| YouTube Channel

शम् (zam)

 
शब्दसागरः
English
शम्(इर् उ)इरश्मु r. 4th cl. (शाम्यति)
1. To be pacified, to be calmed or
appeased.
2. To pacify, to calm.
3. To be tranquil, to have the
passions tamed and quiescent. r. 10th cl. (शामयते) To look, to look
at or inspect. (शमयति-ते) To allay, to appease. (शामयति) To display.
With उप prefixed, To tranquillize, to ally, to tame. With नि, 1.
To hear.
2. To observe, to perceive.
3. To restrain or prevent. With
प्र, 1. To destroy.
2. To be very tranquil.
3. To be soothed.
4. To
cease.
5. To fade away. With सम्, To be extinguished.
शम् Ind. A particle meaning “welfare, prosperity, blessing, health, ”
(with a dat. or gen. )
Capeller Eng
English
1 शम् श॑मति शम्यति
pp.
 शमित॑ labour, work
make
ready, prepare ((r. )). — Cf. शशमान॑.
2 शम् शाम्यति शाम्य°ते (शमति),
pp.
 शान्त॑ (q.v. )
be quiet, still, or content
be allayed or extinguished
cease,
desist, stop.
C.
 शम॑यति (शामयति) quiet, still, pacify, allay,
extinguish, subdue, destroy, kill. — अभि cease, stop. समव
C.
pacify, still. उप cease, stop, be allayed or extinguished.
C.
tranquillize, pacify, cool, allay. व्युप & समुप cease, leave off.
नि & परि
C.
 appease, allay. प्र become calm or tranquil, be
extinguished, stop, cease.
C.
 appease, quench, allay, subdue, kill,
destroy. (प्रति
C.
 appease, allay*). सम् become thoroughly calm or
pacified, make peace with (instr. ±सह), be allayed or extinguished,
stop (tr. &
intr.
 ).
C.
 mitigate, calm, soothe, allay, extinguish,
finish, kill, destroy. Cf. अभ्युपशान्त, अवशान्त, उपशान्त, प्रशान्त,
संशान्त.
3 शम् (शम्नीते) harm.
4 शम् शमयति & शामयति
w.
 नि note, perceive, hear,
learn. — अनुनि, समनुनि, अभिनि, उपनि, प्रणि, विनि, संनि =
S.
5 श॑म्
indecl.
 (±यो॑स्) blessing, welfare, prosperity,
happiness.
Yates
English
शम् (य, उ) शाम्यति 4.
a. To be paci-
fied, calm, or tranquil
to pacify.
(क) शमयति 10.
a. Idem. शामयति
10.
a. To display. शामयते 10.
d.
To inspect. With prep. आ, to
tame
नि, to hear
restrain
प्र,
to destroy.
Apte
English
शम् [śam],
ind.
 A particle meaning welfare, happiness, prosperity, health, and generally used to express a blessing or pious wish, (with
dat.
 or
gen.
 )
शं देवदत्ताय or देवदत्तस्य (oft en used in modern letters as an auspicious conclusion
इति शम्).
Comp.
 -कर s. v. -तम most wholesome, salutary
तदोडुराजः ककुभः करैर्मुखं प्राच्या विलिम्पन्नरुणेन शन्तेमैः
Bhāg.*
 1.29.2. -ताति
a.
 conferring happiness, propitious, auspicious.
पाकः lac, red dye.
cooking, maturing.
Cathartocarpus Fistula (शम्याक
Mar.
 बाहवा). -पातः Cassia Fistula. -भु see s. v.
शम् [śam], I. 4
P.
 (शाम्यति, शान्त)
To be calm, quiet or tranquil, be appeased or pacified (as a person)
शाम्येत् प्रत्यपकारेण नोपकारेण दुर्जनः
Ku.*
 2.4
काकुत्स्थमुद्दिश्य समत्सरो$पि शशाम तेन क्षितिपाललोकः
R.*
 7.3
शान्तो लवः
U.*
 6. 7
Bh.*
 2.75.
To cease, stop, come to an end
चिन्ता शशाम सकला$पि सरोरुहाणाम्
Bv.*
 3.7
न जातु कामः कामानामुप- भोगेन शाम्यति
Ms.*
 2.94 'is not satisfied'.
To be quelled, be extinguished or quenched
शशाम वृष्ट्यापि विना दवाग्निः
R.*
 2.14
U.*
 5.7.
To desist, leave off (speaking
&c.
 ).
To put an end to, destroy, kill (also 9
P.
 in this sense)
Caus.
 (शमयति-ते, but शामयति- ते in the sense of 'seeing', see शम् II).
To appease, allay, calm, tranquillize, pacify, soothe
कः शीतलैः शमयिता वचनैस्तवाधिम्
Bv.*
 3.1
संरम्भं शमयामास
R.*
 15. 85
17.55
Ś.*
 5.7.
To put an end, to stop
वरेण शमितं लोकानलं दुग्धं हि तत्तपः
Ku.*
 2.56.
To remove, avert
प्रतिकूलं दैवं शमयितुम्
Ś.*
 1.
To subdue, tame, defeat, conquer, vanquish
शमयति गजानन्यान् गन्धद्विपः कलभो$पि सन्
V.*
 5.18
R.*
 9.12
11.59.
To kill, destroy, slay
कर्णस्यात्मजमग्रतः शमयतः
Ve.*
 5.5.
To quench, extinguish
शमितकुरुवंशप्रसविता
Pt.*
 4.5
सुतप्तमपि पानीयं शमयत्येव पावकम्
H.*
 1.85
Me.*
 55.
