| YouTube Channel

श्रीवत्स (zrIvatsa)

 
शब्दसागरः
English
श्रीवत्स
m.
 (-त्सः)
1. VISHṆU.
2. A particular mark, usually said to be a
curl of hair, on the breast of VISHṆU or KRISHṆA.
3. A hole in a
wall made for felonious purposes.
4. The emblem of the tenth
Jina, or the mark above ascribed to VISHṆU or KRISHṆA.
E.
 श्री
LAKSHMĪ, and वत्स dear to.
Capeller Eng
English
श्रीवत्स
m.
 a curl of hair of a
cert.
 form on the breast
of Viṣṇu.
Yates
English
श्री-वत्स (त्सः) 1.
m.
 Vishnu or his
mark (said to be a curl of hair
peculiarly shaped
) hole for
stealing.
Spoken Sanskrit
English
श्रीवत्स - zrIvatsa -
m.
 - one of the lunar asterisms
श्रीवत्स - zrIvatsa -
m.
 - hole of a particular form made through a wall by a housebreaker
श्रीवत्स - zrIvatsa -
m.
 - favourite of zrI name of viSNu
श्रीवत्स - zrIvatsa -
m.
 - emblem of the tenth jina
श्रीवत्स - zrIvatsa -
m.
 - particular mark or curl of hair on the breast of viSNu or kRSNa
Wilson
English
श्रीवत्स
m.
 (-त्सः)
1 VIṢṆU.
2 A particular mark, usually said to be a curl of hair, on the breast of
VIṢṆU or KṚṢṆA, and represented in delineations of him by ❈.
3 A hole in a wall made for felonious purposes.
4 The emblem of the tenth Jina, or the mark above ascribed to VIṢṆU or
KṚṢṆA.
E.
 श्री LAKṢMĪ, and वत्स dear to.
Monier Williams Cologne
English
श्री—वत्स
m.
 ‘favourite of Śrī’
N.
 of Viṣṇu,
L.
a partic. mark or curl of hair on the breast of Viṣṇu or Kṛṣṇa (and of other divine beings
said to be white and represented in pictures by a symbol resembling a cruciform flower),
MBh.
Kāv.
&c.
the emblem of the tenth Jina (or Viṣṇu's mark so used),
L.
a hole of a partic. form made through a wall by a housebreaker,
L.
(in
astron.
 ) one of the lunar asterisms,
Col.
N.
 of the eighth Yoga,
MW.
N.
 of various authors (also with आचार्य and शर्मन्),
Cat.
Apte Hindi
Hindi
श्रीवत्सः
पुं*
 श्री-वत्सः -
"विष्णु का विशेषण, विष्णु की छाती पर बालों का घूंघर या चिह्नविशेष"
L R Vaidya
English
SrI-vatsa {% m. %} 1. an epithet of Vishṇu
2. a mark on the breast of Vishṇu, प्रभानुलिप्तश्रीवत्सं लक्ष्मीविभ्रमदर्पणम् R.x.111.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
श्रीवत्स a poet, contemporary of Maṅkha. Śrīkaṇṭha-
carita 25, 82.
श्रीवत्स son of Narasiṃha:
Naiṣadhīyacaritaṭīkā.
Indian Epigraphical Glossary
English
śrīvatsa (SII 2), mole on Viṣṇu's chest
sometimes
represented in the shape of a crown as found in the Hathingumpha
inscription of Khāravela.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
श्रीवत्स m. °eine Gangart des Pferdes, S I, 315, 7 v.u. (Ko.)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
वृषो गजोऽश्वः प्लवगः क्रौञ्चोऽब्जं स्वस्तिकः शशी ।
मकरः श्रीवत्सः खड्गी महिषः सूकरस्तथा ॥ ४७ ॥
श्येनो वज्रं मृगश्छागो नन्द्यावर्तो घटोऽपि च ।
कूर्मो नीलोत्पलं शङ्खः फणी सिंहोऽर्हतां ध्वजाः ॥ ४८ ॥
