धातुः: शॄ
मूलधातुः: शॄ
धात्वर्थः: हिंसायाम्
गणः: क्र्यादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: शृणाति
अनुबन्धादिविशेषः: प्वादिः,ल्वादिः च


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

शॄ  (अर्थः)  हिंसायाम्
इतो गृणात्यन्ता उदात्ता उदात्तेतः ( शृणाति शृणीतः शृणासि शृणामि शशार शश्रतुः शशरतुः शश्रुःशशरुः शशरिथ शश्र शशार शशर शश्रिव शशरिव ) "असंयोगाल्लिट्'' इत्यपितो लिटः कित्त्वे "शॄदॄप्रां ह्रस्वो वा'' इति ह्रस्वपक्षे यणादेशः अन्यदा "ऋच्छत्यॄताम्'' इति गुणः अपितो लिटः कित्त्वेन "श्र्युकः किति'' इति प्राप्तस्येण्निषेधस्य क्रादिनियमेन बाधः ( शरिता शरीता शरिष्यति शरीष्यति शृणातु शृणीताम् शृणीहि अशृणात् अशृणीताम् अशृणाः अशृणाम्   अशृणीव शृणीयात् शृणीयाताम् ) आशिषि ( शीर्यात् शीर्यास्ताम् ) "ॠत इद्धातोः'' इतीत्वे रपरत्वादि ( अशारीत् अशारिष्टाम् ) इटो दीर्धस्य "सिचि च परस्मैपदेषु''  इति निषेधः ( शिशरिषति शिशरीषति शशीर्षति ) "इट् सनि वा'' इति पाक्षिकस्येटो "वॄत'' इति दीर्घः अनिटि "इको झल'' इति सनः कित्त्वादित्वम् ( शेशीर्यते शाशतिं शारयति अशीशरत् ) ( शारो वायुर्वर्णश्च ) ( नीशारः ) अकृतप्रावरणः, नेः "उपसर्गस्य घञि'' इति दीर्घः "शॄवायुवर्णनिवृत्तेषु'' इति घञ्  निव्रियतइति ( निवृत्तं ) प्रावारः ( शारुकः ) "लषपतपद'' इत्यादिनोकञ् (शरारुः) "शॄवन्द्योरारुः''इत्यारुः ( किंशारुः ) सस्यशूकं, "किञ्जरयोः श्रिणः'' इति किंशब्दउपपदे उण् ( शरुः, ) आयुधं, "शॄस्वृस्निहित्रप्यसिवसिहनिक्लिदिबन्धिमनिभ्यश्च'' इत्युप्रत्ययः (शरीरम्) "कॄशॄपॄकटिपटिशौटिभ्य ईरन्'' इति ईरन् प्रत्ययः ( शरत् ) "शॄदृभसोदिः'' इत्यादप्रत्ययः ( शरदिजः ) "प्रावृट्शरत्कालदिवां जे'' इत्यलुक् शरदि भवं श्राद्धं ( शारदिकं, ) "श्राद्धे शरद'' इति ठञ् ऋत्वणोऽपवादः (शारदो रोगः शारदिको रोगः) "विभाषा रोगापतयोः'' इति वा ठञ् अन्यदा ऋत्वण् एवमातपेऽपि ( शारदका मुद्गाः शारदका दर्भाः )  "संज्ञायां शरदो वुञ्''इति "तत्र जात''इत्यस्मिन्विषये वुञ् दर्भविशेषस्य मुद्गविशेषस्य चेयं संज्ञा परा शृणातीति ( परशुः ) "आङ्परयोः खनिशॄभ्यां डिच्च'' इत्युप्रत्ययः डित्त्वाट्टिलोपः बाहुलकात्परोपसर्गस्य ह्रस्वः, परशवे हितं ( परशव्यम् ) "उगवादिभ्यो यत्'' इति यत् परशव्यस्य विकारः ( पारशवम् ) "कंसीयपरशव्ययोर्यञञौ लुक् च'' इत्यञ्प्रत्ययः, यत्प्रत्ययस्य लुक् ( 1 ) ( 1 ) आशरः पचाद्यजित्यधिकम्पुस्तकान्तरे पराशृणाति पापानीति ( पराशरः, ) अच् ( पाराशर्यः ) गर्गादित्वादपत्ये यञ् पराशर्येण प्रोक्तं भिक्षुसूत्रमधीयानाः ( पाराशरिणः )  "पाराशर्यशिलालिभ्यां भिक्षुनटसूत्रयोः'' इति प्रोक्ते णिनौ तदन्तात् "छन्दोब्राह्मणानि'' इत्यध्येतृवेदित्रोरणः "प्रोक्ताल्लुक्'' इति लुक् सूत्रस्यापि छन्दस्त्वं तत्रेष्यते, णिनावल्लोपयलोपौ 16

