| YouTube Channel

शल्यः (zalyaH)

 
Hindi
Hindi
साही (पु)
Apte Hindi
Hindi
शल्यः
पुं*
 - -
"साही, झाऊ चूहा"
शल्यः
पुं*
 - -
काँटेदार झाड़ी
शल्यः
पुं*
 - -
शल्यचिकित्सा में खपचियों का उखेड़ना
शल्यः
पुं*
 - -
"बाड़, सीमा"
शल्यः
पुं*
 - -
एक प्रकार की मछली
शल्यः
पुं*
 - -
"मद्रदेश का राजा, पांडु की द्वितीय पत्नी माद्री का भाई, नकुल और सहदेव का मामा "
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शल्यः
noun
छप्पयछन्दसः भेदः।
"शल्ये सप्तत्रिंशदधिकैकशतवर्णाः सन्ति।"
Synonyms:
 शल्यः
noun
पुराणेषु वर्णितः एकः राजा यः माद्र्याः भ्राता आसीत्।
"शल्यः नकुलसहदेवयोः मातुलः आसीत्।"
Synonyms:
 पिण्डीतकः, मरुबकः, श्वसनः, करहाटकः, शल्यः, मदनः
noun
कण्टकयुक्तः वृक्षः।
"पिण्डीतकस्य फलम् औषधाय उपयुज्यते।"
Synonyms:
 शल्यकण्ठः, शल्यः, शल्यकः, शलाका, शल्लकी, श्वाविद्, कण्टकागारः, सेधा
noun
जन्तुविशेषः- वन्यजन्तुः यस्य शरीरे कण्टकाः सन्ति।
"धार्मिकक्रियायै शल्यकण्ठस्य कण्टकं आवश्यकम्।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: शल्यः
Root: शल्य
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ fence
⇒ hedgehog
⇒ boundary
⇒ porcupine
⇒ kind of fish
⇒ wood apple [Aegle Marmelos - Bot.]
⇒ myna tree [Vangueria Spinosa - Bot.]
⇒ anything tormenting or causing pain [thorn , sting]
Shloka(s):
2|5|7|1 ► श्वावित्तु शल्यस्तल्लोम्नि शलली शललं शलम्। (सिंहादिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|5|7|1 ⇢ श्वाविध् (श्वाविध्) (पुं)
➠ 2|5|7|1 ⇢ शल्यः (शल्य) (पुं) ⇒ fence, hedgehog, boundary, porcupine, kind of fish, wood apple [Aegle Marmelos - Bot.], myna tree [Vangueria Spinosa - Bot.], anything tormenting or causing pain [thorn , sting]
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पशुः
जातिः ➡ स्तनपायी
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ शल्यरोमाणि
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शल्यः,
पुं,
 (शल गतौ + यः ।) मदनवृक्षः ।श्वावित् । इत्यमरः ॥
(यथा, भागवते । ८ । २ । २२ ।“वृका वराहा महिषर्क्षशल्यागोपुच्छशालावृकमर्कटाश्च ॥
”)नृपभेदः । स तु युधिष्ठिरमातुलः । (अयं हिदुर्य्योधनेन कापट्यात् वशीकृतः कुरुपाण्डवयुद्धेदुर्य्योधनपक्षं समाश्रयत् । यथा, महाभारते ।१ । २ । २१६ ।“मद्रराजञ्च राजानमायान्तं पाण्डवान् प्रति ।उपहारैर्वञ्चयित्वा वर्त्मन्येव सुयोधनः ॥
वरदं तं वरं वव्रे साहाय्यं क्रियतां मम ।शल्यस्तस्मै प्रतिश्रुत्य जगामोद्दिश्यं पाण्डवान् ॥
”कर्णार्ज्जुनयोर्द्बैरथयुद्धे शल्यस्य कर्णतेजो भङ्ग-करणे प्रतिज्ञा । यथा, तत्रैव । ५ । ८ । ३७-४५ ।युधिष्ठिर उवाच ।“सुकृतं ते कृतं राजन् ! प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।दुर्य्योधनस्य यद्बीर त्वया वाचा प्रतिश्रुतम् ॥
एकं त्विच्छामि भद्रन्ते क्रियमाणं महीपते ।राजन्नकर्त्तव्यमपि कर्त्तुमर्हसि मातुल ॥
मम त्ववेक्षया वीर शृणु विज्ञापयामि ते ।भवानिह महाराज वासुदेवसमो युधि ॥
कर्णार्ज्जुनाभ्यां संप्राप्ते द्बैरथे राजसत्तम ।कर्णस्य भवता कार्य्यं सारथ्यं नात्र संशयः ॥
तत्र पाल्योऽर्जुनो राजन् यदि मत्प्रियमिच्छसि ।तेजोवधश्च ते कार्य्यः सौतेरस्मज्जयावहः ।अकर्त्तव्यमपि ह्येतत् कर्त्तुमर्हसि मातुल ॥
शल्य उवाच ।शृणु पाण्डव भद्रं ते यद्ब्रवीति दुरात्मनः ।तेजोवधनिमित्तं मां सूतपुत्त्रस्य रुंयुगे ॥
अहं तस्य भविष्यामि संग्रामे सारथिर्ध्रुवम् ।वासुदेवेन हि समं नित्यं मां स हि मन्यते ॥
तस्याहं कुरुशार्दूल प्रतीपमहितं वचः ।ध्रुवं सङ्कथयिष्यामि योद्धुकामस्य संयुगे ॥
यथा च हृतदर्पश्च हृततेजाश्च पाण्डव ।भविष्यति सुखं हन्तुं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥
”युधिष्ठिरस्तु एनं हतवान् । एतद्वृत्तान्तस्तुमहाभारते शल्यपर्व्वणि १७ अध्याये द्रष्टव्यः ॥
)सीमा । शलाका । इति हेमचन्द्रः ॥
विल्व-वृक्षः । मत्स्यभेदः । इति राजनिर्घण्टः ॥
* ॥
शल्यनिःसरणौषधं यथा, --“रुद्र लाङ्गलिकामूलं हिज्जलस्य तथैव च ।तेन व्रणमुखं लिप्तं शल्यो निःसरति व्रणात् ।चिरकालप्रविष्टोऽपि तेन मार्गेण शङ्कर ॥
”इति गारुडे १९३ अध्यायः ॥
शल्यः,
पुं,
क्ली,
 शस्त्रविशेषः । शेल इति भाषा ।तत्पर्य्यायः । शङ्कुः २ । इत्यमरः ॥
दीर्घायुधः३ शलः ४ कुन्तः ५ विषाङ्कुरः ६ । इतित्रिकाण्डशेषः ॥