| YouTube Channel

शाक्तः (zAktaH)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शाक्तः, त्रि, शक्तिर्देवता अस्य । (शक्ति + “सास्यदेवता ।” ४ । २ । २४ । इत्यण् ।) शक्त्युपासकः ।अस्य प्रशंसा यथा, --“स्वर्गे मर्त्ये च पाताले नास्ति शाक्तात् परःप्रियः ।सौराणां गाणपत्यानां वैष्णवानां तथैव च ॥
तदन्ते चैव शाक्ताः स्युः क्रमशः क्रमशः प्रिये ।शृणु देवि वरारोहे नास्ति शाक्तात् परो जनः ॥
शाक्तोऽपि शङ्करः साक्षात् परं ब्रह्मस्वरूप-भाक् ।आराधिता येन काली तारा त्रिभुवनेश्वरी ॥
षोडशी चैव मातङ्गी छिन्ना च गलवामुखी ।आराधिता महेशानि स शिवो नात्र संशयः ॥
अतिगोप्यं महेशानि शाक्तानां परमं पदम् ।यो जानाति महीमध्ये स शिवो नात्र संशयः ॥
ब्रह्माद्यर्च्चितपादाब्जं यो भजेत् सततं मुदा ।स यात्यचिरकालेन मुक्तिमन्दिरमेव हि ।पार्व्वतीचरणद्वन्द्वभजनाकिङ्करो भवेत् ।स्वर्गभोगश्च मोक्षश्च शाक्तानां न भवेत् किमु ॥
शाक्तानाञ्चैव निन्दां ये कुर्व्वन्ति हि नराधमाः ।तेषां लोहितपानं वै कुर्व्वन्ति भैरवीगणाः ॥
भैरवाश्चैव भैरव्यः सदा हिंसन्ति पामरान् ।शाक्तान् हिंसन्ति गर्जन्ति निन्दन्ति बहु-जल्पकाः ॥
छिनत्ति तेषां देवेशि शिरांसि हरवल्लभा ।शाक्तेभ्य उत्तमो नास्ति स्वर्गे मर्त्ये रसातले ॥
शाक्तस्तु शङ्करो ज्ञेयस्त्रिनेत्रश्चन्द्रशेखरः ।स्वयं गङ्गाधरो भूत्वा विहरेत् क्षितिमण्डले ॥
”देवीं प्रति शिववाक्यम् ।“मदंशाश्चैव ये भूतास्ते शैवा नात्र संशयः ।त्वदंशाश्चैव शाक्ताश्च सत्यं वै गिरिनन्दिनि ।बहुवर्षसहस्रान्ते शैवाः शक्तिपरायणाः ।शाक्ता वै शङ्करा देवि यस्य कस्य कुलोद्भवाः ॥
चाण्डाला ब्राह्मणाः शूद्राः क्षत्त्रिया वैश्य-सम्भवाः ।एते शाक्ता जगद्धात्रि न मनुष्याः कदाचन ॥
पश्यन्ति मानुषान् लोके केवलं कर्म्मचक्षुषा ।ब्राह्मणैः क्षत्त्रियैर्व्वैश्यैः शूद्रैरेव च जातिभिः ॥
वाममार्गप्रभावेण कर्त्तव्यं जपपूजनम् ।ये शाक्ता ब्राह्मणा देवि क्षत्त्रिया ब्राह्मणाःस्मृताः ॥
वैश्याश्च ब्राह्मणा देवि सर्व्वे शूद्राश्च ब्राह्मणाः ।ब्राह्मणाः शङ्कराश्चण्डि त्रिनेत्राश्चन्द्रशेखराः ॥
”इति मुण्डमालातन्त्रे २ । ३ । ४ । ७ पटलाः ॥
* ॥
“शाक्ता एव द्बिजाः सर्व्वे न शैवा न चवैष्णवाः ।उपासन्ते यतो देवीं गायत्त्रीं परमाक्षरीम् ॥
”इति निर्व्वाणतन्त्रे ३ पटलः ॥
शक्त्युपासनानन्तरमन्योपासननिषेधो यथा, --“अस्याश्चाराधनं कृत्वा नान्यस्याराधनं चरेत् ।अन्यस्य स्मरणाद्देवि योगिनीशापमालभेत् ॥
”इति गन्धर्व्वतन्त्रे २ पटलः ॥
* ॥
तस्य आभ्यन्तरस्नानं यथा, --“शाक्तमाभ्यन्तरस्नानमुक्तं श्रीपञ्चमीमते ।स्नानप्रकारो द्विविधो बाह्याभ्यन्तरभेदतः ॥
आन्तरं आनमत्यन्तं रहस्यमपि सादरात् ।कथयामि भयध्वस्त्यै चतुर्व्वर्गफलाप्तये ॥
सम्बित्त्रयमनुसृत्य चरणत्रयमध्यतः ।स्रवस्कं सच्चिदानन्दप्रभावं भावगोचरम् ॥
विमुक्तिसाधनं पुंसां स्मरणादेव योगिनाम् ।तेन प्लावितमात्मानं भावयेत् भयशान्तये ॥
”इति विश्वसारतन्त्रे २ पटलः ॥
* ॥
तस्य कुशविशेषो यथा, --“तर्ज्जन्या रजतं धार्य्यं स्वर्णं धार्य्यमनामया ।एष एव कुशः शाक्ते न दर्भो वनसम्भवः ॥
”इति श्यामारहस्यम् ॥
(शक्तिमान् । यथा, ऋग्वेदे । ७ । १०३ । ५ ।“वाचं शाक्तस्येव वदति शिक्षमाणः ॥
”“शिक्षमाणः शिक्ष्यमाणः शिष्यः शाक्तस्येवशक्तिमतः शिक्षकस्य वाचं यथा अनुवदतितद्वत् ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥
)