शॄ  हिंसायाम् 
- श्रृणाति  शीर्य्यते  शशार  शशरतुः शश्रतुः  शरिष्यति शरीष्यति  शीर्य्यात्  अशारीत्  शिशरिषति शिशरीषति शिशीर्षति  शेशीर्य्यते  शीर्णम् शीर्णिः  16

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“शॄ हिंसायाम्”@} <a href="#foot_krm02">2</a> प्वादिः, ल्वादिश्च। </li> <li>‘श्रॄञ्--’ इति क्षीरस्वामी। </li> <li>अयं धातुः दैवादिकोऽपि इति प्रयोगात् ऊह्यते। </li> <li>यथा ‘… विशीर्यन्तीं नावमिव’ <a href="#foot_krm03">3</a>;</li> <li> ‘स्रवत्यनोंकृतं पूर्वं पुरस्ताच्च विशीर्यति।।’ <a href="#foot_krm04">4</a> इति। </li> <li>शारकः-रिका, शारकः-रिका, <a href="#foot_krm05">5</a> शिशरिषकः-शिश- रीषकः-शिशीर्षकः-र्षिका, <a href="#foot_krm06">6</a> शोशिरकः-रिका;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> शरिता-शरीता-त्री, शारयिता-त्री, शिशरिषिता-शिशरीषिता-शिशीर्षिता-त्री, शेशिरिता-त्री;</li> <li> इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि कृणातिवत् <a href="#foot_krm08">8</a> ज्ञेयानि। </li> <li><a href="#foot_krm09">9</a> शृणन्, <a href="#foot_krm10">10</a> शरः, <a href="#foot_krm11">11</a> नीशारः, <a href="#foot_krm12">12</a> शरारुः, <a href="#foot_krm13">13</a> <a href="#foot_krm14">14</a> शारुकः, <a href="#foot_krm15">15</a> शशृवान्-शशर्वान्, <a href="#foot_krm16">16</a> शीर्णिः, <a href="#foot_krm17">17</a> विशरणम्-शरणम्, <a href="#foot_krm18">18</a> आशरः, <a href="#foot_krm19">19</a> पराशरः, <a href="#foot_krm20">20</a> किंशारुः, <a href="#foot_krm21">21</a> शरुः, <a href="#foot_krm22">22</a> शरीरम्, <a href="#foot_krm23">23</a> शरत्, <a href="#foot_krm24">24</a> परशुः, <a href="#foot_krm25">25</a> इति गन्प्रत्ययः, धातोर्ह्रस्वश्च। </li> <li>शृङ्गम् = विषाणम्।]] शृङ्गम्, <a href="#foot_krm26">26</a> निपातनात् शृङ्गारशब्दः साधुः।]] शृङ्गारः, <a href="#foot_krm27">27</a> शिशिरः, <a href="#foot_krm28">28</a> शर्वः, <a href="#foot_krm29">29</a> शर्वा-शर्वरी, <a href="#foot_krm30">30</a> शिरीषम्, <a href="#foot_krm31">31</a> <a href="#foot_krm32">32</a> शर्म, <a href="#foot_krm33">33</a> शिरः, <a href="#foot_krm34">34</a> शारिः-शारिका, <a href="#foot_krm35">35</a> शरभः, <a href="#foot_krm36">36</a> शरण्यः, इतीमानि धातोरस्माद् भवन्ति।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१७५१)</li> <li id="foot_krm02">02 => (९-क्र्यादिः-१४८८। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (म। भा। ३-१५७-१३)</li> <li id="foot_krm04">04 => (मनुस्मृतिः २-७४)</li> <li id="foot_krm05">05 => [[१। सन्नन्ते ‘इट् सनि वा’ (७-२-४१) इतीड्विकल्पः। ‘वॄतो वा’ (७-२-३८) इतीटो दीर्घविकल्पः। तेन रूपत्रयं सन्नन्ते सर्वत्र बोध्यम्।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[२। यङ्निमित्तकं इत्वम्, अभ्यासे गुणश्च। एवं यङन्ते सर्वत्र बोध्यम्।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[३। तृजादिषु सर्वत्र ‘वॄतो वा’ (७-२-३८) इति इटो दीर्घविकल्पः।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => (२५८)</li> <li id="foot_krm09">09 => [[४। शतरि, श्नाप्रत्यये, ‘प्वादीनाम्--’ (७-३-८०) इति ह्रस्वे, ‘श्नाभ्यस्तयोः--’ (६-४-११२) इत्याकारलोपे, ‘ऋवर्णान्नस्य--’ (वा। ८-४-१) इति णत्वे च रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[५। शीर्यतेऽनेनेति शरः बाणः। ‘ॠदोरप्’ (३-३-५७) इत्यप्प्रत्ययः।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[६। ‘शॄ वायुवर्णनिवृतेषु’ (वा। ३-३-२१) इति घञ्। अचोऽपवादः। ‘उपसर्गस्य घञि--’ (६-३-१२२) इति दीर्घः। नीशारः वायुविशेषः। नीशारः = चित्रवर्णः। नीशारः = आवरणम्-यथा-- ‘गौरिवाकृतनीशारः प्रायेण शिशिरे कृशः’ इति। निवृतम् इत्यस्य आवरणमर्थः। निवृत्तमिति वार्तिके क्वाचित्क अपपाठः।