To leave off, desist, cease. -II. 1
U.
 (शामयति-ते)
To see, look at, inspect.
To show, display.
Apte 1890
English
शम् ind. A particle meaning welfare, happiness, prosperity, health, and generally used to express a blessing or pious wish, (with dat. or gen.)
शं देवदत्ताय or देवदत्तस्य (often used in modern letters as an auspicious conclusion
इति शम्).
Comp.
कर see s. v.
ताति a. conferring happiness, propitious, auspicious.
पाकः {1} lac, red dye. {2} cooking, maturing.
भु see s. v.
शम् {vI.v} {c4c} P. (शाम्यति, शांत) 1 To be calm, quiet or tranquil, be appeased or pacified
(as a person)
शाम्येत्प्रत्यपकारेण नोपकारेण दुर्जनः Ku. 2. 40
काकुत्स्थमुद्दिश्य समत्सरोऽपि शशाम तेत क्षितिपाललोकः R. 7. 3
शांतो लवः U. 6. 7.
2 To cease, stop, come to an end
चिंता शशाम सकलाऽपि सरोरुहाणां Bv. 3. 7
न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति Ms. 2. 94 ‘is not satisfied’.
3 To be quelled, be extinguished or quenched
शशाम वृष्ट्र्यापि विना दवाग्निः R. 2. 14, U. 5. 7.
4 To desist, leave off (speaking &c.).
5 To put an end to, destroy, kill (also {c9c} P. in this sense).
Caus. (शमयति-ते, but शामयति-ते in the sense of ‘seeing’, see शम् II). 1 To appease, allay, calm, tranquillize, pacify, soothe
कः शीतलैः शमयिता वचनैस्तवाधिं Bv. 3. 1
संरंभं शमयामास R. 15. 85, 17. 55
Ś. 5. 7.
2 To put an end, to stop
Ku. 2. 56.
3 To remove, avert
प्रतिकूलं दैवं शमयितुं Ś. 1.
4 To subdue, tame, defeat, conquer, vanquish
शमयति गजानन्यान् गंधद्विपः कलभोऽपि सन् V. 5. 18
R. 9. 12, 11. 59.
5 To kill, destroy, slay
Ve. 5. 5.
6 To quench, extinguish
सुतप्तमपि पानीयं शमयत्येव पावकं H. 1. 88, Me. 53.
7 To leave off, desist, cease. {vII.v} {c10c} U. शामयति-ते 1 To see, look at, inspect.
2 To show, display.
Monier Williams Cologne
English
1. शम्
cl.
 4.
P.
 (Dhātup. xxvi, 92), शा॑म्यति (rarely °ते, and
ep.
 also शमति, °ते
Ved.
 शम्यति, शिम्यति, and
cl.
 9. शम्नाति [Naigh. ii, 9], शम्नीषे, शम्नीथास्
Impv.
 शम्नीष्व, शमीष्व, शमिष्व, शमीध्वम्
pf. शशाम, शेमुः,
Br.
&c.
शशमे॑ Subj. शश॑मते,
RV.
p.
 शशमान॑ [q.v.]
aor.
 अ॑शमिष्ठास्,
RV.
अशमत्,
Br.
 [cf. pres.]
Prec. शम्यात्
Gr.
fut. शमिता, शमिष्यति, ib.
ind.
p.
 शमित्वा, शान्त्वा, शामम्, ib.),
to toil at, fatigue or exert one's self (esp. in performing ritual acts),
RV.
TBr.
to prepare, arrange,
VS.
to become tired, finish, stop, come to an end, rest, be quiet or calm or satisfied or contented,
TS.
ŚBr.
&c.
to cease, be allayed or extinguished,
MBh.
Kāv.
&c.
cl.
 9. (cf. above) to put an end to, hurt, injure, destroy,
Kāṭh.
 :
Pass.
 शम्यते (aor. अशमि),
Pāṇ.
 vii, 3, 34 :
Caus.
 शम॑यति (mc. also शामयति
aor.
 अशीशमत्
Pass.
 शाम्यते),
to appease, allay, alleviate, pacify, calm, soothe, settle,
RV.
&c.
&c.
to put to an end or to death, kill, slay, destroy, remove, extinguish. sup. press,
TS.
&c.
&c.
to leave off, desist,
MBh.
to conquer, subdue,
Kālid.
Bhaṭṭ.
 :
Desid.
 शिशमिषति
Gr.
 :
Intens.
 शंशमीति (Bālar. ), शंशम्यते, शंशन्ति (Gr. ), to be entirely appeased or extinguished (pf. शंशमां चक्रुः,
Bhaṭṭ.
 ). [cf. Gk. κάμνω],
2. श॑म्
ind.
 (g. चादि and स्वर्-आदि) auspiciously, fortunately, happily, well (frequently used in the Veda, rarely in later language
often to be translated by a
subst.
 ,
esp.
 in the frequent phrase शं॑ योः॑ or शं॑ च यो॑श् च, ‘happiness and welfare’, sometimes joined with the verbs भू, अस्, कृ, दा, वह्, या, sometimes occurring without any verb
with
dat.
 or
gen.
 [cf.
Pāṇ.
 ii, 3, 73, Sch.]
in some cases corresponding to an
adj.
 , e.g. शं तद् अस्मै, that is pleasant to him),
RV.
&c.
