शुक्ल (zukla)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishशुक्ल (-क्लः-क्ला-क्लं) White, of a white colour.
(-क्लः)
1. White, (the
colour.)
2. The light-half of a lunar month: see शुक्लपक्ष.
3. One of
the astronomical Yogas.
(-क्लं)
1. Silver.
2. Fresh butter.
3. A
disease of the cornea, opacity, albugo.
4. Sour gruel.
(-क्ला)
1.
A name of SARASWATI.
2. Clayed or candied sugar.
3. A woman
with white complexion.
शुच् to be pure, &c., Unādi रन्, and
र changed to ल ।
Capeller Eng
EnglishYates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishशुक्ल - zukla - - bright
शुक्ल - zukla - - light
शुक्ल - zukla - - white
शुक्ल - zukla - - whitish
शुक्ल - zukla - - unsullied
शुक्ल - zukla - - pure
शुक्ल - zukla - - spotless
शुक्ल - zukla - - saliva
शुक्ल - zukla - - white or candied sugar
शुक्ल - zukla - - bright half of a lunar month or any day in it
शुक्ल - zukla -
शुक्ल - zukla - - mucus
शुक्ल - zukla - - common spurge plant [ Euphorbia antiquorum - Bot. ]
शुक्ल - zukla - - 37th year of Jupiter's cycle of 60 years
शुक्ल - zukla - - month vaizAkha
शुक्ल - zukla - - 24th of the astronomical
शुक्ल - zukla - - Ceylon Iron Wood [ Manilkara hexandra - Bot. ]
शुक्ल - zukla - - brightness
शुक्ल - zukla - - fresh butter
शुक्ल - zukla - - white of the eye
शुक्ल - zukla - - anything white
शुक्ल - zukla - - white substance
शुक्ल - zukla - - disease of the cornea or white part of the eye
शुक्ल - zukla - - silver
शुक्ल - zukla - - white spot
शुक्ल - zukla - - spotless
विशद - vizada - - spotless
निरञ्जन - niraJjana - - spotless
अकल्मष - akalmaSa - - spotless
अन्यङ्ग - anyaGga - - spotless
अपमल - apamala - - spotless
अमल - amala - - spotless
अरिप्र - aripra - - spotless
अरेपस् - arepas - - spotless
अलाञ्छन - alAJchana - - spotless
निर्मल - nirmala - - spotless
निर्मलीमस - nirmalImasa - - spotless
विकलङ्क - vikalaGka - - spotless
विकल्मष - vikalmaSa - - spotless
शुभ्र - zubhra - - spotless
शुक्र - zukra - - spotless
विमल - vimala - - spotless
वैमल्य - vaimalya - - spotlessness
अमलयति { अमलय } - amalayati { amalaya } - verb - make spotless
पवित्रकीर्ति - pavitrakIrti - - of spotless renown
पवित्रयोनि - pavitrayoni - - of spotless origin
सुविनिर्मल - suvinirmala - - quite spotless or pure
चन्द्रविमलसूर्यप्रभासश्री - candravimalasUryaprabhAsazrI - - whose beauty is spotless like the moon and brilliant as the sun
शुक्ल - zukla - - month vaizAkha
मन्थर - manthara - - name of the month vaizAkha
वैशाख - vaizAkha - - relating to the month vaizAkha
जह्नुसप्तमी - jahnusaptamI - - 7th day in the light half of vaizAkha
जामदग्न्यद्वादशी - jAmadagnyadvAdazI - - 12th day in the light half of vaizAkha
वैशाखी - vaizAkhI - - day of full moon in the month vaizAkha
वैशाखवदि - vaizAkhavadi - - in the dark half of the month vaizAkha
परशुरामजयन्ती - parazurAmajayantI - - third day in the light half of vaizAkha
सत्ययुगाद्या - satyayugAdyA - - third day of the light half of vaizAkha
गङ्गासप्तमी - gaGgAsaptamI - - 7th day in the light half of month vaizAkha
नृसिंहचतुच्दशी - nRsiMhacatucdazI - - 14th day in the light half of the month vaizAkha
धर्मघट - dharmaghaTa - - jar of fragrant water offered daily in the month vaizAkha
यवचतुर्थी - yavacaturthI - - sort of game played on the 4th day in the light half of the month vaizAkha
शर्करासप्तमी - zarkarAsaptamI - - particular observance on the 7th day of the light half of the month vaizAkha
Wilson
Englishशुक्ल
(-क्लः-क्ला-क्लं) White, of a white colour.
(-क्लः)
1 White, (the colour.)
2 One of the astronomical Yogas.
(-क्लं)
1 Silver.
2 Fresh butter.
3 A disease of the cornea, opacity, albugo.
(-क्लः) One half of a
month: see शुक्लपक्ष.
(-क्ला)
1 A name of SARASVATĪ.
2 Clayed or candied sugar.
शुच to be pure, &c., Uṇādi रन्, and र changed to
ल.
Apte
Englishशुक्ल [śukla], [शुच्-लुक् कुत्वम्]
White, pure, bright
as in शुक्लापाङ्ग q. v.