-wordlist-
तीर्थङ्करचिह्न (पुं), वृष (पुं), गज (पुं), अश्व (पुं), प्लवग (पुं), क्रौञ्च (पुं), अब्ज (क्ली), स्वस्तिक (पुं), शशिन् (पुं), मकर (पुं), श्रीवत्स (पुं), खड्गिन् (पुं), महिष (पुं), शूकर (पुं), श्येन (पुं), वज्र (क्ली), मृग (पुं), छाग (पुं), नन्द्यावर्त (पुं), घट (पुं), कूर्म (पुं), नीलोत्पल (क्ली), शङ्ख (पुं), फणिन् (पुं), सिंह (पुं)
--source--
विष्णुर्जिष्णुजनार्दनौ हरिहृषीकेशाच्युताः केशवो
दाशार्हः पुरुषोत्तमोऽब्धिशयनोपेन्द्रावजेन्द्रानुजौ ।
विष्वक्सेननरायणौ जलशयो नारायणः श्रीपति-
र्दैत्यारिश्च पुराणयज्ञपुरुषस्तार्क्ष्यध्वजोऽधोक्षजः ॥ २१४ ॥
गोविन्दषड्बिन्दुमुकुन्दकृष्णा वैकुण्ठपद्मेशयपद्मनाभाः ।
वृषाकपिर्माधववासुदेवौ विश्वंभरः श्रीधरविश्वरूपौ ॥ २१५ ॥
दामोदरः शौरिसनातनौ विधुः पीताम्बरो मार्जजिनौ कुमोदकः ।
त्रिविक्रमो जह्नुचतुर्भुजौ पुनर्वसुः शतावर्तगदाग्रजौ स्वभूः ॥ २१६ ॥
मुञ्जकेशिवनमालिपुण्डरीकाक्षबभ्रुशशबिन्दुवेधसः ।
पृश्निशृङ्गधरणीधरात्मभूः पाण्डवायनसुवर्णबिन्दवः ॥ २१७ ॥
श्रीवत्सो देवकीसूनुर्गोपेन्द्रो विष्टरश्रवाः ।
सोमसिन्धुर्जगन्नाथो गोवर्धनधरोऽपि च ॥ २१८ ॥
यदुनाथो गदाशार्ङ्गचक्रश्रीवत्सशङ्खभृत् ।
-wordlist-
विष्णु (पुं), जिष्णु (पुं), जनार्दन (पुं), हरिकेश (पुं), हृषीकेश (पुं), अच्युत (पुं), केशव (पुं), दाशार्ह (पुं), पुरुषोत्तम (पुं), अब्धिशयन (पुं), उपेन्द्र (पुं), अज (पुं), इन्द्रानुज (पुं), विष्वक्सेन (पुं), नरायण (पुं), जलशय (पुं), नारायण (पुं), श्रीपति (पुं), दैत्यारि (पुं), पुराणपुरुष (पुं), यज्ञपुरुष (पुं), तार्क्ष्यध्वज (पुं), अधोक्षज (पुं), गोविन्द (पुं), षड्बिन्दु (पुं), मुकुन्द (पुं), कृष्ण (पुं), वैकुण्ठ (पुं), पद्मेशय (पुं), पद्मनाभ (पुं), वृषाकपि (पुं), माधव (पुं), वासुदेव (पुं), विश्वम्भर (पुं), श्रीधर (पुं), विश्वरूप (पुं), दामोदर (पुं), शौरि (पुं), सनातन (पुं), विधु (पुं), पीताम्बर (पुं), मार्ज (पुं), जिन (पुं), कुमोदक (पुं), त्रिविक्रम (पुं), जह्नु (पुं), चतुर्भुज (पुं), पुनर्वसु (पुं), शतावर्त (पुं), गदाग्रज (पुं), स्वभू (पुं), मुञ्जकेशिन् (पुं), वनमालिन् (पुं), पुण्डरीकाक्ष (पुं), बभ्रु (पुं), शशबिन्दु (पुं), पृश्निशृङ्ग (पुं), धरणीधर (पुं), पाण्डवायन (पुं), सुवर्णबिन्दु (पुं), श्रीवत्स (पुं), देवकीसूनु (पुं), गोपेन्द्र (पुं), विष्टरश्रवस् (पुं), सोमसिन्धु (पुं), जगन्नाथ (पुं), गोवर्धनधर (पुं), यदुनाथ (पुं), गदाभृत् (पुं), शार्ङ्गभृत् (पुं), चक्रभृत् (पुं), श्रीवत्सभृत् (पुं), शङ्खभृत् (पुं)
--source--
शङ्खोऽस्य पाञ्चजन्योऽङ्कः श्रीवत्सोऽसिस्तु नन्दकः ।
-wordlist-
विष्णुशङ्ख (पुं), पाञ्चजन्य (पुं), विष्ण्वङ्क (पुं), श्रीवत्स (पुं), विष्ण्वसि (पुं), नन्दक (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
विष्णु
विष्णु, कृष्ण, केशव, मञ्जुकेशी, श्रीवत्साङ्क, श्रीपति, पीतवासस्, विष्वक्सेन, विश्वरूप, मुरारि, शौरि, शार्ङ्गिन्, पद्मनाभ, मुकुन्द, गोविन्द, धरणिधर, सुपर्णकेतु, वैकुण्ठ, जलशयन, चतुर्भुज, दैत्यारि, मधुमथन, रथाङ्गपाणि, दाशार्ह, क्रतुपुरुष, वृषाकपि, जनार्दन, अधोक्षज, वासुदेव, दामोदर, श्रीधर, अच्युत, उपेन्द्र, इन्द्रावरज, बभ्र, हरि, हृषीकेश, आत्मभू, पुण्डरीकाक्ष, श्रीवत्स, विष्टरश्रवस्, नारायण, जगन्नाथ, वनमाली, गदाधर, सनातन, जिन, शम्भु, विधि, वेधस्, गदाग्रज, कैटभारि, अज, जिष्णु, कंसजित्, पुरुषोत्तम
