श्रम (zrama)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 श्रम m.
  (-मः)
	 1. Military exercise.
	 2. Weariness,  fatigue.
	 3. Labour,  exer-
tion,  toil.
	 4. Penance,  mortification of the body.
	 5. Hard study.
6. Distress.
 E.
  श्रम् to be wearied,  aff.
   अच् or घञ् ।

Capeller Eng

English

 श्र॑म m.
  weariness,  exhaustion,  exertion,  labour,  toil, 
effort at (loc.  or —°).

Yates

English

 श्रम (मः) 1.
m.
  Military exercise
labour,  weariness.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	 toil
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	 effort
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	 labour
श्रम 	-	 zrama 	-	 adj.
  	-	  fatigue
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	  effort either bodily or mental
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	  hard work of any kind
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	  arduousness
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	  drill
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	  exhaustion
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	  endeavour
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	  weariness
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	  exertion
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	  struggle
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	  pains or trouble bestowed on
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	  troublesomeness
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	  exercise
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	  military exercise
श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	  burdensomeness
बाल-श्रम 	-	  bAla-zrama 	-	 m.
  	-	  child labour
अतिरेक श्रम 	-	  atireka zrama 	-	 m.
  	-	  surplus labour  [ Econ.  ]
अप्रवीण श्रम 	-	  apravINa zrama 	-	 m.
  	-	  unskilled labour  [ Econ.  ]
श्रम-चलिष्णुता 	-	 zrama-caliSNutA 	-	 f.
  	-	  labour mobility

श्रम 	-	 zrama 	-	 m.
  	-	 toil
चौचालय 	-	 caucAlaya 	-	 m.
  	-	 toilet
शौचालयं गच्छामि 	-	 zaucAlayaMgacchAmi 	-	 sentence 	-	 Igotothetoilet.
परिबाधा 	-	  paribAdhA 	-	 f.
  	-	 toil
शमी 	-	  zamI 	-	 f.
  	-	 toil
कायक्लेश 	-	  kAyakleza 	-	 m.
  	-	 toil
नागर 	-	  nAgara 	-	 m.
  	-	 toil
भार 	-	  bhAra 	-	 m.
  	-	 toil
प्रतिश्रम 	-	  pratizrama 	-	 m.
  	-	 toil
शुल्क 	-	  zulka 	-	 m.
 n.
  	-	 toil
कष्ट 	-	  kaSTa 	-	 n.
  	-	 toil
शमि 	-	  zami 	-	 n.
  	-	 toil
श्रमण 	-	  zramaNa 	-	 n.
  	-	 toil
द्रवस्यति  { द्रवस्य } 	-	  dravasyati  { dravasya } 	-	 verb 	-	 toil
परिसन्तपति  { परि- सम्- तप् } 	-	  parisantapati  { pari- sam- tap } 	-	 verb 1,  4 	-	 toil
रोजयति  { रुज् } 	-	  rojayati  { ruj } 	-	 verb caus. 	-	 toil
वागुरा 	-	  vAgurA 	-	 f.
  	-	 toils
भङ्गी 	-	  bhaGgI 	-	 f.
  	-	 toilet
शौचालय 	-	  zaucAlaya 	-	 m.
  	-	 toilet
पायुक्षालनभूमि 	-	  pAyukSAlanabhUmi 	-	 m.
  	-	 toilet

Wilson

English

 श्रम (ञि इर,  उ) श्रमु r. 4th cl. (श्राम्यति)
To perform acts of austere devotion,  to undergo mortification or penance.
To be wearied or fatigued.
To be distressed.

 श्रम
m.
  (-मः)
1 Military exercise.
2 Weariness,  fatigue.
3 Labour,  exertion,  toil.
E.
  श्रम to be wearied,  aff.
   अच्.

Apte

English

श्रमः [śramḥ],  [श्रम्-घञ् न वृद्धिः]

Toil,  labour,  exertion,  effort
 अलं महीपाल तव श्रमेण R.*
  2.34
 जानाति हि पुनः सम्यक् कविरेव कवेः श्रमम् Subhāṣ.
 R.*
  16.75
 Ms.*
  9.28.

Weariness,  fatigue,  exhaustion
 विनयन्ते स्म तद्योधा मधुभिर्विजय- श्रमम् R.*
  4.65, 67
 Me.*
  17, 52
 Ki.*
  5.28.

Affliction,  distress
 देशकालविचारीदं श्रमव्यायामनिःस्वनम् Mb.
 *  14.45.2.