Spotless, unsullied
ज्ञाननिष्ठास्त्रिशुक्लाशुक्लाश्च सर्व- भूतहिते रताः * 12.27.7.
Virtuous, moral (सात्त्विक)
शुक्लानि कृष्णान्यथ लोहितानि तेभ्यः सवर्णाः सृतयो भवन्ति 11. 23.44.
Bringing success (यशस्कर)
एतज्ज्योतिश्चोत्तमं जीवलोके शुक्लं प्रजानां विहितं विधात्रा * 5.23.17.
Light-giving, luminous
शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते 8. 26.
क्लः A white colour.
The bright or light half of a lunar month
कचोर$भिरूपस्तत्क्षणाद्ब्राह्मणस्य शुक्लात्यये पौर्णि- मास्यामिवेन्दुः * 1.76.61
8.24.
of Śiva.
of Viṣṇu
रूपाणि स्थान आधत्से तस्मै शुक्लाय ते नमः 3.21.51.
of a Muni (कपिल)
क्षेमाय नश्चे- दसि नोत शुक्लः 5.1.16.
क्लम् Silver.
A disease of the white part of the eye.
Fresh butter.
Sour gruel.
Brightness, light.
White spot.Comp. -अङ्गः, -अपाङ्गः a peacock (having white corners of the eye)
शुक्लापाङ्गैः सजलनयनैः स्वागतीकृत्य केकाः 22. -अम्लम् a kind of sorrel. -अर्मन् a kind of disease of the eyes. -उपला candied sugar. -कण्ठकः a kind of gallinule. -कर्मन् pure in conduct, virtuous. -कुष्ठम् white leprosy. -जीवः a kind of plant (वज्री)
उद्भिज्जा जन्तवो यद्वच्छुक्लजीवा यथा यथा * 12.136.8. -देहa. pure in body or person
न ज्ञातिभ्यो दया यस्य शुक्लदेहो$वि- कल्मषः * 3.2.1 (com. शुक्लवृत्युपजीवी)
शुक्लवृत्तिः.-धातुः chalk. -पक्षः the bright half of a month.-मण्डलम् the corner of the eye. -वस्त्र dressed in white. -वायसः a crane. -वृत्तिः
a pure mode of life.
the maintenance derived by a Brāhmaṇa from other Brāhmaṇas.
Apte 1890
Englishशुक्ल a. [शुच्-लुक् कुत्वम्] White, pure, bright
as in शुक्लापांग q. v.
क्लः 1 A white colour.
2 The bright or light half of a lunar month.
3 N. of Śiva.
क्लं 1 Silver.
2 A disease of the white part of the eye.
3 Fresh butter.
4 Sour gruel
Comp.
अंगः,
अपांगः a peacock (having white corners of the eye)
शुक्लापांगैः सजलनयनैः स्वागतीकृत्य केकाः Me. 22.
अब्लं a kind of sorrel.
अर्मन् n. a kind of disease of the eyes.
उपला candied sugar.
कंठकः a kind of gallinule.
कर्मन् a pure in conduct, virtuous.
कष्ठं white leprosy.
धातुः chalk.
पक्षः the bright half of a month.
मंडलं the corner of the eye.
वस्त्र a. dressed in white.
वायसः a crane.
वृत्तिः f. {1} a pure mode of life. {2} the maintenance derived by a Brāhmaṇa from other Brāhmaṇas.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishशुक्ल शुक्ल, अस्, आ, अम्, (fr. rt. 3. शुच्
connected
with शुक्र), light, bright, white, of a white colour,
pure, unsullied
(अस्), m. a white colour
the twenty-
fourth of the astronomical Yogas
epithet of the thirty-
seventh (or third) year of Jupiter's cycle of sixty years
the light half of a month from new to full moon or
any lunar day in it
epithet of Śiva
(अम्), n. silver
a disease of the cornea or white part of the eye
(opacity, albugo)
fresh butter
sour gruel
(आ), f.,
N. of Sarasvatī
clayed or candied sugar
a kind of
root (= काकोली)
a kind of plant (= विदरी)
another
plant (= स्नुही).
—शुक्ल-कण्ठक, अस्, आ, अम्,
having a white throat
(अस्), m. a kind of gallinule
or water-hen.
—शुक्ल-कन्द, अस्, m. a white bulb
a kind of plant, = महिष-कन्द
(आ), f. the
plant Aconitum Ferox.
—शुक्ल-कर्मन्, आ, आ, अ,
pure in action or conduct, guileless, innocent, virtuous.
—शुक्ल-कुष्ठ, अम्, n. white skin-disease, leprosy.
—शुक्ल-केश, अस्, आ, अम्, white-haired, gray-haired.
—शुक्ल-क्षीर, अस्, आ, अम्, having white milk or
juice
(ई), f. a kind of root (= काकोली).
—शुक्ल-
क्षेत्र, अम्, n., N. of a place.
—शुक्ल-ता, f. or
शुक्ल-त्व, अम्, n. whiteness.
—शुक्ल-तीर्थ, अम्,
n., N. of a Tīrtha.