विष्णुः कृष्णः केशवो मञ्जुकेशी,
श्रीवत्साङ्कः श्रीपतिः पीतवासाः ।
विष्वक्सेनो विश्वरूपो मुरारिः,
शौरिः शार्ङ्गी पद्मनाभो मुकुन्दः ॥ २१ ॥
गोविन्दो धरणिधरः सुपर्णकेतु-
र्वैकुण्ठो जलशयनश्चतुर्भुजश्च ।
दैत्यारिर्मधुमथनो रथाङ्गपाणि-
र्दाशार्हः क्रतुपुरुषो वृषाकपिः स्यात् ॥ २२ ॥
जनार्दनाधोक्षजवासुदेवं दामोदरं श्रीधरमच्युतं च ।
उपेन्द्रमिन्द्रावरजं च बभ्रं हरिं हृषीकेशमुदाहरन्ति ॥ २३ ॥
आत्मभूः पुण्डरीकाक्षः श्रीवत्सो विष्टरश्रवाः ।
नारायणो जगन्नाथो वनमाली गदाधरः ॥ २४ ॥
सनातनो जिनः शम्भुर्विधिर्वेधा गदाग्रजः ।
कैटभारिरजो जिष्णुः कंसजित्पुरुषोत्तमः ॥ २५ ॥
verse 1.1.1.21
page 0004
विष्णु_लाञ्छन
विष्णु_लाञ्छन, श्रीवत्स
चक्रं सुदर्शनं चापं शार्ङ्गं कौमोदकी गदा ।
खड्गोऽस्य नन्दकः शङ्खः पाञ्चजन्यः प्रकीर्तितः ॥ २६ ॥
कौस्तुभो वक्षसि मणिः श्रीवत्सोऽस्य च लाञ्छनम् ।
verse 1.1.1.26
page 0004
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: श्रीवत्सः
Root: श्रीवत्स
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ विष्णोः लाञ्छनम्
Meaning(s):
⇒ Curl of hair on Viṣhṇu's breast
Shloka(s):
1|1|17|1 ► कौस्तुभोऽस्स मणिर्लक्ष्म श्रीवत्सोनन्दकस्त्वसिः। (स्वर्गकाण्डः/आदिदेवाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|1|17|1 ⇢ श्रीवत्सः (श्रीवत्स) (पुं) ⇒ Curl of hair on Viṣhṇu's breast ⇒ विष्णोः लाञ्छनम्
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ चिह्नम्
गुण-गुणी-भावः ➡ विष्णुः
जातिः ➡ अलौकिकाचलनिर्जीववस्तु
Mahabharata
English
Śrīvatsa, the curl of hair on the breast of Vishṇu (Kṛshṇa): I, 2507 (ºāṅko Hṛshīkeśaḥ)
III, 10960 (on the breast of Vishṇu), 12900 (ºkṛtabhūshaṇaḥ, i.e. Nārāyaṇa), 12901 (ºdhārī, do.), 15840 (ºorasi bhūshitaḥ, Vishṇu as a dwarf), 15851 (ºdhāriṇaṃ, Vishṇu as Kṛshṇa)
V, 2955 (ºkṛtalakshaṇaṃ, i.e. Kṛshṇa), 3590 (ºlakshaṇāḥ, sc. the sons of Garuḍa)
VI, 2993 (ºāṅkaṃ, i.e. Kṛshṇa)
XII, 13294 (on Nārāyaṇa's breast, its origin from the mark made by Śiva's lance), 13339 (ºlakshaṇau, sc. Nara-Nārayaṇau)
XIII, 6808 (ºāṅko Hṛshīkeśaḥ).
पुराणम्
English
श्रीवत्स / ŚRĪVATSA. A mole on Mahāviṣṇu's chest. (For more details see under bhṛgu).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
श्रीवत्सः,
पुं,
 (श्रीयुक्तं वत्सं वक्षो यस्य ।) विष्णुः ।विष्णुचिह्नविशेषः । स तु वक्षस्यशुक्लवर्ण-दक्षिणावर्त्तलोमावली । (यथा, रघुः । १० । १० ।“प्रभानुलिप्तश्रीवत्सं लक्ष्मीविभ्रमदर्पणम् ।कौस्तुभाख्यमपांसारं बिभाणं बृहतोरसा ॥
”)अर्हतां ध्वजः । इति हेमचन्द्रः ॥
सुरुङ्गाभेदः ।इति त्रिकाण्डशेषः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
श्रीवत्स
पु०
 वदति महत्त्वं वद--स श्रीयुक्तो वत्सः । १ व-क्षस्थे महत्त्वलक्षणश्वेतरोमावर्त्तविशेषे । स अस्त्यस्यअच् । २ विष्णौ हेमच० । ३ सुरङ्गाभेदे त्रिका०।
Capeller
German
श्रीवत्स
m.
 ein Haarwirbel auf Viṣṇu's
Brust von best. Form.