व्यायाम (vyAyAma)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 व्यायाम m.
  (-मः)
	 1. Fatigue,  labour.
	 2. A fathom,  measured by the dis-
tance to which both arms extended reach.
	 3. Gymnastics,  athletic
exercise,  as playing with heavy clubs,  yielding a bow with a
chain in place of a string,  alternate rising and falling at full
length on the ground,  &c.
	 4. Manhood,  manliness.
	 5. A difficulty.
6. A difficult or impassable defile,  &c.
	 7. Business,  occupation.  E.
 
वि and आङ् before यम् to refrain,  aff.
   घञ् ।

Capeller Eng

English

 व्यायाम॑ m.
  exertion,  bodily exercise,  struggle,  fight
 a
fathom (cf.   व्याम॑).

Yates

English

 व्या_याम (मः) 1.
m.
  Stretching out
the arms for measuring
 a fa-
thom
 fatigue,  labour
 athletic
exercise
 manhood
 difficulty
business.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	 exercise
अभ्यासपुस्तक 	-	 abhyAsapustaka 	-	 n.
  	-	 exercisebook
नटखेला 	-	 naTakhelA 	-	 f.
  	-	 gymnasticexercises
दाक्ष 	-	 dAkSa 	-	 n.
  	-	 gymnasticexercises
व्यायामं करोति  { कृ } 	-	 vyAyAmaMkaroti{kR} 	-	 verb 	-	 dophysicalexercise
परिक्रिया 	-	  parikriyA 	-	 f.
  	-	 exercise
अभ्यास 	-	  abhyAsa 	-	 m.
  	-	 exercise
श्रम 	-	  zrama 	-	 m.
  	-	 exercise
समभ्यास 	-	  samabhyAsa 	-	 m.
  	-	 exercise
योग्य 	-	  yogya 	-	 m.
  	-	 exercise
अभ्यसन 	-	  abhyasana 	-	 n.
  	-	 exercise
यापन 	-	  yApana 	-	 n.
  	-	 exercise
अभ्यस्यति  { अभ्यस् } 	-	  abhyasyati  { abhyas } 	-	 verb 	-	 exercise
आचरति  { आचर् } 	-	  Acarati  { Acar } 	-	 verb 	-	 exercise
परिचीयते  { परिचि } 	-	  paricIyate  { parici } 	-	 verb 	-	 exercise
समभ्यस्यति  { समभ्यस् } 	-	  samabhyasyati  { samabhyas } 	-	 verb 	-	 exercise
शीलयति  { शील् } 	-	  zIlayati  { zIl } 	-	 verb caus. 	-	 exercise
उद्यत 	-	  udyata 	-	 adj.
  	-	 exercised
अभ्यस्त 	-	  abhyasta 	-	 adj.
  	-	 exercised
कृताभ्यास 	-	  kRtAbhyAsa 	-	 adj.
  	-	 exercised

व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	 exercise
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	 drill
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	  manly effort
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	  particular measure of length
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	  dragging different ways
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	  exertion
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	  fathom
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	  contest
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	  difficult passage
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	  struggle
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	  extending
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	  gymnastic exercise
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	  athletic or gymnastic exercise
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	  strife
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	  exercise or practise in
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	  athletic exercise
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	  any difficulty
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	  right exercise or training
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	  drawing out
व्यायाम-शील 	-	 vyAyAma-zIla 	-	 adj.
  	-	  robust
व्यायाम-शील 	-	 vyAyAma-zIla 	-	 adj.
  	-	  active
व्यायाम-शील 	-	 vyAyAma-zIla 	-	 adj.
  	-	  fond of exercise
व्यायाम-शील 	-	 vyAyAma-zIla 	-	 adj.
  	-	  accustomed to exercise
व्यायाम-भूमि 	-	 vyAyAma-bhUmi 	-	 f.
  	-	  exercising ground
व्यायाम-भूमि 	-	 vyAyAma-bhUmi 	-	 f.
  	-	  gymnasium
व्यायाम-विद्या 	-	 vyAyAma-vidyA 	-	 f.
  	-	  science of gymnastics
व्यायाम - शील 	-	 vyAyAma - zIla 	-	 adj.
  	-	  athletic
व्यायाम-कर्शित 	-	 vyAyAma-karzita 	-	 adj.
  	-	  emaciated through bodily exercise

Wilson

English

 व्यायाम
m.
  (-मः)
1 Fatigue,  labour.
2 A fathom,  measured by the distance to which both arms extended reach.
3 Gymnastics, 
 athletic exercise,  as playing with heavy clubs, 
wielding a bow with a chain in place of a string,  alternate rising and falling
at full length on the ground,  &c.
4 Manhood,  manliness.
5 A difficulty.
6 A difficult or impassable defile,  &c.
7 Business,  occupation. 
E.
  वि and आङ् before यम to refrain,  aff.
   घञ्.