—शुक्ल-दशन, अस्, आ, अम्,
having white teeth, white-toothed.
—शुक्ल-दुग्ध,
अस्, m. ‘having white milk or juice, ’ a kind of
aquatic plant (= शृङ्गाटक).
—शुक्ल-धातु, उस्,
m. a white mineral, chalk.
—शुक्ल-पक्ष, अस्, m.
the light half of a month, the fifteen days of the
moon's increase, the period from new to full moon
the innocent side of the two contending sides or
parties.
—शुक्लपक्षीय, अस्, आ, अम्, relating to
the light half of the month.
—शुक्ल-पुष्प, अस्,
आ, अम्, having white flowers
(अस्), m., N. of various
plants, a white variety of amaranth
a species of
jasmine, Jasminum Pubescens
other plants, = छत्-
त्रक
= मरुवक
(आ), f. a kind of aquatic
plant (= शीत-कुम्भी)
a species of Nāga-dantī or
sunflower
(ई), f. a species of sunflower.
—शुक्ल-
पृष्ठक, अस्, m. ‘white-backed, ’ a small tree,
Vitex Nigundo.
—शुक्ल-बल, अस्, m. a white Bala
or Bala-deva (according to the Jainas
nine of these
personages are enumerated, corresponding to the nine
Kṛṣṇas or black Vāsudevas, see बल, बल-देव).
—शुक्ल-मण्डल, अम्, n. a white circle or globe
the cornea or white of the eye.
—शुक्ल-माल्यानु-
लेपन (°य-अन्°), अस्, आ, अम्, having a white gar-
land and unguents (i. e. wearing a white garland and
anointed with unguents).
—शुक्ल-रोहित, अस्, m. a
kind of white Rohita tree
a kind of bright-looking
Rohita fish.
—शुक्ल-वर्ग, अस्, m. a class of white
objects (as the conch-shell, pearl-oyster, and cowrie).
—शुक्ल-वस्त्र, अस्, आ, अम्, wearing a white robe,
dressed in white.
—शुक्ल-वायस, अस्, m. a white
crow
a crane
—शुक्ल-वृत्ति, इस्, f. pure employ-
ment or subsistence
maintenance derived by a
Brāhman from other Brāhmans only.
—शुक्लाङ्ग
(°ल-अङ्°), अस्, ई, अम्, having a white or brilliant
body or limbs
(अस्), m. a peacock
(ई), f. a particular
plant (= शेफालिका).
—शुक्लापाङ्ग (°ल-अप्°), अस्,
m. ‘having white eye-corners, ’ a peacock.
—शुक्ला-
भिजातीय (°ल-अभ्°), अस्, आ, अम्, of a pure race.
—शुक्लाम्बर-धर (°ल-अम्°), अस्, आ, अम्, wear-
ing or arrayed in white garments.
—शुक्लाम्ल (°ल-
अम्°), अम्, n. a sort of sorrel (= अम्ल-शाक).
—शु-
क्लार्मन् (°ल-अर्°), अ, n. a particular disease of
the eyes.
—शुक्ली-करण, अम्, n. making white,
whitening.
—शुक्ली-कृ, cl. 8. P. -करोति, -कर्तुम्, to
make white, whiten.
—शुक्ली-कृत, अस्, आ, अम्, made
white, whitened.
—शुक्लोपल (°ल-उप्°), अस्, m. a
white stone
(आ), f. clayed or candied sugar.
Macdonell
Englishशुक्ल śuk-lá, [later form of śukra] bright, 🞄[Page316-1] 🞄light (w. pakṣa, bright fortnight in which 🞄the moon increases
C.)
white (ord. mg.
V., 🞄C.)
pure (C.)
bright fortnight (sc. pakṣa
🞄C.)
white colour (V.)
white of the 🞄eye (Br., C.): -dant, white-toothed (Br., 🞄P.)
-pakṣa, bright fortnight (in which 🞄the moon increase)
-bhāsvara, shining 🞄brightly
-vastra, white-robed.
Benfey
Englishशुक्ल शुक्ल, i. e. 2. शुच् + ल,
I.
White, Pañc. i.d. 39
bright, i. d.
104
Man. 1, 66 (with पक्ष, the
fortnight of the month in which the
moon increases).
II.
1. White
(the colour).
2. One of the astrono-
mical योगस्।
3. The light half of the
month from new to full moon. Bhag. 8,
24
Rājat. 5, 412.
III. ला, A name of
Sarasvatī.
IV.
1. Silver.
2. Fresh
butter.
3. A disease of the cornea.
-- पञ्चशुक्ल, i. e.
पञ्चन्-,
a certain poisonous insect, Suśr. 2,
288, 7. महा-शुक्ला, Sarasvatī.