Monier Williams 1872
English
शम् 1. शम्, cl. 4. P. शाम्यति, शशाम,
शमिष्यति, अशमत्, (the form शश-
मते = शाम्यति or स्तौति, Ṛg-veda VI. 2, 4),
शमितुम् (originally ‘to become tired’), to be ap-
peased, grow calm, become pacified, be satisfied,
become quiet or tranquil, be undisturbed or quies-
cent
to cease, stop, leave off, desist
to pacify,
cause to cease, put an end to, destroy, kill, sacrifice,
(in these transitive senses also cl. 9. P. शम्नाति,
according to Naigh. II. 19, and probably in some
cases the forms used are referrible to Caus.)
cl. 10.
A. शामयते, -यितुम्, to look at, inspect
to show,
display: Pass. शाम्यते, शम्यते (referrible also to
Caus.), Aor. अशमि or अशामि, to be appeased or
quieted, &c.: Caus. शमयति or शामयति, -यि-
तुम्, Aor. असीशमत्, to appease, allay, pacify, calm,
tranquillize, soothe, settle
to console
to cause to
cease, stop, suppress, extinguish, destroy
to remove,
avert
to tame, subdue, defeat, conquer
to leave off,
desist, (शमयाम्-बभूवुः, they desisted): Desid.
शिशमिषति: Intens. शंशम्यते, शंशन्ति, to be
entirely appeased, become tranquil
to cease
[cf. Gr.
κάμνω, αιδηρο-κμής, κημός: Old Germ. chamo.]
शम् 2. शम्, ind. (perhaps to be connected
with rt. 1. शम्, but also referrible to 2. श), happi-
ness, welfare, prosperity, blessing, beatitude, health,
hail, (according to Pāṇ. II. 3, 73. with dat. or
gen., e. g. शं देवदत्ताय or शं देवदत्तस्य,
hail to Devadatta)
happy, auspicious, pleasant, sweet,
kind, agreeable
happily, auspiciously, well
(used in
the Veda as a subst., adj., and adv.
frequently found
in the phrase शं योस् or शं च योश् च, ‘prosperity
and succour, ’ or ‘blessing and protection, ’ Ṛg-veda
I. 114, 2, II. 33, 13, &c., cf. योस्
sometimes
joined with the verbs भू, अस्, कृ, या, &c., and
sometimes occurring without any verb, e. g. शं नो
भवत्व् अर्यमा, may Aryaman be kind or pro-
pitious to us
सोमः शम् अस्तु ते हृदे, may the
Soma be agreeable to thy heart
शं नः करतो
अश्विना, may the two Aśvins do us good
शं याति,
he attains happiness or becomes prosperous
शं
तद् अस्मै, that is pleasant to him.)
—शं-वत्,
आन्, अती, अत्, containing the word शम्.
—शं-स्थ,
अस्, आ, अम्, or शं-स्था, आस्, आस्, अम्, being in pros-
perity, happy, prosperous, faring well.
—शं-कर,
अस्, आ or ई, अम्, causing happiness, &c. = शङ्-
कर, p. 988, col. 1.
—शं-गय, अस्, आ or ई,
अम्, Ved. having a pleasant house, happily domiciled,
(in Ṛg-veda IX. 97, 17. the fem. शं-गयीम् occurs.)
—शं-तम, अस्, आ, अम्, Ved. most happy, very
fortunate, most pleasant or auspicious.
—शं-ताति,
इस्, इस्, इ, Ved. causing happiness, auspicious, (Sāy. =
शान्ति-कर, Ṛg-veda VIII. 18, 7)
(इस्), f., Ved.
happiness, prosperity.
—शम्-पाक, अस्, m. a kind
of Cassia, Cassia Fistula (= आरग्-बध)
lac, the
red dye (= यावक)
bringing to maturity or ripe-
ness, cooking, maturing, (probably for सम्-पाक।)
—शम्-पात, अस्, m. Cassia Fistula.
—शम्-भवि-
ष्ठ, अस्, आ, अम्, Ved. being greatly for happiness
or welfare, granting much happiness or beatitude.
—शम्-भु, उस्, उस्, उ, being for happiness or wel-
fare, granting or causing happiness
(उस्), m., N. of
a Vedic deity, (Sāy. = सुखस्य भावयिता, Ṛg-
veda VII. 35, 10)
N. of Śiva
of Brahmā
a sage,
venerable man
a Jina or Jaina sanctified teacher
a particular semi-divine being (= सिद्ध)
N. of
one of the eleven Rudras (according to the Viṣṇu-
Purāṇa)
N. of an author
(उस्), f., N. of a wife of
Dhruva.
—शम्भु-तनय or शम्भु-नन्दन,
अस्, m. ‘son of Śiva, ’ an epithet of Kārttikeya
of
Gaṇeśa.
—शम्भु-नाथ, अस्, m. a proper N.
—शम्भु-प्रिया, f. ‘dear to Śiva, ’ an epithet of
Durgā
Emblic Myrobalan.
—शम्भु-रहस्य, अम्,
n., N. of a work.
—शम्भु-वल्लभ, अस्, आ, अम्,
beloved by Śiva
(अम्), n. the white lotus.
—शम्-
भू, ऊस्, ऊस्, उ, auspicious (Ved.)
(ऊस्), m. a proper
N.
—शम्भू-नाथ, अस्, m., N. of the author of the
Kāla-jñāna and of the Vaidyaka-sāra-saṅgraha.
Macdonell
English
शम् 1. ŚAM, Ⅱ. Ā. śamīṣva, śamīdhvam (V.), Ⅳ. P. śamyati (V., rare), 🞄toil, labour, be active (esp. in worship)
prepare
🞄pf. pt. śaśam-āná, toiling, zealous, 🞄working (esp. for the gods)
pp. śamitá.