Apte

English

व्यायामः [vyāyāmḥ],  1 Entending,  stretching out
 व्यायामसहमत्यर्थं तृणराजसमं महत् Mb.
 *  4.4.6.

Exercise,  gymnastic or athletic exercise
 व्यायामयोगः Mb.
 *  12.59.53 (com.  व्यायामयोगः आयुधप्रयोगाभ्यासः)
 स्थाने शमवतां शक्त्या व्यायामे वृद्धिरङ्गिनाम् Śi.*
  2.94.

Fatigue,  labour
 व्यायामेन च तेनास्य जज्ञे शिरसि वेदना Mb.
 *  3.297.2.

Effort,  exertion. 

Contention,  struggle
 व्यायामं मुष्टिभिः कृत्वा तलैरपि समा- गतैः Mb.
 *  3.167.4
5.138.25.

Business,  occupation. 

A difficulty.

A measure of distance (=  व्याम q. v. ).

Training of the army
 व्यायामः स्वसैन्यानाम् Kau. A.
 1.16.

Apte 1890

English

 व्यायामः 1 Extending,  stretching out. 
Exercise,  gymnastic or athletic exercise
 स्थाने शमवतां शक्त्या व्यायामे वृद्धिरंगिनां Śi. 2. 94. 
Fatigue,  labour. 
Effort,  exertion. 
Contention,  struggle. 
Business,  occupation. 
A difficulty. 
A measure of distance (= व्याम q. v.). 

Monier Williams Cologne

English

 व्य्-आयाम॑ m.
  dragging different ways,  contest,  strife,  struggle,  AV.
  
 MBh.
  

 exertion,  manly effort,  athletic or gymnastic exercise (e.g.,  ‘playing with heavy clubs’,  ‘drawing a bow with a chain’ &c.
  ),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 (ifc. ) exercise or practise in MBh.
  
 R.
 
 Suśr.

 (with Buddhists) right exercise or training,  MWB.
  44 (cf.   Dharmas.
  119)

 ‘drawing out,  extending’,  a partic.  measure of length,  fathom (=  वि-याम and व्य्-आम),  Śulbas.
 

 a difficult passage,  any difficulty (?),  L.
 

Monier Williams 1872

English

 व्य्-आयाम,  अस्,  m. drawing or stretching out
 a
particular measure of length (= a fathom measured
by the two extended arms,  cf. व्याम)
 struggling, 
struggle,  contention
 fatigue,  labour
 exercise,  exer-
tion,  manliness,  manly effort,  athletic or gymnastic
exercise (e. g. playing with heavy clubs,  drawing a
bow with a chain in place of a string,  alternate rising
and falling at full length on the ground,  &c.)
 busi-
ness,  occupation
 a difficult passage or impassable
defile,  any difficulty.
—व्यायाम-शील,  अस्,  आ,  अम्, 
accustomed to exertion or exercise,  fond of taking
exercise,  active,  robust,  athletic.

Benfey

English

 व्यायाम व्यायाम,  i. e. वि-आ-यम् + अ, 
m.
 
 1. Athletic exercise.
 2. Exer-
tion,  fighting,  Arj. 3,  40.
 3. Manhood, 
manliness,  MBh. 13,  542.
 4. Occupa-
tion,  business.
 5. A difficulty.
 6.
Fatigue,  labour,  Sāv. 5,  2.
 7. A
fathom (see व्याम).

Apte Hindi

Hindi

व्यायामः
पुं*
  - वि + आ + यम् + घञ्
"विस्तार करना,  फैलाना"

व्यायामः
पुं*
  - वि + आ + यम् + घञ्
"कसरत,  शारीरिक,  व्यायाभों  का अभ्यास"

व्यायामः
पुं*
  - वि + आ + यम् + घञ्
"थकान,  श्रम"

व्यायामः
पुं*
  - वि + आ + यम् + घञ्
"प्रयत्न,  चेष्टा"

व्यायामः
पुं*
  - वि + आ + यम् + घञ्
"वाग्युद्ध,  संघर्ष"

व्यायामः
पुं*
  - वि + आ + यम् + घञ्
दूरी की माप विशेष

व्यायामः
पुं*
  - वि+आ+यम्+घञ्
"सैनिक अभ्यास, फौज की कवायद"

L R Vaidya

English

 vyAyAma {% m. %} 1. Stretching out
a measure equal to the space between the tips of the fingers of either hand,  the arms being extended
exercise
fatigue,  labour
struggle,  contention.