Apte Hindi
Hindiशुक्ल
वि* - "शुच् + लुक्, कुत्वम्"
"सफेद, विशुद्ध, उज्ज्वल "
शुक्लः
- -
सफेद रंग
शुक्लः
- -
चांद्रमास का उज्ज्वल या सुदी पक्ष
शुक्लः
- -
शिव
शुक्लम्
- -
चाँदी
शुक्लम्
- -
आँखों की सफेदी में होने वाला रोग विशेष
शुक्लम्
- -
ताजा मक्खन
शुक्लम्
- -
(खट्टी) कांजी
शुक्लम्
- "शुच्+लुक्, कुत्वम्"
उज्ज्वलता
शुक्लम्
- "शुच्+लुक्, कुत्वम्"
श्वेत धब्बा
शुक्लम्
- "शुच्+लुक्, कुत्वम्"
चाँदी
शुक्लम्
- "शुच्+लुक्, कुत्वम्"
आँख की सफेदी का रोग
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinAnekartha-Dvani-Manjari
Sanskritशिव
पु
शिव, शम्भु, शर्व, शुक्ल, कील, पशु
शिवं भद्रं शिवः शम्भुः शिवा गौरी शिवाभया ।
शिवा कीलः शिवा क्रोष्ट्री भवेदामलकी शिवा ॥ ४ ॥
शिवः शर्वः शिवः शुक्लः शिवः कीलः शिवः पशुः ।
शिवा गौरी शिवा क्रोष्ट्री शिवं श्रेयः शिवा स्नुषा ॥ ५ ॥
verse 1.1.1.4
page 0001
हरि
पु
हरि, अर्क, मर्कट, मण्डूक, विष्णु, वासव, वायु, तुरङ्ग, सिंह, सितांशु, यम, इन्द्र, भानु, मरुत्, भेक, वाजिन्, कपि, अंशु, भीरु, सोम, शुक्ल, सर्प, स्वर्णवर्ण
अर्क-मर्कट-मण्डूक-विष्णु-वासव-वायवः ।
तुरङ्ग-सिंह-सितांशुर्यमाश्च हरयो दश ॥ ७ ॥
हरिरिन्द्रो हरिर्भानुर्हरिर्विष्णुर्हरिर्मरुत् ।
हरिः सिंहो हरिर्भेको हरिर्वाजी हरिः कपिः ॥ ८ ॥
हरिरंशुर्हरिर्भीरुर्हरिः सोमो हरिर्यमः ।
हरिः शुक्लो हरिः सर्पः स्वर्णवर्णो हरिः स्मृतः ॥ ९ ॥
verse 1.1.1.7
page 0001
अर्जुन
पु
अर्जुन, शुक्ल, पाण्डव, तृणजाति
शुक्लो वर्णोऽर्जुनो नाम पाण्डवोऽप्यर्जुनो मतः ।
अर्जुनस्तृणजातिस्यादर्जुनं ककुभो द्रुमः ॥ ३० ॥
verse 1.1.1.30
page 0003
सित
पु
सित, वृद्ध, शुक्ल, सायक, दैत्यपुरोहित
सितो वृद्धः सितः शुक्लः सितं रजतमुच्यते ।
सायकोऽपि सितो ज्ञेयः सितो दैत्यपुरोहितः ॥ ७८ ॥
verse 1.1.1.78
page 0006
शुचि
पु
शुचि, आषाढमास्, विशुद्ध, अग्नि, शुक्ल, अनुपहत
मास्याषाढे विशुद्धेऽग्नौ शुक्लेऽनुपहते शुचिः ॥ ५ ॥
verse 2.1.1.5
page 0008
धव
पु
धव, पति, शुक्ल, वृक्षजाति, प्रतिवध, बाध, वृषजाति
धवः पतिर्धवः शुक्लो वृक्षजातिर्धवो मतः ॥ ३२ ॥
धवः प्रतिवधे बाधे वृषजातिर्धवो मतः ।
verse 2.1.1.32
page 0010
Edgerton Buddhist Hybrid
EnglishLanman
EnglishWordnet
Sanskrit शुक्ल, धवल, श्वेत, सित, श्येत, शुभ्र, शुचि, अवदात, विशद, गौर, धौत, पाण्डुर, अमल, विमल, रजत, कर्क, खरु, अर्जुन, शिति, वलक्ष, अर्जुनछवि
वर्णविशेषः।
"सः श्वेतं वस्त्रं परिगृह्णाति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetanka raN Da
१) कारण्ड २) कारण्डव ३) पिटक ४) शुक्ल ५) श्वित
ka ru
१) शुक्ल २) श्वेत
dkar
१) अवदात २) गौर ३) धवल ४) शुक्ल ५) श्वेत ६) सित ७)
dkar po
१) अर्जुन २) अवदात ३) गुण ४) गौर ५) दूर्वा ६) धवल ७) पण्डित ८) पाण्डर ९) रुचक १०) शुक्र ११) शुक्ल १२) शुचि १३) शुभ्र १४) श्वेत १५) श्वेतक १६) सित १७)
dkar ba
१) अवदात २) गौर ३) पाण्डल ४) शुक्ल ५) सित
dkar mo
१) अपरजिता २) अर्जुन ३) अवदात ४) काद्यायनी ५) गौरी ६) दूर्वा ७) धवल ८) पण्डित ९) शुक्ल १०) शुक्ला ११) शुचि १२) श्येता / श्येती १३) सिता