Penance,  austerity,  mortification of the body
 दिवं यदि प्रार्थयसे वृथा श्रमः Ku.*
  5.45.

(a) Exercise
 अयोदण्डेन च श्रममकरोत् K.*
  76. (b) Especially military exercise,  drill.

Hard study.

=
  आश्रम q. v. 
 तदा स पर्याववृते श्रमाय Mb.
 *  3.114.5. Comp.
   -अम्बु n.
 ,  -जलम्,  -सलिलम् perspiration,  sweat
 संपेदे श्रमसलिलोद्गमो विभूषाम् Ki.*
  7.5. -आर्त a.
  oppressed by fatigue
 Ms.*
  8.67. -कर्षित a.
  worn out by fatigue. -घ्नी Cucurbita Lagenaria (Mar.  दुध्या भोपळा). -भञ्जनी the Nāgavela plant. -विनोदः the act of dispelling fatigue. -साध्यa.  to be accomplished by dint of labour. -स्थानम् a drill-ground,  gymnasium &c.
 

Apte 1890

English

 श्रमः [श्रम्-घञ्-न वृद्धिः] 1 Toil,  labour,  exertion,  effort
 अलं महीपाल तव श्रमेण R. 2. 34
 जानाति हि पुनः सम्यक् कविरेव कवेः श्रमं Subhāṣ.
 R. 16. 75
 Ms. 9. 208. 
2 Weariness,  fatigue,  exhaustion
 विनयंते स्म तद्योधा मधुभिर्विजयश्रमं R. 4. 65,  67
 Me. 17,  52
 Ki. 5. 28. 
3 Affliction,  distress. 
4 Penance,  austerity,  mortification of the body
 दिवं यदि प्रार्थयसे वृथा श्रमः Ku. 5. 45. 
5 (a) Exercise
 अयोदंडेन च श्रममकरोत् K. 76. (b) Especially,  military exercise,  drill. 
6 Hard study. 
Comp. 
अंबु n.,  
जलं perspiration,  sweat. 
कर्षित a. worn out by fatigue. 
साध्य a. to be accomplished by dint of labour. 
स्थानं a drill-ground,  gymnasium &c. 

Monier Williams Cologne

English

 श्र॑म m.
  (ifc.  f(आ). ) fatigue,  weariness,  exhaustion,  RV.
   &c.
   &c.
  

 exertion,  labour,  toil,  exercise,  effort either bodily or mental,  hard work of any kind (as in performing acts of bodily mortification,  religious exercises and austerity
 श्रमं-√ कृ,  ‘to work hard at one's studies’),  pains or trouble bestowed on (loc.   or comp. ),  AV.
   &c.
   &c.
  

 military exercise,  drill,  W.
 

 N.
  of a son of Āpa,  Hariv.
 

 of a son of Vasu-deva,  BhP.
  

Monier Williams 1872

English

 श्रम,  अस्,  m. exertion,  labour,  toil,  taking pains
penance,  austerity,  mortification of the body
 hard
study,  (श्रमं कृ,  to make exertion,  study)
exercise,  military exercise,  drill
 weariness,  fatigue
distress,  pain.
—श्रम-कर्षित,  अस्,  आ,  अम्,  worn
out by toil
 weighed down with fatigue.
—श्रम-
जल,  अम्,  n. ‘toil-water, ’ perspiration.
—श्रम-
मोहित,  अस्,  आ,  अम्,  bewildered by exertion,  para-
lysed or stupefied by fatigue.
—श्रम-साध्य,  अस्, 
आ,  अम्,  to be accomplished by labour.
—श्रम-
सिद्ध,  अस्,  आ,  अम्,  accomplished by labour or exer-
tion.
—श्रम-स्थान,  अम्,  n. ‘labour-place, ’ a place
for work or exercise,  workshop,  drilling-place.
—श्र-
माम्बु (°म-अम्°),  उ,  n. ‘toil-water, ’ perspiration
[cf. श्रम-जल।]
—श्रमार्त (°म-आर्°),  अस्,  आ, 
अम्,  overcome with fatigue,  wearied.

Macdonell

English

 श्रम śrám-a,  m.
  weariness,  fatigue,  exhaustion
 🞄exertion,  exercise,  labour,  toil
 religious 🞄or studious effort
 pains or trouble bestowed 🞄on anything (lc.,  —°): -kara,  a.
  causing 🞄fatigue or trouble
 -karṣita,  pp. worn 🞄out with fatigue
 -gha,  a.
  dispelling fatigue
 🞄-cchid,  a.
  id.
 -jala,  n.
  perspiration. 