Bopp

Latin

 व्यायाम m. (r. 1. यम् c. आ praef. वि s. अ)
1) lassitudo.
SA. 5. 2.
2) opera,  contentio,  pugna. A. 3. 40.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
दैन्यं कार्पण्यं श्रमस्तु क्लमः क्लेशः परिश्रमः ॥ ३१९ ॥
प्रयासायासव्यायामा उन्मादश्चित्तविप्लवः ।
-wordlist-
 
दैन्य (क्ली),  कार्पण्य (क्ली),  श्रम (पुं),  क्लम (पुं),  क्लेश (पुं),  परिश्रम (पुं),  प्रयास (पुं),  आयास (पुं),  व्यायाम (पुं),  उन्माद (पुं),  चित्तविप्लव (पुं)

--source--
 
व्यामव्यायामन्यग्रोधास्तिर्यग्बाहू प्रसारितौ ।
-wordlist-
 
व्याम (पुं),  व्यायाम (पुं),  न्यगोध्र (पुं)

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 व्यायामः,  पुं,
   (वि + आ + यम + घञ् ।) पौरुषः ।(यथा,  महाभारते । ४ । ३८ । ७ ।“व्यायामसहमत्यर्थं तृणराजसमं महत् ।सर्व्वायुधमहामात्रं शत्रुसंवादकारकम् ॥
”)श्रमः । (यथा,  महाभारते । १ । १७६ । ६ ।“व्ययामकर्षितः सोऽथ मृगलिप्सुः पिपासितः ।आजगाम नरश्रेष्ठ वशिष्ठस्याश्रमं प्रति ॥
”)विषमः । दुर्गसञ्चारः । इति मेदिनी ॥
 व्यामः ।इति हेमचन्द्रः ॥
 मल्लक्रीडा । कुस्ती इतिपारस्य भाषा । (यथा,  महाभारते । १२ । २१ । ७ ।“अन्ये साम प्रशंसन्ति व्यायाममपरे जनाः ॥
”)अस्य गुणादि यथा,  --“व्यायामो हि सदा पथ्यो बालनां स्निग्ध-भोजिनाम् ।स च शीते वसन्ते च तेषां पथ्यतमः स्मृतः ॥
सर्व्वेष्वृतुषु सर्व्वैर्हि शूरैरात्महितार्थिभिः ।शक्त्यर्द्धेन तु कर्त्तव्यो व्यायामो हन्त्यतो व्यथाम् ॥
कुक्षौ ललाटे ग्रीवायां यदा घर्म्मः प्रवर्त्तते ।शक्त्यर्द्धं तं विजानीयादायतोच्छ्वासमेव च ॥
लाघवं कर्म्मसामर्थ्यं स्थैर्य्यं क्लेशसहिष्णुता ।दोषक्षयोऽग्निवृद्धिश्च व्यायामादुपजायते ॥
व्यायामं कुर्व्वतो नित्यं विरुद्धमपि भोजनम् ।विदग्धमविदग्धं वा निर्द्दोषं परिपच्यते ॥
न स व्यायामसदृशमन्यत् स्थौल्यापकर्षणम् ।न च व्यायामिनं मर्त्यं मर्द्दयन्त्यरयो बलात् ॥
न चैनं सहसाक्रम्य जरा समधिगच्छति ॥
व्यायामक्षुण्णगात्रस्य पद्भ्यामुद्वर्त्तितस्य च ।व्याधयो नोपसर्पन्ति वैनतेयमिवोरगाः ॥
रक्तपित्ती क्षयी शोषी कासी श्वासी क्षतातुरः ।भुक्तवान् स्त्रीषु च क्षीणो व्यायामं परिवर्जयेत् ॥
वातपित्तामयी बालो वृद्बोऽजीर्णी च संत्यजेत् ।अतिव्यायामतः कासो रक्तपित्तं प्रजायते ॥
श्रमः क्लमः क्षयस्तृष्णा ज्वरश्छर्द्दिश्च जायते ॥
”इति राजवल्लभः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 व्यायाम पु०
  वि + आ + यम--घञ् । १ श्रमे २ श्रमसाधने व्यापारे३ पौरुषे ४ दुर्गसस्कारे ५ विषमे मेदि० ६ मल्लानां श्रम-कारके व्यापारे (कुस्ति) ७ व्यामपरिमाणे च हेमच० ।

Capeller

German

 व्यायाम॑ m.
  Anstrengung (eig. Ausreckung), 
Köroperübung
 Kampf,  Streit.

Burnouf

French

 व्यायाम व्यायाम m.
  (आ
 यम्) effort,  lutte
exercice de gymnastique
		 difficulté
 fatigue,  peine
		 courage
viril.
		 Brasse.

Stchoupak

French

 व्य्-आयाम-
 m.
  compétition,  lutte,  contestation 
 effort,  exercice 
 ifc.
exercice de,  effort pour 
 -इक- -ई- a. relatif aux exercices physiques.
°कर्षित- a. v. exténué par des exercices physiques.
°कलह- m.
  du. contestation et lutte.
°विद्या- f.
  gymnastique.
°शाला- f.
  salle de gymnastique.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.