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritश्वेतः श्येतः सितः शुक्लो हरिणो विशदः शुचिः ॥ १३९२ ॥
अवदातगौरशुभ्रवलक्षधवलार्जुनाः ।
पाण्डुरः पाण्डरः पाण्डुरीषत्पाण्डुस्तु धूसरः ॥ १३९३ ॥
श्वेत (पुं), श्येत (पुं), सित (पुं), शुक्ल (पुं), हरिण (पुं), विशद (पुं), शुचि (पुं), अवदात (पुं), गौर (पुं), शुभ्र (पुं), वलक्ष (पुं), धवल (पुं), अर्जुन (पुं), पाण्डुर (पुं), पाण्डर (पुं), पाण्डु (पुं), ईषत्पाण्डु (पुं), धूसर (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritशुचि
शुचि, शुक्ल
वामः प्रतिकूलेऽपि प्रोक्तौ शुक्लेऽपि शुचिरामौ ॥ ८०८ ॥
verse 5.1.1.808
page 0093
राम
राम, शुक्ल
वामः प्रतिकूलेऽपि प्रोक्तौ शुक्लेऽपि शुचिरामौ ॥ ८०८ ॥
verse 5.1.1.808
page 0093
नाममाला
Sanskritश्वेत, अर्जुन, शुचि, श्येवेत, वलक्ष, सित, पाण्डुर, शुक्ल, अवदात, धवल, पाण्डु, शुभ्र, शशिप्रभ
श्वेतार्जुनो शुचिः श्येतो वलक्षं सितपाण्डुरम् ।
शुक्लावदातं धवलं पाण्डुः शुभ्रं शशिप्रभम् ॥ १४७ ॥
verse 0.1.1.147
page 0072
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: शुक्लः
Root: शुक्ल
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ चान्द्रमासस्य प्रथमः पक्षः शुक्लपक्षः
पूर्वपक्षः
Meaning(s):
⇒ First (white) paksa of a lunar month
Shloka(s):
2|1|79|1 ► पक्षोऽर्धमासः पूर्वस्तु शुक्लाख्योऽन्योऽसिताह्वयः। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|79|1 ⇢ शुक्लः (शुक्ल) (पुं) ⇒ First (white) paksa of a lunar month ⇒ चान्द्रमासस्य प्रथमः पक्षः शुक्लपक्षः
पूर्वपक्षः
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ मासः
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षः
जातिः ➡ कालः
Tamil
Tamilசு’க்ல : வெண்மையான, சுத்தமான, பிரகாசமான.
Mahabharata
EnglishŚukla^1, one or two Pāṇḍava warriors. § 592 (Saṃśaptakavadhap.): VII, 23, 1006 (description of his horses).-§ 608 (Karṇap.): VIII, 56, 2736 (among eight Pāñcālas, who are attacked by Karṇa).
Śukla^2 = Śiva (1000 names^1--2).
पुराणम्
Englishशुक्ल / ŚUKLA. A warrior who fought on the side of the pāṇḍavas. He was a native of pāñcāla country. mahābhārata, karṇa Parva, Chapter 56, Verse 45, mentions that he was slain by karṇa during the bhārata battle.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritशुक्लं, (शुच शौचे + “ऋज्रेन्द्रेति ।” उणा०२ । २८ । इति रन् प्रत्ययेण माधु ।) रजतम् ।इति मेदिना ॥
नवनातम् । इति चब्दचन्दिका ।अक्षिरोगविशेषः । इति जटाधरः ॥
स तुचक्षुःशुक्लभागजरोगः । तद्विरणं यथा, --“प्रस्तारिशुक्लक्षतजाधिमांस-साग्वर्म्मसंज्ञाः खलु पञ्च रोगाः ॥
”तत्र शुक्लमाह ।“सुश्वे तं मृदुशुक्लार्म्मं शुक्लं तद्वर्द्धते चिरात् ॥
”अस्य चिकित्सा ।“भुक्त्वा पाणितलं घृष्ट्वा चक्षुषोर्यदि दीयते ।अचिरेणैव तद्वारि तिमिराणि व्यपोहति ॥
स्नानं कृष्णतिलैर्व्वापि चक्षुष्यमनिलापहम् ।आमलैः सततं स्नानं परदृष्टिबलापहम् ॥
