धातुः: शील्
मूलधातुः: शील
धात्वर्थः: उपधारणे
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: परिशीलयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः: प्रायेण परि-पूर्वः


धातुः: शील्
मूलधातुः: शील
धात्वर्थः: समाधौ
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: शीलति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

शील  (अर्थः)  उपधारणे
(अर्थविवरणम्) उपधारणमभ्यासः
( शीलयति शीलितः ) "मतिबुद्धि'' इत्यत्र चकारस्यानुक्तसमुच्चयार्थत्वात् वर्तमाने क्तः समाधौ शीलतीति शपि 336

शीलँ शील (अर्थः)  समाधौ
(शीलतीत्यादि शीलम् ) इगुपधलक्षणः कः, घञ् च शीले समाधाने भवा वृत्तिः (शौली अणि ङीप् शील उपधारणइति चुरादरौ शिल उञ्छइति हस्वोपधस्तुदादौ 517

शील  उपधारणे 
- शीलयति  शीलितः  सशीलः  मांसशीला  323

शीलँ शील  समाधौ 
- शीलति । शीलम् । शीले भवा वृत्तिः शैली । शील उपधारणे चुरादौ  शीलयति ।। 523 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“शील उपधारणे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> अदन्तः। </li> <li>‘समाधौ शीलतीति स्यात् शीलयत्युपधारणे।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>उपधारणम् = अभ्यासः। </li> <li>चौरादिककीटयतिवत् <a href="#foot_krm04">4</a> रूपाणि बोध्यानि।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१७२०)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१८७९। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १५४)</li> <li id="foot_krm04">04 => (१९४)</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“शील समाधौ”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘समाधौ श<a href="#foot_krm03">3</a>लतीति स्यात् शीलयत्युपधारणे।।’ <a href="#foot_krm04">4</a> इति देवः। </li> <li>‘समाधिः ऐकाग्र्यम्’ इति क्षीरस्वामी। </li> <li><a href="#foot_krm05">5</a> अनुशीलितः-शीलितः, <a href="#foot_krm06">6</a> स्तुति- शीलः-स्तुतिशीला, <a href="#foot_krm07">7</a> शैलूषः = नटः, <a href="#foot_krm08">8</a> शीलम्-शौली। </li> <li>इतराणि रूपाणि भौवादिक- कीलतिवत् <a href="#foot_krm09">9</a> ज्ञेयानि। </li> <li><a href="#foot_krm10">10</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१७१९)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-५२३। अक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (शी?)</li> <li id="foot_krm04">04 => (श्लो। १५४)</li> <li id="foot_krm05">05 => [[८। ‘मतिबुद्धिपूजार्थेभ्यश्च’ (३-२-१८८) इति वर्तमाने क्तप्रत्ययः। तदुक्तं भाष्ये (३-२-१८८) ‘शीलितो रक्षितः क्षान्तः आक्रुष्टो जुष्ट इत्यपि’ इति। ‘भूते’ (३-२-८४) इत्यस्यापवादः।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[९। स्तुतिं शीलति, इति स्तुतिशीलः। ‘शीलिकामि--’ (वा। ३-२-१) इत्यादिना कर्मण्युपपदे णप्रत्ययः। अणोऽपवादः। तेन स्त्रियां ङीपं बाधित्वा टाप् इति विशेषः। एवं मांसशीलः, इत्यादयोऽपि बोध्याः।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[१०। बाहुलकात् ऊषञ्प्रत्यये साधुः। शौलूषः नटः।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[११। इगुपधलक्षणे कप्रत्यये, घञि वा साधुः। घञ्यपि नोपधाया गुणः, गुरूपधत्वादिति बोध्यम्। शीले भवा वृत्तिः शैली। भवार्थेऽणि ङीष्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => (१९५)</li> <li id="foot_krm10">10 => [पृष्ठम्१३०४+ २५]</li></ul>

शील (शी꣡ल꣡ उपधारणे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = शीलनम्
अनीयर् = शीलनीयः - शीलनीया
ण्वुल् = शीलकः - शीलिका
तुमुँन् = शीलयितुम्
तव्य = शीलयितव्यः - शीलयितव्या
तृच् = शीलयिता - शीलयित्री
क्त्वा = शीलयित्वा
ल्यप् = प्रशील्य
क्तवतुँ = शीलितवान् - शीलितवती
क्त = शीलितः - शीलिता
शतृँ = शीलयन् - शीलयन्ती
शानच् = शीलयमानः - शीलयमाना

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

शील  उपधारणे
- (अर्थविवरणम्) उपधारणमभ्यासः परिचय इत्येके
शीलयति, अशिशीलत्  भ्वादौ शील समाधौ (1348)-शीलति, अशीशिलत्  322

शीलँ शील  समाधौ
- (अर्थविवरणम्) समाधिरैकाग्र्यम् 
परिशीलति   अनुशीशीलितः  शिलिकामि (321 वा0) इति णः- मांसशीलः  शैलूषो नटः, बाहुलकात्  शिलूषापत्यमित्येके  चुरादौ (10264) शीलयति   513

शीलय śīla-ya, den. P. practice, cultivate;
 🞄give oneʼs whole attention to;
 wear, put on;
 🞄inhabit, frequent: pp. inhabited, frequented;
 🞄visited;
 prepared. anu, act like any 🞄one (ac.). pari, cultivate, practise;
 study;
 🞄inhabit;
 cherish.


INTERMEDIATE, Sanskrit to English, Cologne Edition

शीलय See under √ 1. शी col. 1.


शीलय (zIlaya)

Monier Williams Cologne

Macdonell