| YouTube Channel

शब्द् (zabd)

 
Apte
English
शब्द् [śabd], 1
U.
 (शब्दयति-ते, शब्दित)
To sound, make a noise.
To speak, call out, call out to
विततमृदुकराग्रः शब्दयन्त्या वयोभिः परिपतति दिवो$ङ्के हेलया बालसूर्यः
Śi.*
 11.47.
To name, call
ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते
Bhāg.*
 1.2.11
अत एव सागरिकेति शब्द्यते
Ratn.*
 4. -With अभि to name. प्र to explain. -सं to call out to.
Apte 1890
English
शब्द् {c10c} U. (शब्दयति ते, शब्दित) 1 To sound, make a noise.
2 To speak, call out, call out to
विततमृदुकराग्रः शब्दयंत्या वयोभिः परिपतति दिवोंऽके हेलया बालसूर्यः Śi. 11. 47.
3 To name, call
अत एव सागरिकेति शब्द्यते Ratn. 4.
WITH अभि to name.
प्र to explain.
सं to call out to.
Monier Williams Cologne
English
शब्द् (rather a
Nom.
 शब्दय
fr.
 शब्द)
cl.
 10.
P.
 (Dhātup. xxxiii, 40) शब्दयति, to make any noise or sound, cry aloud,
Śiś.
Pañcat.
BhP.
to call, invoke,
Śaṃk.
Kathās.
(शब्दापयति, °ते), to call, address,
R.
 :
Pass.
 श॑ब्द्यते, to be sounded
&c.
to be called,
MBh.
(impers. ) it is chattered,
Nir.
 i, 18.
Monier Williams 1872
English
शब्द् शब्द्, cl. 10. P. (more properly to
be regarded as a Nom. fr. शब्द below),
शब्दयति (sometimes also A. शब्दायते, Pāṇ. III.
1, 17, but see शब्दाय, शब्दायमान), -यितुम्,
to sound, make any noise or sound
to utter any
sound or cry, call out, call, speak
शब्दापयति,
-यितुम्, to address, speak to: Pass. शब्द्यते, to be
sounded, &c.
Benfey
English
शब्द् शब्द्, i. 10 (rather a de-
nomin. derived from शब्द), शब्दय
and शब्दापय, Par.
1. To sound,
Śiś. 11, 47
to bray, Pañc. 224, 9.
2.
To call, MBh. 3, 14400.
3. To address,
Rām. 2, 59, 7 (शब्दापय). Ptcple.
pf. pass. शब्दित,
n.
 Braying (of an
ass), Pañc. 249, 6. -- With the prep.
अभि अभि, To declare, Man. 6, 82.
-- With सम् सम्, To say, MBh. 1,
3215.
L R Vaidya
English
Sabd {% vt. 10U (pp. शब्दित
pres. शब्दयति-ते) %} 1. To sound, to make any noise
2. to call, to call out to, to speak, विततमृदुकराग्रः शब्दयंत्या वयोभिः परिपतति दिवोऽंके हेलया बालसूर्यः Sis.xi.47.With प्र-, to explain.
Bopp
Latin
शब्द् 10. P. शब्दयामि (ut videtur, Denom. a seq.) dicere.
MAH. 3. 14400.: षण्णान् तु प्रवरन् तस्य शीर्षाणाम्
इह शब्द्यते. -- Caus. शब्दापयामि facio ut quis vo-
cetur, advocetur, arcesso. R. Schl. II. 59. 7.: यदि मां रा-
मः पुनः शब्दापयेत्. (V. शप् et cf. Caus. r. दा, दा-
पयामि, cf. etiam जीवापयामि p. 140. annot.)
c. अभि dicere. MAN. 6. 82.: यद् एतद् अभिशब्दितम्.
Nominare. MAH. 1. 3927.: दक्षस्य दुहिता या तु सुरभी
ऽत्य् अभिशब्दिता.
c. सम् dicere, loqui. MAH. 1. 3215.: अयम् एती ऽति सं-
शब्द्य.
Kridanta Forms
Sanskrit
शब्द् (श꣡ब्दँ꣡ भाषणे शब्दक्रियायाम् उपसर्गादाविष्कारे च - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = शब्दनम्
अनीयर् = शब्दनीयः - शब्दनीया
ण्वुल् = शब्दकः - शब्दिका
तुमुँन् = शब्दयितुम्
तव्य = शब्दयितव्यः - शब्दयितव्या
तृच् = शब्दयिता - शब्दयित्री
क्त्वा = शब्दयित्वा
ल्यप् = प्रशब्द्य
क्तवतुँ = शब्दितवान् - शब्दितवती
क्त = शब्दितः - शब्दिता
शतृँ = शब्दयन् - शब्दयन्ती
शानच् = शब्दयमानः - शब्दयमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 शब्द्
मूलधातुः:
 शब्द
धात्वर्थः:
 आविष्कारे
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 शब्दयति-ते
Abhyankara Grammar
English
शब्द् lit. *sound' in general
cf. शब्दं कुरु शब्दं मा कार्षीः , ध्वनिं कुर्वनेवमुच्यते | M.Bh. in Ahnika I
cf. also शब्दः प्रकृतिः सर्ववर्णानाम् | वर्णपृक्तः: शब्दो वाच उत्पत्तिः T. Pr. XXIII.1, XXIII.3.In grammar the word शब्द is applied to such words only as possess sense
cf. प्रतीतपदार्थको लोके ध्वनि: शब्द: M. Bh. in Ahnika 1: cf.also येनोच्चरितेन अर्थः प्रतीयते स शब्दः Sringara Prakasa I
cf. also अथ शब्दानुशासनम् M.Bh. Ahnika 1. In the Vajasaneyi-Pratisakhya, शब्द् is said to be constituted of air as fair as its nature is concerned, but it is taken to mean in the Pratisakhya and grammar works in a restricted sense as letters possess- ed of sense, The vajasaneyi- Pratisakhya gives four kinds of words तिङ्क, कृत्, तद्धित and समास while नाम, आख्यात, निपात and उपसर्ग are described to be the four kinds in the Nirukta. As शब्दingrammar, is restricted to a phonetic unit possessed of sense, it can be appli- ed to crude bases, affixes, as also to words that are completely formed with case-endings or perso- nal affixes. In fact, taking it to be applicable to all such kinds, some grammarians have given tweive subdivisions of शब्द, viz- प्रक्रुति, प्रत्यय, उपत्कार, उपपद, प्रातिपदिक, विभक्ति, उपसर्जन, समास, पद, वाक्य, प्रकरण and प्रबन्ध
cf. Sringara Prakasa I.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कण्डीकृ, शब्द्
verb
गर्दभस्य शब्दनानुकूलः व्यापारः।
"तृणं भक्षयन् गर्दभः कण्डीकरोति।"