शम् 2. ŚAM, Ⅳ. P. (Ā. metr.) śā́mya, be 🞄calm, quiet, or tranquil
be satisfied
🞄be appeased, abate, cease, be extinguished: 🞄pp. śāntá, appeased, tranquilized, calm, free 🞄from passions, quiet, still, gentle
soft, yielding
🞄auspicious (in augury)
extinguished
🞄abated, subsided, removed, ceased, stopped
🞄gone to rest, deceased, died out: śāntaṃ pāpam, (sts. rep.) may evil be averted = heaven 🞄forbid
śāntam (alone), id.
so help me God
🞄dhik pāpam, heaven forbid
śānte pitari, 🞄after his fatherʼs death
cs. śamáya, P. appease, 🞄calm, allay
put an end to, remove
🞄extinguish (fire)
overcome, subdue, conquer
🞄destroy, slay
intv. śaṃśamīti, completely 🞄extinguish. ava, pp. extinguished. 🞄upa, P. (Ā. rare) grow calm or tranquil
🞄be extinguished
be allayed, cease: pp. 🞄upaśānta, pacified
extinguished
allayed, 🞄ceased
cs. calm, pacify, allay
extinguish
🞄cause to cease. abhi‿upa, pp. appeased. 🞄vi‿upa, grow calm
be allayed, cease. ni, 🞄pp. customary
cs. calm
cool. pari, cs. 🞄cause to cease. pra, grow calm
be extinguished
🞄be allayed
cease: pp. praśānta, 🞄grown calm, tranquil
careless (rare)
auspicious 🞄(in augary)
extinguished
removed
🞄abated, ceased, come to an end, vanished
🞄gone to rest, dead
cs. (sts. śām-) allay, 🞄soothe
extinguish
cause to cease, terminate
🞄destroy: pp. praśamita, caused to 🞄cease
quenched, quelled
destroyed (foe). 🞄sam, grow perfectly calm
be extinguished
🞄cease: pp. completely pacified, extinguished, 🞄or allayed
dead
cs. allay
extinguish
cause 🞄to cease, remove
bring to an end, settle.
शम् 3. ŚAM, Ⅸ. Ā. only śamnīṣe, śamnīthās, injure (any one
V.).
शम् 4. ŚAM, Ⅹ. P. -śamaya, E. -śāmaya, 🞄ni, perceive, hear, learn, come to know, 🞄that — is or was (pred. ac.)
gd. ni-śamya, niśamayya, 🞄ni-śāmya (E., P.)
ps. -śamyate, 🞄abhi-ni, id.
gd. -śāmya. saṃ-ni, hear, 🞄come to know.
शम् śám, indecl. auspiciously (V.)
ɴ. blessing, 🞄welfare, prosperity (with d., g.).
Benfey
English
1. शम् शम्, i. 4, शाम्य, Par.
(the original signification is ‘To get
tired’),
1. To cease, Man, 2, 94.
2.
To grow calm, to be appeased, MBh.
2, 1936
to grow satisfied and pacified,
Rājat. 5, 400.
3. To be calm, un-
disturbed, MBh. 1, 6362.
4. To sacri-
fice, Chr. 292, 12 = Rigv. i. 85, 12
Chr. 292, 8 = Rigv. i. 86, 8. Ptcple. of
the pf. pass. शान्त।
1. Hushed,
stilled (as wind).
2. Ceased, Hit. 80,
21
extinguished, Kir. 17, 16.
3. Al-
layed, alleviated.
4. Calm, undis-
turbed, Utt. Rāmac. 7, 7
tranquil,
pacified, free from passions, Pañc. i.
d. 181
content, Hit. i. d. 142, M.M.
5.
Meek, humble, Chr. 48, 10.
6. Purified,
cleansed.
7. Repelled, MBh. 1, 212.
8.
°तम्, adv.
a. Enough, Utt. Rāmac. 71,
2.
b. A prohibitive word, implying ne-
gation, Utt. Rāmac. 114, 1 (it must not
befall), aversion, disgust, fie, for shame,
heaven forbid, Śāk. 67, 13
Daśak. in
Chr. 200, 13
hush, Utt. Rāmac. 10, 1.
9. Killed, MBh. 1, 7523.
m.
 An ascetic.
n.
 Appeasing, pacifying.
f.
 ता, A
proper name, Utt. Rāmac. 103, 3
173, 9. Caus., and i. 10,
I. शमय।
1. To cause to cease, to extinguish,
Megh. 54
Hit. i. d. 87, M.M.
2. To
tame, Vikr. d. 156
to appease, Vedān-
tas. in Chr. 218, 6.
3. To remove.
MBh. 5, 238
to avert, Śāk. 7, 16.
4.
To subdue, MBh. 3, 14620.
5. To
desist, Johns. Sel. 48, 84.
II. शामय,
Ātm. To look at or inspect. -- With
the prep. उप उप,
1. To cease, MBh.
4, 1775.
2. To grow quiet, MBh. 3,
1008. Caus. शामय,
1. To allay,
Daśak. in Chr. 184, 16
17.
2. To kill,
MBh. 3, 8541. -- With अभ्युप अभि-उप,
अभ्युपशान्त, Appeased, Ṛt. 1, 1. --
With नि नि,
1. To see, MBh. 2, 1740.
2. To hear, Rām. 2, 44, 25. निशान्त,
Quiet, patient.
n.
 A house, a dwel-
ling, Ragh. 16, 40. Caus. शामय,
1.
To see, Rām. 1, 2, 6.