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[७। ‘शॄवन्द्योः--’ (३-२-१७३) इत्यारुप्रत्ययस्ताच्छीलिकः। शरारुः = हिंसकः।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [पृष्ठम्१३१५+ २९]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[१। ‘लषपतपदस्थाभूवृषहनकमगमशॄभ्यः--’ (३-२-१५४) इत्युकञ्प्रत्ययस्ताच्छीलिकः। ‘किंशारुकं तीक्ष्णमाहुः’ इति काशिका (३-२-१५४)।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[२। क्वसौ ‘शॄदृप्रां--’ (७-४-१२) इति ह्रस्वविकल्पः। ह्रस्वपक्षे शशृवान्, ह्रस्वाभाव- पक्षे शशर्वान् इति च रूपम्। केचित् सूत्रमेतत् प्रत्याचक्षते, तेषां मते तु शशर्वान् इत्येकमेव रूपम्। विस्तरस्तु काशिकायां (७-४-१२) द्रष्टव्यः।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [[३। क्तिनि, ‘ॠत इत्--(७-१-१००) इतीकारः। दीर्घः, ल्वादित्वात् क्तिनस्तकारस्य नकारः, णत्वम्।]]</li> <li id="foot_krm17">17 => [[४। ल्युटि रूपमेवम्। विशरणम् = विनाशः। ‘शरणं गृहरक्षित्रोः’ इत्यमरः।]]</li> <li id="foot_krm18">18 => [[५। आशृणातीति आशरः। पचाद्यचि रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm19">19 => [[६। परा शृणातीति पराशरः। अत्रापि पचाद्यच्। पराशरः ऋषिः।]]</li> <li id="foot_krm20">20 => [[७। किम्शब्द उपपदे औणादिकः (द। उ। १-८९) ञुण् प्रत्ययो भवति। किंशारुः = सस्यशूकम्।]]</li> <li id="foot_krm21">21 => [[८। ‘शॄस्वृ--’ (द। उ। १-९५) इति उप्रत्ययः। शरुः = क्रोधः।]]</li> <li id="foot_krm22">22 => [[९। औणादिके (द। उ। ८-७२) ईरन्प्रत्यये रूपमेवम्। शीर्यत इति शरीरम् = देहः।]]</li> <li id="foot_krm23">23 => [[१०। ‘शॄदॄभसोऽदिः’ (द। उ। ६-४२) इति अदिप्रत्यये रूपमेवम्। शीर्यन्तेऽस्यां गुल्मवनस्पतीनां तेजांसीति शरत् = ऋतुः।]]</li> <li id="foot_krm24">24 => [[११। परशब्द उपपदे धातोः औणादिके (द। उ। १-११८) कुप्रत्यये रूपमेवम्। परान् शृणातीति परशुः = कुठारः।]]</li> <li id="foot_krm25">25 => [[१२। ‘शृणातेर्ह्रस्वश्च’ [द। उ। ३-६४]</li> <li id="foot_krm26">26 => [[१३। तुषारादिषु [द। उ। ८-६९]</li> <li id="foot_krm27">27 => [[१४। शीर्यन्तेऽस्मिन् तृणगुल्मवनस्पतीनां तेजांसीति शिशिरः = ऋतुविशेषः। ‘अजिर- शिशिर--’ (द। उ। ८-२७) इत्यत्र निपातनात् धातोः द्विर्वचनम्, सन्वद्भावः, ऋवर्णलोपः, इत्वं च।]]</li> <li id="foot_krm28">28 => [[१५। औणादिके वन्प्रत्यये शर्वः। शृणातीति शर्वः = शिवः।]]</li> <li id="foot_krm29">29 => [[१६। ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते’ (३-२-७५) इति वनिप्प्रत्यये रूपमेवम्। स्त्रियाम् ‘वनो र च’ (४-१-७) इति ङीब्रेफौ। शर्वरी = रात्रिः।]]</li> <li id="foot_krm30">30 => [[१७। ‘शॄपॄभ्यां--’ (द। उ। ९-१०) इति ईषन्प्रत्ययः। प्रत्ययस्य कित्त्वात् इत्वम्। शिरीषम् = वृक्षविशेषः।]]</li> <li id="foot_krm31">31 => [पृष्ठम्१३१६+ २८]</li> <li id="foot_krm32">32 => [[१। शृणाति दुःखम् इति शर्म। औणादिके (द। उ। ६-७३) मनिन्प्रत्यये रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm33">33 => [[२। शृणातेरौणादिकेऽसुन्प्रत्यये, प्रत्ययस्य कित्त्वे च रूपमेवम्। शिरः मूर्धा।]]</li> <li id="foot_krm34">34 => [[३। ‘शरः शकुनौ’ (द। उ। १-५६) इति इञ्प्रत्यये, वृद्धौ च रूपम्। शारिः शकुनिविशेषः। शारिरेव शारिका। शकुनिभिन्ने तु शरिः शूलम्।]]</li> <li id="foot_krm35">35 => [[४। ‘कॄगॄशॄ--’ (द। उ। ७-१८) इति अभच्प्रत्यये रूपमेवम्। शरभः हिंस्रः। शरभमूर्तिः इति ख्यातः।]]</li> <li id="foot_krm36">36 => [[५। औणादिके (द। उ। ८। ८) अन्यप्रत्यये णत्वे च रूपमेवम्। शृणात्यर्थिनो भयमिति शरण्यः = आर्त्तिहरः।]]</li></ul>

