| YouTube Channel

शिखण्डकः (zikhaNDakaH)

 
Apte
English
शिखण्डकः [śikhaṇḍakḥ], [शिखण्ड इव-कन्]
A lock of hair left on the crown of the head at tonsure.
Locks or tufts of hair left on the sides of the head
(these are three or five in the case of the Kṣatriyas)
कुवलयदलश्यामस्निग्धः शिखण्डकमण्डनः
U.*
 4.19.
A crest, tuft, plume.
A peacock's tail.
The fleshy part of the body below the buttocks.
(With Śaivas) One who attains a particular degree of emancipation
also शिखण्डिक.
Apte Hindi
Hindi
शिखण्डकः
पुं*
 - शिखण्ड इव + कन्
चूडाकर्म संस्कार के अवसर पर सिर पर रक्खी गई चोटी
शिखण्डकः
पुं*
 - शिखण्ड इव + कन्
सिर के पार्श्वभागों में छोड़े गये बाल
शिखण्डकः
पुं*
 - शिखण्ड इव + कन्
"कलंगी, बालों का गुच्छा, चूडा या शेखर"
शिखण्डकः
पुं*
 - शिखण्ड इव + कन्
मयूर पुच्छ
शिखण्डकः
पुं*
 - शिखण्ड+कन्
कूल्हे के नीचे शरीर का मांसल भाग
शिखण्डकः
पुं*
 - शिखण्ड+कन्
शैववाद में मुक्ति की एक विशेष अवस्था
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अलकः, अलकम्, आवर्तः, कमुजा, कुन्तलः, कुरुलः, केशी, केशमण्डलम्, केशस्तुकः, केशान्तः, खङ्करः, गुडालकः, गुडालकम्, चूडा, चूर्णकुन्तलः, शिखण्डकः, शिखा, शिखासूत्रम्
noun
पृष्ठभागे वामभागे दक्षिणभागे च इतस्ततः अवकीर्णाः केशाः।
"तस्याः अलकेन युक्तं मुखं अपरिचितः इव अभासत।"
Synonyms:
 शिखण्डकः, अलकः
noun
केशानां कलापिः।
"कपोले लम्बमाना शिखण्डकाः तस्याः सुन्दरतां वर्धयति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शिखण्डकः,
पुं,
 (शिखण्ड इव । कन् ।) काक-पक्षः । इत्यमरः । जुल्पी इति भाषा । “द्बेक्षत्त्रियकुमाराणां शिखात्रये । उक्तञ्च ।‘बालानाञ्च शिरः कार्य्यं त्रिंशिखं मुण्डमेवचेति ।’शिखापञ्चके इत्यन्ये । सामान्येन चूडाया-मित्यन्ये । काकपक्षाकारत्वात् काकपक्षः ।शिरसि खण्डते शिखण्डकः मनीषादिः ताल-व्यादिः । शिखण्डे तु शिखावर्हे इति तालव्यादौरभसः । शिखाण्डकश्च । शिखण्डकशिखाण्डका-विति वाचस्ततिः ।” इति तट्टीकायां भरतः ॥
(यथा, रघुः । ११ । ५ ।“तौ पितुर्नयनजेन वारिणाकिञ्चिदुक्षितशिखण्डकावुभौ ।धन्विनौ तमृषिमन्वगच्छतांपौरदृष्टिकृतमार्गतोरणौ ॥
”)मयूरपुच्छे, क्ली च ॥
इति शब्दरत्नावली ॥