intervalle d'un quart de ton 
 m.
  n.
  d'un prince 
 -मन्त्- a. qui
a des oreilles,  qui possède le savoir,  savant 
 -मय- -ई- a. conforme
à la tradition sacrée (au Veda).
°गोचर- a. qui peut être entendu par (gén. ).
°चोदन- nt. précepte védique,  précepte sacré.
°द्वैध- nt. discordance entre deux préceptes.
°धर- v. l. de श्रुत°।
°निदर्शन- nt. témoignage du Veda.
°पथ- m.
  champ auditif (-अं गम्-आ-या- venir aux oreilles de
(gén. ) 
 conduit auditif,  oreille 
 °पथ-मधुर- a. agréable à
l'oreille.
°प्रसादन- nt. fait de flatter l'oreille,  de retenir l'attention. 
°प्रामाण्यतस् adv. d'après l'autorité de la Révélation. 
°मण्डल- nt. le cercle complet des quarts de ton. 
°महान्त्- a. puissant dans la connaissance sacrée (aussi श्रुत°).
°मार्ग- m.
  chemin de l'oreille 
 iic. et -एण au moyen de l'oreille, 
par ouï-dire.
°मुखर-मुख- a. dont la bouche est éloquente du fait qu'il est
instruit.
°मूल- nt. racine de l'oreille.
°वचन- nt. formule védique.
°विक्रायक- a. qui vend le Veda ou la science sacrée.
विप्रतिपन्न- a. v. qui s'écarte de la tradition védique,  qui néglige
le Veda.
°विषय- m.
  = {%°patha- 
 °viṣaya-guṇa- %} a. (l'éther) dont la
propriété est de permettre la perception par l'oreille.
°शिरस्- nt. passage capital du Veda.
°शील- a. qui sait distinguer les différences de ton d'un luth (?) 
-वन्त्- = श्रुत°।
°सुख- a. agréable à l'oreille 
 °सुखावह- qui apporte du
plaisir à l'oreille.
°स्मृत्य्-उदित- a. v. déclaré par la révélation et par la tradition. 
°हारिन्- a. qui captive l'oreille.
श्रुत्य्-उक्त- a. v. déclaré par la révélation. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.