शॄ (शॄ꣡ हिंसायाम् - क्र्यादिः - सेट्)
ल्युट् = शरणम्
अनीयर् = शरणीयः - शरणीया
ण्वुल् = शारकः - शारिका
तुमुँन् = शरितुम् / शरीतुम्
तव्य = शरितव्यः / शरीतव्यः - शरितव्या / शरीतव्या
तृच् = शरिता / शरीता - शरित्री / शरीत्री
क्त्वा = शीर्त्वा
ल्यप् = प्रशीर्य
क्तवतुँ = शीर्णवान् - शीर्णवती
क्त = शीर्णः - शीर्णा
शतृँ = शृणन् - शृणती

शरिमन्
पुं* - शृ्णाति यौवनम् शृ + इमन्
"पैदा करना, जन्म देना"

शरिमन् [śariman], m. Bearing, bringing forth.

BEGINNER, Sanskrit to English, 1890 Apte edition

शरिमन् m. Bearing, bringing forth. 

शरिमन् and शरीमन् शरी̆मन्,
m. Bringing forth.


शरिमन् शरिमन् m. (शॄ; sfx. इमन्) brisement,
force qui brise.


INTERMEDIATE, Sanskrit to English, 1872 Edition

शरिमन् शरिमन् or शरीमन्, आ, m. (said to
be fr. rt. शॄ), bearing, bringing forth.


INTERMEDIATE, Sanskrit to English, Cologne Edition

शरिमन् or शरीमन् m. (said to be fr. √ शॄ, ‘to break forth’), bearing, birth, bringing forth (= प्रसव), Uṇ. iv, 147, Sch.


शरिमन् m. (-मा) Bearing, bringing forth.
 E. शॄ to hurt, इमनिच् Unādi
aff.


<table><tr><td>शरिमन्</td><td>zariman</td><td> birth</td></td></tr><tr><td>शरिमन्</td><td>zariman</td><td> bringing forth</td></td></tr><tr><td>शरिमन्</td><td>zariman</td><td> bearing</td></td></tr></table><table width='800px' ><tr></tr></table><table ><colgroup><col width=160px><col width=160px><col width=160px><col width=160px><col width=160px></colgroup>

शरिमन् पु० शॄ--उणा० इमनिच् । प्रसवे सि० कौ०

Sariman {% m. %} Bearing, bringing forth.


शरिमन्
m. (-मा) Bearing, bringing forth.
E. शॄ to hurt, इमनिच् Uṇādi aff.


शरिमन् (मा) 5.
m. Bearing; producing.


शरिमन् (zariman)

शब्दसागरः

Yates

Spoken Sanskrit

Wilson

Apte

Apte 1890

Monier Williams Cologne

Monier Williams 1872

Benfey

Apte Hindi

L R Vaidya

वाचस्पत्यम्

Burnouf