Benfey

English

 श्रम श्रम् + अ,  m.
 
 1. Exertion, 
Pañc. 226,  25
 labour,  toil,  Pañc.
134,  14
 taking pains,  Chr. 22,  20
with कृ,  to study,  Man.  2,  168.
 2.
Military exercise.
 3. Fatigue,  weari-
ness,  Hiḍ. 1,  19
 Kir. 5,  28
Utt. Rāmac. 158,  10 (-अम्बु,  Perspiration).
 -- Comp.
 
अ-,  m.
  absence of weariness, 
Ragh. 2,  67.
अति-,  m.
  great fatigue, 
Śāk. d. 103.
कृत-,  adj.
  tired,  Hit.
iii. d. 110.
ख्यात-व्याकरण-,  m.
 
renowned for his study of grammar, 
Rājat. 5,  29.
जित-,  adj.
  not suffering
from fatigue,  Hit. iii. d. 87. मत्त
-इभ-कुम्भ-विदलन-कृत-,  adj.
 
one who has ever endeavoured to tear
to pieces the frontal globes of furious
elephants,  Pañc. i. d. 351.
वृथा-, 
m.
  vain exertion,  Pañc. 116,  25.
स-, 
adj.
  wearied fatigued.

Apte Hindi

Hindi

श्रमः
पुं*
  - "श्रम् + घञ्,  न वृद्धिः"
"मेहनत,  परिश्रम,  चेष्टा,  प्रयत्न"

श्रमः
पुं*
  - "श्रम् + घञ्,  न वृद्धिः"
"थकावट,  थकान,  परिश्रान्ति"

श्रमः
पुं*
  - "श्रम् + घञ्,  न वृद्धिः"
"कष्ट,  दुःख"

श्रमः
पुं*
  - "श्रम् + घञ्,  न वृद्धिः"
"तपस्या,  साधना,  इन्द्रियदमन"

श्रमः
पुं*
  - "श्रम् + घञ्,  न वृद्धिः"
"व्यायाम,  विशेषतः सैनिक व्यायाम,  क़वायद"

श्रमः
पुं*
  - "श्रम् + घञ्,  न वृद्धिः"
घोर अध्ययन

L R Vaidya

English

 Srama {% m. %} 1. Labour,  exertion,  toil,  अलं महीपाल तव श्रमेण R.ii.34,  वंध्यश्रमास्ते सरयूं विगाह्य R.xvi.75,  विरम विरम व्यर्थ एष श्रमस्ते Bhartr.iii.66
penance,  mortification of the body
military exercise
hard study
weariness,  fatigue,  विनीताध्वश्रमास्तस्य सिंधुतीरविचेष्टनैः R.iv.67,  Megh.i.17,  52
distress.

Bopp

Latin

 श्रम m. (r. श्रम् defatigari s. अ) lassitudo. H. 1. 19. SA. 5.
3. 27.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

श्रम
पु
श्रम,  खेद,  क्रिया
क्षयं गेहे क्षयो ह्रासः श्रमः खेदः श्रमः क्रिया ॥ १६ ॥
verse 3.1.1.16
page 0014

Lanman

English

 śráma,  m. weariness. [√śram.]

Abhyankara Grammar

English

श्रम  a vikarana or conjugational sign of the agama type to be inse- rted after the last vowel of the roots of the seventh conjugation ( रुधादि ): e.g. रुणद्धि,  भिनत्ति etc.
 cf. रुधादिभ्यः श्रम् P.III.1.78.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 श्रम m. °euphemistisch für Coitus,  S II,  76,  6.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

ngal
१) आयास २) क्लमथ ३) श्रम

ngal ba
१) आयास २) क्लम ३) क्लमथ ४) क्लान्त ५) विस्ज्रान्त ६) श्रम ७) श्रान्त

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
दैन्यं कार्पण्यं श्रमस्तु क्लमः क्लेशः परिश्रमः ॥ ३१९ ॥
प्रयासायासव्यायामा उन्मादश्चित्तविप्लवः ।
-wordlist-
 
दैन्य (क्ली),  कार्पण्य (क्ली),  श्रम (पुं),  क्लम (पुं),  क्लेश (पुं),  परिश्रम (पुं),  प्रयास (पुं),  आयास (पुं),  व्यायाम (पुं),  उन्माद (पुं),  चित्तविप्लव (पुं)

