धातुः: शुन्ध्
मूलधातुः: शुन्ध
धात्वर्थः: शौचकर्मणि
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: शुन्धयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः: आधृषीयः


धातुः: शुन्ध्
मूलधातुः: शुन्ध
धात्वर्थः: शुद्धौ
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: शुन्धति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

शुन्धँ शुन्ध (अर्थः)  शौचकर्मणि
(शुन्धयति शुन्धति शुन्धिता) शन्दतीति शपि शद्धावकर्मकः 290

शुन्धँ शुन्ध (अर्थः)  शुद्धौ
( शुन्धति शुशुन्ध शुन्धितेत्यादि ) आशीर्लिङि कित्त्वात् "अनिदिताम्'' इति उपधालोपे शुध्यात् तथा यक्यङोरपि (शुध्यते, शोशुध्यत इति ) यङ्लुकि लङि तित्सिपोर्हल्ङयादिलोपे संयोगान्तलोपे च प्रत्ययलक्षणेन लघुपधगुणो न भवति, संयोगान्तलोपस्य पूर्वत्रासिद्धत्वात् ( शुधितः शुधितवान् शुधित्वा ) "उदुपधात्'' इति निष्ठायाः कित्त्वविकल्पो न भवति "सन्निपातलक्षणो विधिरनिमित्तं तद्विघातस्य' इति अत्र कित्त्वसन्निपातनिमित्तमुदुपधत्वं यदिदं कित्त्वाश्रये नलोपे भवति धान्तप्रकरणमपहाय संयोगान्तप्रकरणानुरोधेनायमिह निर्दिष्टः अयं शौचकर्मणि युजादौ शुधि र्शोच इति दिवादौ अनुषङ्गो नेह अतादय उदात्ता उदात्तेतो गताः74

शुन्धँ शुन्ध  शौचकर्मणि 
- शन्धयति शुन्धति शुन्धते  शुधितम्  अन्यत्र शुन्धति  276

शुन्धँ शुन्ध  शुद्धौ 
- शुन्धति । शुशुन्ध । शुधितः । शुद्धिः। शुद्ध इति तु शुध्यते रूपम् (27) संयोगान्तप्रकरणानुरोधेन पूर्वं धकारान्तप्रकरणे नायं निर्दिष्टः ।। 72 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“शुन्ध शौचकर्मणि”@} <a href="#foot_krm02">2</a> आधृषीयः। </li> <li>‘-- शौचकरणे’ इति क्षीरस्वामी। </li> <li>‘शुन्धयेत् शुन्धते शुन्धेद् यौ वा णौ शौचकर्मणि।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>‘शाकटायनस्य त्वात्मनेपदी’ इति पुरुषकारे। </li> <li>शुन्धकः-न्धिका, शुशुन्धयिषकः-षिका, शुन्धकः-न्धिका, शुशुन्धिषकः-षिका, देवः। </li> <li>शोशुः-धकः-धिका;</li> <li> इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि ण्यन्तात् सन्नन्तं विना, कुञ्चतिवत् <a href="#foot_krm04">4</a> ज्ञेयानि। </li> <li><a href="#foot_krm05">5</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१७३५)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१८३३। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। ११७)</li> <li id="foot_krm04">04 => (२२२)</li> <li id="foot_krm05">05 => [पृष्ठम्१३०९+ २६]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“शुन्ध शुद्धौ”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘शुन्धयेत् शुन्धते शुन्धेद्यौ वा णौ शौचकर्मणि। </li> <li>शुद्धौ शुन्धति भूवादेः… …।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>‘शुन्धन्ते… …।’ <a href="#foot_krm04">4</a> इति आत्मनेपदेऽपि दृश्यते। </li> <li>‘शुन्धध्वं दैव्याय कर्मणे--’ <a href="#foot_krm05">5</a> इत्यत्रापि। </li> <li>शुन्धकः-न्धिका, शुन्धकः-न्धिका, शुशुन्धिषकः-षिका, शोशुधकः-धिका;</li> <li> इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि कुञ्चतिवत् <a href="#foot_krm06">6</a> ऊह्याति। </li> <li><a href="#foot_krm07">7</a> शुधितम्-तः- <a href="#foot_krm08">8</a> तवान्, शुन्धित्वा <a href="#foot_krm09">9</a> शुन्ध्युः <a href="#foot_krm10">10</a>, इतीमानि रूपाणि विशेषेण भवन्ति।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१७३४)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-७४। अक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। ११७।)</li> <li id="foot_krm04">04 => (काण्वब्रा। १-२-३-७)</li> <li id="foot_krm05">05 => (तैत्तिरीयसंहिता १-१-१-४)</li> <li id="foot_krm06">06 => (२२२)</li> <li id="foot_krm07">07 => [[१। निष्ठायां ‘अनिदितां हलः--’ (६-४-२४) इत्युपधानकारलोपः। ‘उदुपधात्--’ (१-२-२१) इति (निष्ठायाः) अत्र कित्त्वविकल्पो न भवति। ‘सन्निपातलक्षण--’ (परि-८६) विरोधात्।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[B। ‘अक्लिन्दनीयान् शुधितात्मनो जनान् प्रशीकते यः करुणावलोकनैः।’ धा। का। १-११।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[२। सेटः क्त्वायाम्, कित्त्वाभावात् नकारलोपो न भवति।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => (शुध्युः इति केचित्)</li></ul>