2. To hear, 2,
57, 21. -- With अभिनि अभि-नि, Caus.
शामय, To perceive, Daśak. 201, 14.
-- With विनि वि-नि, To hear, MBh. 3,
1878. -- With संनि सम्-नि, To hear,
MBh. 2, 1658. Caus. शामय, To
summon, Chr. 52, 10. -- With परि
परि, Caus. शमय, To allay, Gīt.
7, 20. -- With प्र प्र,
1. To cease, Rām.
2, 40, 33
to fade, Man. 4, 186.
2.
To be restrained, Pañc. i. d. 357
to become extinguished, Pañc. iii.
d. 54.
3. To be appeased, soothed,
Chr. 22, 14
Pañc. i. d. 315.
4. To
grow calm, MBh. 2, 1941.
5. To heal,
Pañc. 253, 23. प्रशान्त,
1. Ceased,
Utt. Rāmac. 148, 16 (withdrawn).
2. Dead, Rājat. 5, 21.
3. Calmed,
tranquillised, Nal. 26, 35
Vedāntas.
in Chr. 203, 21.
4. Tamed, Lass. 53,
15.
5. Relieved. Caus.
I. शमय।
1. To allay, MBh. 2, 12978
to soothe,
Man. 8, 391.
2. To extinguish, MBh.
1, 8156.
3. To kill, MBh. 2, 2031.
II. शामय, To conquer, MBh. 3,
12196. -- With सम् सम्, संशान्त,
Extinguished, Rām. 2, 66, 1. Caus.
शमय, To allay, Rām. 2, 98, 1
to
settle, Pañc. i. d. 421. -- Cf. κάμνω
(cf. ved. शम्, ii. 9, शम्ना), σιδηρο-κμής, κημός
(cf. शम्या)
O.H.G. chamo.
2. शम् शम्,
I. (sbst.), Work, Chr.,
293, 5 = Rigv. i. 87, 5.
II. indecl.
1.
Happy, happily, auspiciously.
2.
Hail, happiness, Bhāg. P. 1, 17, 34
8,
3, 23
Nalod. 3, 46.
Apte Hindi
Hindi
शम्
नपुं*
 - -
आनन्द
शम्
अव्य* - शम् + क्विप
"कल्याण, आनन्द, समृद्धि, स्वास्थ्य को द्योतन करने वाला अव्यय, आशीर्वाद या मंगल कामना प्रकट करने के लिए प्रयुक्त"
शम्
"दिवा* पर* , " - -
"शान्त होना, चुप होना, संतुष्ट होना, प्रसन्न होना"
शम्
"दिवा* पर* , " - -
"थमना, ठहरना, समाप्त होना"
शम्
"दिवा* पर* , " - -
"शांत होना, बुझना"
शम्
"दिवा* पर* , " - -
"काम तमाम करना, नष्ट करना, मार डालना"
शम्
"दिवा*उभ*, प्रेर* , " - -
"प्रसन्न करना, उपशमन करना, शान्त करना, धीरज देना, सांत्वना देना, ढाढस बंधाना"
शम्
"दिवा*उभ*, प्रेर* , " - -
"अन्त करना, रोकना"
शम्
"दिवा*उभ*, प्रेर* , " - -
"हटाना, परे करना"
शम्
"दिवा*उभ*, प्रेर* , " - -
"दमन करना, पालतू बनाना, हराना, छीनना, परास्त करना"
शम्
"दिवा*उभ*, प्रेर* , " - -
"मार डालना, नष्ट करना, वध करना"
शम्
"दिवा*उभ*, प्रेर* , " - -
"शान्त करना, बुझाना"
शम्
"दिवा*उभ*, प्रेर* , " - -
"त्याग देना, रुकना, थमना"
शम्
"चुरा* उभ* , " - -
"देखना, निगाह डालना, निरीक्षण करना"
शम्
"चुरा* उभ* , " - -
"बतलाना, प्रदर्शन करना"
L R Vaidya
English
Sam {% vt. or vi. 4P (pp. शांत
pres. शाम्यति) %} 1. To be appeased, to grow calm, to become quiet or tranquil, शाम्येत् प्रत्यपकारेण नोपकारेण दुर्जनः K.S.ii.40, R.vii.3
2. to put an end to, to destroy
3. to stop, to cease, न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति M.ii.94, शशाम वृष्ट्यापि विना दवाग्निः R.ii.14.With उप्-, 1. to become calm or quiet, Bt.xx.5
2. to cease, to be extinguished.With नि-, to hear, to know.With प्र-, 1. to become calm or tranquil
2. to be soothed
3. to cease, to be extinguished
4. to fade away.With सम्-, to be allayed, to be extinguished, सत्वं संशाम्यतीव मे Bt.xviii.28.
Sam {% Caus. (pres. शमयति-ते, शामयति-ते) %} 1. to appease, to calm, to tranquillize, to soothe
2. to cause to cease, to destroy, to extinguish
3. to remove, to avert, K.S.ii.56
4. to tame, to subdue, to conquer, वैनतेयशामितस्य भोगिनो भोगवेष्टित इव च्युतो मणिः R.xi.59, R.ix.12
5. to leave off, to desist.With प्र-, 1. to allay, to appease, to extinguish, त्वामासारप्रशामितवनोपप्लवम् Megh.i.17
2. to vent, to remove, तमन्विष्य प्रशमग्नेर्भवितासि ततः कृती R.xv.47
3. to adjust, to settle, प्रशमयसि विवादम् Sak.v.
4. to conquer, to subdue.