शुण्ठीनिम्बदलैः पिण्डीसुखोष्णास्वल्पसैन्धवा ।धार्य्या नेत्रेऽनिलश्ले ष्मशोथकण्डूव्यथाहरी ।त्रिफला पिण्डिका नेत्रे वातपित्तकफापहा ॥
”अन्यदौषधं शुक्तिशुक्रशब्दयोर्द्रष्टव्यम् । काञ्जि-कादि । यथा, --“कार्त्तिके वर्जयेत्तैलं कार्त्तिके वर्जयेन्मधु ।कार्त्तिके वर्ज येत्कांस्यं कार्त्तिके शुक्लसन्धि-तम् ॥
”इति श्रीगोपालभट्टविलिखिते भगवद्भक्ति-विलासे १६ विलामः ॥
शुक्लं काञ्जिकादि-पर्य्युषिताम्लद्रष्यं मन्धितञ्च वर्जयेत् । इतिश्रीजीवगोस्वामिकृततट्टीका दिद्गर्शनी ॥
शुक्लः, (शुच + रन् । रस्य लः ।) वर्णविशेषःसादा इति भाषा । तत्पर्य्यायः । शुभ्रः २ शुचिः-३ श्वेतः ४ विशदः ५ श्येतः ६ पाण्डरः ७ अव-दातः ८ सितः ९ गौरः १० वलक्षः ११धवलः १२ अर्ज्जुनः १३ । इत्यमरः ॥
श्वेता १४श्येता १५ श्येनी १६ विषदः १७ मिता १८अवलक्षः १९ । इति तट्टीका ॥
शितिः २०पाण्डुः २१ । इति शब्दरत्नावली ॥
रामः २२खरुः २३ । इति जटाधरः ॥
शक्रयोगः । इतिमेदिनी ॥
श्वेतेरण्डः । इति राजनिर्घण्टः ॥
शुक्लपक्षः । यथा षट्त्रिंशन्मतम् ।“तत्र पक्षावभौ मासे शुक्लकृष्णौ क्रमेण हि ।चन्द्रवृद्धिकरः शुक्लः कृष्णश्चन्द्रक्षयात्मकः ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
शुक्लगुणयुक्ते, त्रि ॥
* ॥
शुक्लवस्तूनि यथा, --“सुधांशूच्चैःश्रवाः शम्भुकीर्त्तिज्योत्स्नाशर-द्घनाः ।प्रासादसौधतगरमन्दारद्रुहिमाद्रयः ॥
सूर्य्येन्दुकान्तकर्पूरकरम्भा रजतं हली ।निर्मोकभस्महिण्डीरचन्दनं करका हिमम् ॥
हारोर्णनाभतन्त्वस्थि स्वर्गङ्गेभरदाभ्रकम् ।शेषाहिः शर्करा दुग्धं दधि गङ्गा सुधा जलम् ॥
मृणालसिकताहसवककैरवचामरम् ।रम्भागर्भं पुण्डरीककेतकीशङ्खनिर्झराः ॥
लोध्रसिंहध्वजच्छत्रचूर्णशुक्तिकपर्द्दकाः ।मुक्ताकुसुमनक्षत्रदन्तपुण्योशनोगुणाः ॥
कैलासकाशकार्पासहासवासवकुञ्जराः ।नारदः पारदः कुन्दखटिकास्फटिकादयः ॥
”इति श्वेतानि ॥
* ॥
शुक्लकृष्णवाचकानि वस्तूनि यथा, --“सितकृष्णौ विधुहरी शितिताराभ्रकनाग-राजघनसाराः ।रामपयोराश्यर्ज्जुनसिंहीजानन्तचन्द्र-हामाद्याः ॥
”विधुश्चन्द्रो विष्णुश्च । हरिः कृष्णः मिंहश्च ।शिती धवलमेचकौ । तारा नक्षत्रं अक्ष्णःकनीनिका च । अभ्रकं निरिजं मेघश्चनागराजः शेषो गजश्च । घनमारः कर्पूरंमेघश्रेष्ठश्च । रामो बलभद्रो दाशरथिश्च ।पयोरारिर्दुग्धममूहः समद्रश्च । अर्ज्जुनः शुभ्रःपार्थश्च । मिंहीजः सिंहो राहुश्च । अनन्तोबलभद्रः कृष्णश्च । चन्द्रहासः चन्द्रहास्यंखङ्गश्च ।“शङ्खकरतारकेशसदाकाशव्योमकेशतालाङ्काः ।नीलांशुकाधिकेशारिष्टसदासिचयकलकण्ठाः ॥
शङ्खकरः कम्बु कान्तिः कृष्णश्च । तारकेशश्चन्द्रःउज्ज्वलबाकश्च । सदाकाशः सर्व्वदाकाशः सद्गगनञ्च । व्योमकेशः शिवो नभोबालौ च ।तालाङ्को बलभद्रस्तालकलङ्कौ च । नीलांशुकोबलभद्रः कृष्णकान्तिश्च । अधिकेशो अधिक-शिवो अधिकबालश्च । अरिष्टस्तक्रं काकश्चसदासिचयः सिचयो वस्त्रं असिचयः खङ्ग-समूहश्च । कलकण्ठो हंसः पिकश्च ।“कलकण्ठः पिके पारावते हंसे कलध्वनौ ॥
हरिजिष्णुघनाब्धिभ्यो गजाः सिन्धुर्मुरारितः ।अद्भ्यो वाहोऽब्जानि कृष्णाद्यमुना कुम्भितोद्विषः ॥