शुन्ध् (शु꣡न्धँ꣡ शौचकर्मणि - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = शुन्धनम्
अनीयर् = शुन्धनीयः - शुन्धनीया
ण्वुल् = शुन्धकः - शुन्धिका
तुमुँन् = शुन्धयितुम् / शुन्धितुम्
तव्य = शुन्धयितव्यः / शुन्धितव्यः - शुन्धयितव्या / शुन्धितव्या
तृच् = शुन्धयिता / शुन्धिता - शुन्धयित्री / शुन्धित्री
क्त्वा = शुन्धयित्वा / शुन्धित्वा
ल्यप् = प्रशुध्य
क्तवतुँ = शुन्धितवान् / शुधितवान् - शुन्धितवती / शुधितवती
क्त = शुन्धितः / शुधितः - शुन्धिता / शुधिता
शतृँ = शुन्धयन् / शुन्धन् - शुन्धयन्ती / शुन्धन्ती
शानच् = शुन्धयमानः / शुन्धमानः - शुन्धयमाना / शुन्धमाना

शुन्ध् (शु꣡न्धँ꣡ शुद्धौ - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = शुन्धनम्
अनीयर् = शुन्धनीयः - शुन्धनीया
ण्वुल् = शुन्धकः - शुन्धिका
तुमुँन् = शुन्धितुम्
तव्य = शुन्धितव्यः - शुन्धितव्या
तृच् = शुन्धिता - शुन्धित्री
क्त्वा = शुन्धित्वा
ल्यप् = प्रशुध्य
क्तवतुँ = शुधितवान् - शुधितवती
क्त = शुधितः - शुधिता
शतृँ = शुन्धन् - शुन्धन्ती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

शुन्धँ शुन्ध शौचकरणे
- शुन्धयति, शुन्धति  276

शुन्धँ शुन्ध  शुद्धौ
शुन्धति  शुधितः  दिवादौ शुध शौचे (480) शुध्यति, शुद्धः  चुरादौ शुन्ध शौचकरणे (10259) शुन्धयति, शुन्धितः 71

धातुः: क्षल्
मूलधातुः: क्षल
धात्वर्थः: शौचकर्मणि
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: क्षालयति-ते


क्षल - शौचकर्मणि (चुरा० उभ० सक० से०) क्षालयति-ते ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ತೊಳೆ /ಶುದ್ಧಿಮಾಡು
प्रयोगाः - >"क्षलयामि तव पादपङ्कजं नाथ दारुदृषदोः किमन्तरम्"

शौचकर्मणि (zaucakarmaNi)

Shabdartha Kaustubha

धातुपाठः (Krishnacharya)