Sam {% (II) vt. 10U (pres. शामयति-ते) %} 1. To look at, to inspect
2. to show, to display.With नि-, 1. to observe, to perceive, to see
2. to hear, to listen, R.ii.42, 52, 61.
Sam {% ind. %} A particle meaning- welfare, prosperity, blessing, health, (with a dat. or gen., e.g. शं देवदत्ताय or देवदत्तस्य).
Bopp
Latin
1. शम् 4. P. शाम्यामि (gr. 331^a).) sedari, tranquillari, pla-
cari, extingui. GITA-GOV. 7. 41.: शाम्यतु देहदा-
हः
RAGH. 2. 14.: शशाम वृष्द्या ऽपि विना दवाग्निः
MAN. 2. 94.: न जातु कामः कामानाम् उपभोगेन
शाम्यति
MAH. 2. 1936.: शाम्य मा शुचः
RAGH. 7. 3.:
समत्सरो ऽपि शशाम तेन क्षितिपाललोकः. -- शान्त
1) sedatus, pacatus, tranquillus, placidus. H. 1. 49.: शा-
न्तार्चिर् इव पावकः
HIT. 80. 21.: शान्ते पानीय-
तोये
N. 12. 112.: सुशान्ततोयाम्…ह्रदिनीम्
24.
53.: शान्तज्वरा
SA. 6. 18.: शान्तायान् दिशि.
2) inter-
fectus (v. Caus.). MAH. 1. 7523.: दिष्ट्या शान्तः पुरोच-
नः. -- Caus. शमयामि
1) sedare, tranquillare, domare,
extinguere. MAH. 3. 72.: मानसं (दुःखम्) शमयेत्
तस्माज् ज्ञानेना ऽग्निम् इवा ऽम्बुना
HIT. 24. 6.: सु-
तप्तम् अपि पानीयं शमयत्य् एव पावकम्.
2) oc-
cidere, interficere. MAH. 3. 14620.: सो ऽयन् त्वया म-
हाबाहो शमितो देव कण्टकः. (Hib. samh «pleasant,
still, calm, tranquil»
lith. kenćiu, kentếju patior, tolero,
kanćia dolor, kantrùs patiens, tolerans, pa-kintu patien-
tiam adhibeo, v. शान्ति
fortasse nostrum san-f-t, inser-
to f, - v. gr. comp. 96. - mutatà gutturali in sib.
germ.
vet. samft, angl. soft, fortasse etiam germ. vet. sûmjan
tardare (nostrum säumen), sûmig negligens
island. vet.
sems tardatio
gr. ϰηλέω. Cf. क्षम्.)
c. उप i. q. simpl. MAH. 3. 72. et 1008.: नो ऽपशाम्यति मे
मनः. -- Caus. उपशामयामि
1) sedare, tranquillare.
MAH. 1. 6577.: पुष्पायुधम्…उपशामय कल्याणि आ-
त्मदानेन.
2) occidere, interficere. MAH. 3. 8541.: अग-
स्त्येने ऽह वातापिः किमर्थम् उपशामितः.
c. नि Caus. निशामयमि
1) videre, conspicere. R. Schl.
I. 2. 6.: अकर्दमम् इदन् तीर्थन् निशामय. Gerund.
निशाम्य et निशम्य (v. Caus. rad. simpl. शमयामि)
R. Schl. I. 69. 18.: राघवौ पुत्रौ निशाम्य
II. 46. 18.: प्र-
कृतीस् ता निशाम्य
MAH. 1. 1137.: निशाम्य ते दुःखम्
इदम्
N. 26. 6.: निशम्या ऽथ हयज्ञस्य लिङ्गानि
A.
10. 57. 58.: रौद्रास्त्रनिष्पिष्टान्…निशम्य
R. Schl. II.
52. 14.: सरथम् मान् निशम्यै ऽकम्.
2) audire. R.
Schl. II. 57. 21.: तद् वाक्यं राजस्त्रीणान् निशामयन्.
Gerund. निशम्य. BR. 3. 1.: तयोर् दुःखितयोर् वा-
क्यम्…निशम्य
R. Schl. I. 2. 17. II. 44. 25. 52. 4. 66.
10. RAGH. 2. 61.
c. नि praef. वि Caus. audire. Gerund. विनिशम्य. IN. 5. 62.
c. नि praef. सम् Caus. id. MAH. 2. 1658. सन्निशम्य.
c. परि Caus. परिशमयामि sedare. GITA-GOV. 7. 20.: प-
रिशमितम्.
c. प्र i. q. simpl. R. Schl. II. 40. 33.: पौरजनाश्रुभिर् अभ्य-
वहितम् प्रशशाम महीरजः
MAH. 2. 1944.: प्रशाम्य भ-
रतर्षभ. -- प्रशान्त sedatus. N. 26. 34. A. 9. 34. --
Caus. प्रशमयामि
1) sedare, tranquillare, extinguere.
MAH. 3. 12978.: प्रविष्टो मानुषन् देहं सर्वम् प्रशम-
याम्य् अहम्
MAH. 1. 8156.: प्रशमितः खाण्डवे ह-
व्यवाहनः. Interficere, occidere. MAH. 3. 2031. Ex-
pugnare. A. 9. 35.: प्रशाम्य नगरम् (productâ vocali, v.
praef. उप et नि).
c. सम् i. q. simpl. R. Schl. II. 66. 1.: तम् अग्निम् इव
संशान्तम्. Caus. sedare, tranquillare. R. Schl. II. 98.
1.: लक्ष्मणङ् क्रोधमूर्छितं रामः संशमयामास.