--source--
 
खुरली तु श्रमो योग्याभ्यासस्तद्भूः खलूरिका ।
-wordlist-
 
खुरली (स्त्री),  श्रम (पुं),  योग्या (स्त्री),  अभ्यास (पुं),  खलूरिका (स्त्री)

पुराणम्

English

श्रम / ŚRAMA. Son of āpa,  one of the aṣṭavasus. āpa had four sons named Vairuṇḍa śrama,  śānta and dhvani. (viṣṇu purāṇa,  Aṁ a 1,  Chapter 15).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 श्रम उ भ य ञि इर् तपःखेदयोः । इति कवि-कल्पद्रुमः ॥
 (दिवा०-पर०-अक०-सेट् । क्त्वावेट् ।)उ,  श्रमित्वा श्रान्त्वा । भ य,  श्राम्यति लोकःतपः करोति खिद्यति वेत्यर्थः । ञि,  श्रान्तो-ऽस्ति । इर् अश्रमत् अश्रीत् । अस्मात् पुषा-दित्वान्नित्यं ङ इत्यन्ये । धूर्य्यान् विश्रामयेति सइति रघौ श्राम त् क मन्त्रे इत्यदन्तस्य रूपम् ।इति दुर्गादासः ॥

 श्रमः,  पुं,
   (श्रम + घञ् । नोदात्तोपदेशस्येतिवृद्ध्यभावः ।) तपः । खेदः । इति श्रमधात्वर्थ-दर्शनात् ॥
 श्रान्तिः । तत्पर्य्यायः । क्लमः २ ।क्लेशः ३ परिश्रमः ४ प्रयासः ५ आयासः ६व्यायामः ७ । इति हेमचन्द्रः ॥
 क्लमथः ८ ।इत्यसरः ॥
 (यथा,  भागवते । ५ । १९ ।१४ ।“यथैहिकामुष्मिककामलम्पटःसुतेषु दारेषु धनेषु चिन्तयन् ।शङ्केत विद्वान् कुकलेवरात्ययात्यस्तस्य यत्नः श्रम एव केवलम् ॥
”)शस्त्राभ्यासः । तत्पर्य्यायः । स्वुरली २ योग्यः ३अभ्यासः ४ । इति च हेमचन्द्रः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 श्रम तपसि,  आयास खटे च अक० भ्वा०
  शमादि० पर०
  सेट्उदित् क्त्वा वेट् । श्राम्यति इरित् अश्रमत् अश्रमीत् ।श्रान्त्वा श्र मत्वा श्रान्तः ।

 श्रम पु०
  श्रम--घञ् न वृद्धि । १ तपसि २ स्वेदे ३ आयासे ४ शस्त्राभ्यासे च हेमच० ।

Capeller

German

 श्र॑म m.
  Ermüdung,  Anstrengung,  Arbeit, 
Bemühung um (Loc. o. —°).

Grassman

German

 śráma,  n.,  Mühe,  ermüdende Anstrengung. — Vgl. a-śramá,  á-śrama.
-asya 〰 dāyám ví bhajanti ebhyas {940, 10}.

Burnouf

French

 श्रम श्रम m.
  lassitude.
		 Exercice fatigant.
		 Exercice
militaire.

Stchoupak

French

 श्रम-
 m.
  fatigue,  épuisement 
 effort (physique ou mental),  labeur, 
exercice,  peine (qu'on se donne pour qqch.,  loc. ifc.) 
 fils de. Vasudeva.
(°कर्शित-) °कर्षित- a. v. accablé de fatigue,  épuisé.
°क्लान्त- a. v. épuisé de fatigue.
°खिन्न- a. v. = °कर्षित-।
°च्छिद्- ag. qui dissipe la fatigue.
°जल- nt. sueur.
°नुद्- ag. = °च्छिद्-।
°पीडित- a. v. accablé par la fatigue.
°मोहित- a. v. abruti de fatigue.
°वारि- nt. = °जल-।
°विनयन- a. qui chasse la fatigue.
°शीकर- m.
  = °जल-।
°संताप-कर्षित- a. v. tourmenté par la fatigue et le chagrin. 
श्रमापनयन- nt. ifc. fait de chasser la fatigue.
श्रमाम्बु- nt. = °जल-।
श्रमायुक्त- a. v. accablé de fatigue.
श्रमार्त- a. v. excédé de fatigue.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.