”शुक्लश्यामाभिधायका भवन्तीति सम्बन्धहरिगज ऐरावतः । एवं जिष्णुगजः । अब्धि-गजः । घनगजः । पक्षे हरिर्विष्णुर्गजो हस्ती ।एवं सर्व्वत्र । गजा इति बहुवचननिर्द्देशात्गजपर्य्यायो गृह्यते । मुरारिसिन्धुर्गङ्गा कृष्ण-समुद्रौ च । अम्बुवाहः उच्चैःश्रवाः मेघश्च ।कृष्णाब्जं नाभीपुण्डरीकं नीलाब्जञ्च । यमुनारि-र्बलभद्रो यमुनाद्वेषी च ।“कृष्टार्थाग्रात्तटिनीवाचकशब्दात् परो वरोयोज्यः ।नीरदघनोपलसितसदाहिमकर-सिन्धुवेणि-पृथुलाजाभाः ॥
”सितश्यामवाचका इति पूर्व्व वत् । कृष्णार्था-ग्रात्तटिनीवाचकशब्दाद्वरो यथा । कृष्णनदी-वरकान्तिः गङ्गाश्रेष्ठकान्तिः । पक्षे कृष्णनदी-वरस्य समुद्रस्येव कान्तिः । नीरदो निश्चितोदन्तो मेघश्च । घनोपलसितः घनोपलः करकातद्वत् सितः घनो मेघः तद्वदुपलसितः कान्तः ।सदाहिमकरः चन्द्रः सर्पमकरौ च । सिन्धु-वेणिर्नदीप्रवाहः समुद्रकेशविन्यासौ च । पृथु-लाजाभः महती भ्रष्टधान्यस्येवाभा यस्य कृष्ण-स्येव च । तथा च ।“वहलकलभवच्छायमन्धकारातिदीधितिः ।सदाधिकेशवच्छायो नेकपीयसमच्छविः ॥
वपुर्महोदधिच्छायं बिभ्रत् सैन्धवकान्तिमान् ।स्फाटिकी च लसल्लक्ष्मोः पट्टांशुककटिं वहन् ॥
धौताम्बरश्रियं धत्ते स्फटिकान्तश्रियान्वितः ।अर्जुनद्युतिविद्योतीत्ये वमादि समुन्नयेत् ॥
*” ॥
रक्तश्वेतवाचकानि वस्तूनि यथा, --“रक्तश्वेतौ हरिशुचिपुष्करशतपत्रसूर्य्य-कान्ताब्जाः ।नवहसमहापद्मार्ककृशोदराः कमलकीलाले ॥
”हरिश्चन्द्रसूर्य्ययोः । शुचिः श्वेतवैश्वानरयोः ।पुष्करं जलपद्मयोः । शतशत्रं हंसपद्मयोः ।सूर्य्यकान्तः स्फटिके सूर्य्यकान्ते च । अब्जःशङ्घाम्बुजयोः । नवहंसः नवहंसे प्रत्यग्रसूर्य्ये च ।महापद्मः श्वेतनागे पद्मे च । अर्कः स्फटिक-सूर्य्ययोः । कमलं जलाम्बुजयोः । कीलालंजलरक्तयोः ।“सुहृद्रत्नादिभिर्भानो रत्नेनाग्ने रदांशुकैः ।जलेभ्यो जन्मशोभाभिः सरोजकुमुदारिभि ॥
”भानोः परस्मात् सुहृद्रत्नादिभिः सितरक्तौयथा । रविमित्रं चन्द्रः रवितुल्यश्च । भानुरत्रंसूर्य्यकान्तो रविपद्मरागौच । अग्निरत्नं सूर्य्य-कान्तो अग्निपद्मरागौ च । रदांशुकं दन्तवस्त्रेअधरश्च जलशोभा जलजा चासौ शोभाचेति पक्षे पद्मकान्तिः । एवं सरोजारिशोभासरोजस्पर्द्धिशोभा पक्षे सरोजारिश्चन्द्रः । कुमु-दारिशोभा कुमुदस्पर्द्धिशोभा । पक्षे कुमुदारि-रादित्यः ॥
* ॥
पीतश्वेतवाचकानि वस्तूनियथा, --“पीतश्वेतौ गौरद्विजराजकपर्द्दशम्भुहरि-तार्क्ष्याः ।हैमस्तोमाष्टापदमहारजतचन्द्रकलधौताः ॥
”गौरः श्वेतपीतयोः । द्विजराजो गुरुचन्द्रयोः ।कपर्द्दः शम्भुजटाजूटवराटयोः । शम्भुर्ब्रह्म-त्रिलीचनयोः । हरिः पिङ्गलसिंहयोः । ताक्ष्र्योगरुडः पक्षे उच्चैःश्रवाः । हैमस्तोमः हेम्नोऽयंहैमः । पक्षे हिमस्यायम् । अष्टापदं सुवर्ण-सरभयोः । महारजतं सुवर्णरूप्ययोः । चन्द्रःस्वर्णशशाङ्कयोः । कलधौतं हेमरूप्ययोः ।“सुशोभितारकूटश्रीः स्वर्णस्तोमसमद्युतिः ।दहनोपलसत्कान्तिर्गाङ्गेयच्छविपेशलः ॥
”तारुकूटो रूप्यसमूहः । पक्षे आरकूटो रीतिः ।सुशोभनमर्णः कनकञ्च ॥
* ॥