2. शम् 10. P. A. शामयामि, °ये (आलोचने K. आलोचे V.
proprie Caus. r. 1. शम्, v. praef. नि) videre, con-
spicere. (Cf. goth. gaumja observo, video.)
Indian Epigraphical Glossary
English
śam (ML) ‘to prevent’.
Lanman
English
√1śam (śámyati
śaśamé
áśamiṣṭa
śamitá). get weary by working, work.
[cf. κάμ-νω, ‘get weary by working.’]
√2śam (śā́myati [763]
śaśā́ma, śemús
áśamat
śāntá [955a]
śamáyati). be
quiet or still or content
stop
for these
senses, cf. √ram
śāntá, see s. v.
caus.
quiet, still
euphemistically, kill.
+ upa, be quiet
stop.
+ pra, come to rest
stop
go out
praśānta, extinguished.
√3śam (śamnīté). harm.
√4śam (śānta
-śámya
śamáyati, śāmáyati
). used only with ni. observe
perceive
hear.
śám [384^2], n. welfare
happiness
blessing.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 शम्
मूलधातुः:
 शम
धात्वर्थः:
 आलोचने
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 शामयते
अनुबन्धादिविशेषः:
 आकुस्मीयः
धातुः:
 शम्
मूलधातुः:
 शमु
धात्वर्थः:
 उपशमे
गणः:
 दिवादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 शाम्यति
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
1. शम् mit नि erlöschen, Dharmaśarm. 13, 41.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शम्, अनुशम्
verb
ज्योतिःशमनानुकूलव्यापारः।
"दीपः शाम्यति।"
Synonyms:
 शम्, प्रशम्, निशम्
verb
तप्तस्य वस्तुनः जलस्य सम्पर्कात् औष्ण्यविसर्जनानुकूलः व्यापारः।
"जले पतिते अङ्गारः अशाम्यत्।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
skyid pa
१) क्षेम २) शम् ३) शर्मन् ४) शात ५) सुख ६) सुखिन् ७) सौख्य
dge ba
१) आरिष्ट २) कल्याण ३= कुशल ४) क्षेम ५) पथ्य ६) भद्र ७) भव्य ८) शम् ९) शिव १०) शुभ ११) श्रेयस् १२) साधु १३) सुकृत १४) स्वस्ति १५)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
शं सुखे बलवत्सुष्ठु किमुतातीव निर्भरे ।
-wordlist-
शम् (अ), सुख (क्ली), बलवत् (अ), सुष्ठु (अ), किमुत (अ), अतीव (अ), निर्भर (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
प्रमोद
प्रमोद, प्रमद, हर्ष, प्रीति, उत्कर्ष, उद्धव, सम्मद, मुद्, आनन्द, शर्मन्, जोषम्, शम्, सुख
प्रमोदप्रमदौ हर्षः प्रीतिरुत्कर्ष उद्धवः ।
सम्मदो मुत्तथानन्दः शर्म जोषं च शं सुखम् ॥ १२३ ॥
verse 1.1.1.123
page 0015
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
शम्, श्रेयस्, सुख
आकाशे विहगे विश्च शं श्रेयसि सुखेऽव्ययः ।
verse 1.1.1.42
page 0122
Tamil
Tamil
ச’ம் : மங்களகரமான, இன்பம்.
Capeller
German
1. शम्, श॑मति, शम्यति (Imperat.) शमीष्व)
sich mühen
zurichten, bereiten (r.).
Partic. शशमान॑ geschäftig, eifrig
p. p.
शमित॑.
2. शम्, शम्यति, °ते (शमति)) ruhig werden,
auf hören, erlöschen, sich legen. p. p.
शान्त॑ ruhig, still, sanft, mild, faustus
(r.). verloschen, aufgehört, gestorben.
n.
 शान्तम् allein=
°पापम् (s. d.). Caus.
शम॑यति, °ते (शामयति) beruhigen, be-
schwichtigen, gut machen, sühnen, auslöschen,
vernichten, töten, bezwingen,
überwinden. उप = Simpl. p. p. उपशान्त
beruhigt, erloschen, aufgehört, Caus.
beruhigen, stillen, beschwichtigen, auslöschen.
प्र = Simpl. p.p. प्रशान्त beruhigt,
zufrieden, gleichgültig
er-
loschen, aufgehört, gestorben, tot.
Caus. beruhigen, stillen, schlichten. सम् vollständig zur Ruhe kommen, erlöschen,
aufhören, p. p. संशान्त auch
gestorben, tot. Caus. beruhigen, beschwichtigen,
auslöschen, zu Ende
bringen, vernichten, beilegen.
3. शम् (शम्नीते) ein Leid thun.
4. शम्, शमयति u. शामयति, mit नि gewahr
werden, hören, erfahren.
5. श॑म् Indecl. wohlthätig, heilsam, lieb,
Heil, Wohl. शं॑ यो॑स् o. शं॑ च यो॑श्च
Glück und Segen.
Grassman
German
√śam [vgl. Fi. 1. kam]. Im RV. tritt die Grundbedeutung [Page1379] „wirken, arbeiten, thätig seín“ überall hervor, aus welcher sich im späteren Sanskrit die Bedeutung „ermüdet sein, ruhen“, ähnlich wie aus dem gr. ϰάμ-νω entwickelt hat. 1〉 wirken, mit Eifer thätig sein, sich abmühen
insbesondere 2〉 mit dem Instr. dessen, wodurch oder womit man thätig ist
3〉 beim Gottesdienst thätig sein (durch Opferbereiten), eifrig beten
4〉 einem Gotte [D.] eifrig dienen (durch Gebet oder Opferbereitung)
5〉 wirksam sichern vor [purā́ m. Ab.]. — Vgl. śamāy und ścam.
