| YouTube Channel

व्रातः (vrAtaH)

 
Apte
English
व्रातः [vrātḥ], A multitude, group, flock, an assemblage
श्वपाकानां व्रातैः G. L.* 29
R.*
 12.94
Śi.*
 4.35.
तम् Bodily or manual labour.
Day-labour.
Casual employment.
The company or attendants at a marriage feast.
Comp.
 -जीवन
a.
 see व्रातीन. -पतिः lord of an assemblage.
Apte 1890
English
व्रातः A multitude, group, flock, an assemblage
श्वपाकानां व्रातैः G. L. 29
R. 12. 94
Śi. 4. 35.
तं 1 Bodily or manual labour.
2 Daylabour.
3 Casual employment.
4 The company or attendants at a marriage feast.
Apte Hindi
Hindi
व्रातः
पुं*
 - "वृ + अतच्, पृषो* साधुः"
"समुदाय, रेवड़, समुच्चय "
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
व्रातः,
पुं,
 समूहः । इत्यमरः ॥
(यथा, भागवते ।४ । २५ । १९ ।“बानारण्यमृगव्रातैरनावाधे मुनिव्रतैः ।आहूतं मन्यते पान्थो यत्र कोकिलकूजितैः ॥
”)व्याधादिः । इति व्रात्यशब्दटीकायां भरतः ॥
(मनुष्यः । इति निघण्टुः । २ । ३ । “वृञ् वरणे‘तातव्रातलातसुपित्त’ इत्यादिसूत्रेण भोज-राजेन कृत्प्रत्यये आडागमो निपात्यते ।वृण्वन्ति स्वमभिमतं देवताभ्यः तपसाराधितेभ्यःप्रव्रियन्ते वा यज्ञादौ । यद्वा, व्रातो धान्यादि-सञ्चयः । तद्बन्तो व्राता मत्वर्थीयोऽकारः ।यद्बा, व्रतमिति कर्म्मनाम अन्नं वा । अन्नमपिव्रतायैतस्मादेवेत्युक्तेः तदीयाः ‘तस्येदम्’ इत्यण् ।‘कर्म्मणा जायते जन्तुः कर्म्मणैव प्रमुच्यते’ इत्युक्तेःकर्म्मणामधिकारित्वाच्च मनुष्याणां कर्म्मसम्बन्धि-त्वम् । ‘अथो अन्नाद् भूतानि जायन्ते जाता-न्यन्नेन वर्द्धन्ते’ इति । अन्नात् रेतो रेतसः पुरुषःइति च श्रुतेः मनुष्याणामन्नसम्बन्धित्वम् ।”इति तट्टीकायां देवराजयज्वा ॥
अस्मिन्नर्थेप्रायशो बहुवचनप्रयोगो दृश्यते ॥
* ॥
क्ली,
 शरीरायासजीविकर्म्म । इति काशिका । ५ ।२ । २१ ॥
)