अथ श्लोकोत्ती-र्णानि । गोपतितार्क्ष्यकान्तिः रविगरुडच्छविः ।पक्षे गोपतिरिन्द्रस्तस्य तार्क्ष्यस्तुरङ्गः । वाम-देवगिरिर्मनोज्ञमेरुः कैलासश्च । इति कवि-कल्पलतायाम् २ श्लेषे उद्दिष्टवर्णनं १ कुसुमम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritशुक्ल शुच--लक् कुत्वम् । १ रजते मेदि० । २ नवनीतेशब्दच० । ३ अक्षिरोगभेदे चक्षूरोगशब्दे २८४४ पृ० दृश्यम् ।४ श्वेतवर्णे ५ श्वेतवर्णयुते अमरः । ६ शुद्धे च ।७ विष्कम्भादिषु योगभेदे मेदि० । ९ श्वेतैरण्डे राजनि०१० शुक्लपक्षे ज्यो० त० । “तत्र पक्षावुभौ मासे शुक्लकृष्णौक्रमेण हि । चन्द्रवृद्धिकरः शुक्लः कृष्णश्चन्द्रक्षयात्मकः”षट्त्रिंशन्मतम् । शुक्लवर्णपदार्थास्तु कविकल्पलताथां कति-चित् उक्ता यथा “सुधांशूच्चैःश्रवाः शम्भुः कीर्त्तिर्ज्यो-त्स्ना शरद्घनाः । प्रासादसौधतगरमन्दारद्रुहिभाद्रयः ।सूर्येन्दुकान्तकर्पू करम्भा रजतं हली । निर्मोकभस्म-हिण्डीरचन्दनं करका हिमम् । हारोर्णनाभस्तन्त्वस्थिस्वर्गङ्गेभरदाभ्रकम् । शेषाहिः शर्करा दुग्धं दधि गङ्गासुधा जलम् । मृणालसिकताहंसवककैरवचामरम् ।रम्भागर्भं पुण्डरीकं केतकीशङ्खनिर्झराः । लोध्रसिंहध्वजच्छत्रं चूर्णशुक्तिकपर्दका । मुक्ताकुसुमनक्षत्र-दन्तपुण्योशनोगुणाः । कैलासकासकार्पामहासवासव-कुञ्जराः । नारदः पारदः कुन्दखटिकास्फटिकादयः” ।
धातुवृत्तिः
Sanskritशुक्लँ शुक्ल (अर्थः) अतिस्पर्शने
( शुक्लयति ) 84
Capeller
GermanBurnouf
Frenchशुक्ल शुक्ल a. (शुच्
sfx. ल) blanc. -- S. couleur
blanche.
La quinzaine de la Lune croissante
un des yogas
astronomiques. -- S. sucre candi ou raffiné.
Sarasvatī. -- S.
argent (métal)
beurre frais.
Opacité de la cornée.
शुक्लकण्ठक esp. de poule d'eau.
शुक्लकर्मन् a. [m. à mot, dont les actions sont blanches]
vertueux, innocent.
शुक्लकेश a. qui a le poil blanc, qui a les cheveux blancs.
शुक्लत्व blancheur.
शुक्लदुग्ध trapa bispinosa.
शुक्लधातु craie blanche.
शुक्लपक्ष la quinzaine de la Lune croissante.
शुक्लपुष्प gomphrena globosa
jasmin
velu
bot.
-- F. phrynium dichotomum
esp. de tournesol
bot.
शुक्लपृष्ठक vitex negundo.
शुक्लमण्डल le blanc de l'œil.
शुक्लवायस grue.
शुक्लाङ्ग (अङ्ग) paon blanc.
शुक्लापाङ्ग (अपाङ्ग) paon.
शुक्लाम्बर a. (अम्बर) qui a des vêtements blancs. -- S.
vêtement blanc.
शुक्लिमन् (sfx. इमन्) blancheur.
शुक्लोपला (उपला) pierre blanche, en gén.
Sucre
raffiné ou candi.
Stchoupak
Frenchशुक्ल-
(forme tardive de शुक्र-) a. brillant, etc.
pur, immaculé
quinzaine claire de la lune, jour de cette quinzaine
du mois Vaiśākha
Viṣṇu
d'un montagne
nt. tache blanche, blancheur
blanc de l'œil
-आ- d'une rivière
-ई-कृ- rendre blanc
-ई-भू- devenir blanc.
°केश- a. chenu.
°दन्त्- -(अत्) ई- a. qui a des dents blanches.
°देह- a. pur dans son corps.
°द्रुम- de l'arbre Symplocos racemosa (?).
°ध्वज-पताकिन्- a. qui a un drapeau et une enseigne blancs (Śiva).
°पक्ष- quinzaine claire (de la lune).
°बीज- sorte de fourmi (?).
°यज्ञोपवीतवन्त्- a. orné d'un cordon de sacrifice blanc.
°वस्त्र- a. vêtu d'une robe blanche.
°वृत्त- a. v. qui a une conduite pure.
शुक्लागुरु- nt. agallochum blanc.
शुक्लाचार- a. = °वृत्त-।
शुक्लापाङ्ग- paon.
शुक्लाभिजातीय- a. d'origine pure.
शुक्लेतर- a. noir, sale.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.