Perf. śaśam:
-mé 2〉 śámībhis {444, 2} (neben ījé). — 3〉 mártas {442, 9} (neben īje). — 4〉 devátātaye {710, 1}.
Conj. Perf. śaśáma:
-ate 4〉 te sudā́nave {443, 4} (mártas).
Aor. áśamis (tonlos {263, 16}):
-ṣṭhās 1〉 (agne) {263, 16}.
-ṣṭa 3〉 {356, 7} (〰 hí ṣás).
(Part. śámat):
-atas 3〉 mártasya 〰 SV.-Variante zu mártas śaśámate {443, 4}.
Part. Perf. śaśamāná:
-ás 1〉 (agnís) {837, 5}. — 2〉 yajñaís {151, 7}
ukthaís {347, 7}. — 3〉 {298, 9}
{319, 4}. — 5〉 yás cid hí te itthā́ bhágas 〰 purā́ nidás {24, 4}.
-ám 3〉 neben śáṃsantam {211, 3}
{203, 14}.
-ā́ya 3〉 {85, 12}
{298, 13}
ījānā́ya 〰 {113, 20}
〰 sunvaté {141, 10}
{327, 8}
{675, 2}.
-ásya 1〉 {86, 8}
{968, 6} (agnés). — 2〉 śámī {318, 8}. — 3〉 dāśúṣas {142, 2}
yájyos {319, 2}
substantivisch: śáṃsas {890, 10}
śámīm {396, 10}.
-ā́sas 2〉 ukthaís {312, 15}. — 1〉 {918, 7}.
-ā́s 1〉 náras {383, 12}.
-ébhias 3〉 nṛ́bhyas {337, 3}.
-éṣu 3〉 {252, 4}.
Verbale śám
siehe das folgende.
śám, n. [von śam], 1〉 ursprünglich wol Werk, heilsames Werk
daher 2〉 Heil, Segen
insbesondere 3〉 mit as oder bhū jemandem [D.] zum Heile gereichen, ihm lieb, angenehm sein
4〉 ebenso ohne ausgedrücktes as oder bhū
5〉 śám yós oder 6〉 śám ca yós ca Heil und Segen.
-ám [N. A. s.] 2〉 {43, 6}
{157, 3}
{247, 6}
{297, 3}
{404, 5}
{522, 2} (rājiám)
{625, 20}
{638, 8}. _{638, 9}
{723, 3}. _{723, 7}
{772, 4}
{773, 15}
{781, 7}
{803, 6}
{863, 10}
{885, 8}. — 3〉 te {361, 9} (dhā́yase)
nas {90, 9}
{551, 1}—_{551, 15}
{554, 7}
{602, 8}
{863, 10}
{1008, 2}
{835, 4} (abhíṣṭaye)
vām {428, 9}
hṛdé {365, 5}
{637, 6}
{668, 4}
{688, 7}
{691, 3}
nas dvipáde cátuṣpade {114, 1}
{515, 1}
{570, 1}
{911, 43}. _{911, 44}
{991, 1}
góbhyas púruṣebhyas {991, 3}
stotṛ́bhyas, āpáye {229, 11}
{524, 6}. — 4〉 me {165, 4}
te {173, 8}
{404, 5}
{633, 11}
mánase {462, 4} (várāya)
hṛdé {912, 15}
asmai {475, 3}
śākíne {486, 22}. — 5〉 und 6〉 siehe unter yós.
śám
3〉 te {5, 7}
hṛdé {923, 18}
4〉 prajā́yai {821, 5}.
Burnouf
French
*शम् शम्। शाम्यामि 4
p. शशाम
f2.
शमिष्यामि
a2. अशमम्
pp. शान्त
gér. शमित्वा
et शान्त्वा।
I. S'apaiser, devenir immobile
शाम्यति रजस् la poussière
s'abat
se calmer, cesser: शान्ते वर्षे la pluie ayant
cessé
शशाम दवाग्निस् l'incendie de la forêt s'apaisa.
Au fig. se calmer moralement
शाम्य मा शुचस् calme-toi, ne
gémis pas
être en paix, être exempt de trouble.
II. Faire déposer, clarifier
हविस् le beurre sacré.
Mettre
au repos, rendre immobile: अर्जुनेन अस्त्रम् अस्त्रेण शान्तम्
par son arme Arjuna rendit l'arme inutile.
Tuer.
= शम्नामि 9. Tuer.
*शम् शम्। शाम्यामि, शाम्ये 10. Regarder, voir.
Qqf. montrer.
Stchoupak
French
१ शम्-
शाम्यति -ते (शमेत्)
शशाम (शेमुः)
{%aśīśamat
śamayati -te śāmayati %} (शाम्यते)
शान्त- -- être
calme, être apaisé
se reposer, cesser, se désister, s'éteindre
caus.
calmer, apaiser
renoncer, se désister
assujettir, soumettre
détruire,
tuer, supprimer.
२ शम्-
pass. शम्यते caus. शामयति (शाम्यते)
°शा̆म्य (°शमय्य) -- observer
caus. id.
simple inusité, v. नि-शम्-
२।
३ शम्
indécl. (en fonction de sujet ou d'objet) salut, bénédiction,
propitiation, bonheur, bien (dat. gén. )
-ंतम- v. s. v.
शं-तनु-
m.
 v. शांतनु-।