| YouTube Channel

व्यवायः (vyavAyaH)

 
Apte
English
व्यवायः [vyavāyḥ], 1 Separation, decomposition, resolution, (into components).
Dissolution.
Covering, concealment
गुणव्यवाये$प्यगुणं विपश्चितः
Bhāg.*
 8.6.11.
Intervention, interval
अट्कुप्वाङ्नुम्व्यवाये$पि
व्यवायान्नानु- षज्येत MS.* 1.
An impediment, obstacle.
Copulation, sexual intercourse
व्यवायकाले ददृशे वनौकोदम्पती द्विजौ
Bhāg.*
 9.9.25.
Purity.
Separation, remoteness, interception
संदिग्धे तु व्यवायाद्वाक्यभेदः स्यात् MS.* 3.1.21.
Entering, penetration
व्यवायं कुरुते नित्यं धीरो भूतानि धारयन्
Mb.
 * 14.2.1. -यम् Light, lustre.
Apte 1890
English
व्यवायः 1 Separation, decomposition, resolution (into components).
2 Dissolution.
3 Covering, concealment.
4 Intervention, interval
अट्कुप्वाङ्नुम्व्यवायेऽपि.
5 An impediment, obstacle.
6 Copulation, sexual intercourse.
7 Purity.
यं Light, lustre.
Apte Hindi
Hindi
व्यवायः
पुं*
 - वि + अव + अय् + अच्
"वियोजन, विश्लेषण (अवयवों का) पृथक्करण"
व्यवायः
पुं*
 - वि + अव + अय् + अच्
विघटन
व्यवायः
पुं*
 - वि + अव + अय् + अच्
"आवरण, छिपाव"
व्यवायः
पुं*
 - वि + अव + अय् + अच्
"हस्तक्षेप, अन्तराल"
व्यवायः
पुं*
 - वि + अव + अय् + अच्
"अड़चन, रुकावट"
व्यवायः
पुं*
 - वि + अव + अय् + अच्
"मैथुन, सम्भोग"
व्यवायः
पुं*
 - वि + अव + अय् + अच्
पवित्रता
व्यवायः
पुं*
 - वि+अव+अय्+घञ्
"दूरी, पार्थक्य"
व्यवायः
पुं*
 - वि+अव+अय्+घञ्
"प्रवेश, घुसाना"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मैथुनम्, रतम्, संभोगः, कामकेलिः, रतिकर्म, सुरतम्, सङ्गतम्, रतिलक्षम्, संवेशनम्, अभिमानितम्, घर्षितम्, संप्रयोगः, अनारतम्, अब्रह्मचर्यकम्, उपसृष्टम्, त्रिभद्रम्, क्रीडारत्नम्, महासुखम्, व्यवायः, ग्राम्यधर्मः, निधुवनम्, अभिगमनम्, अभिगमः, मैथुनगमनम्, याभः
noun
स्त्रीभिः सह पुरुषाणां रतिक्रिया।
"अनुचितं मैथुनं नैकाः व्याधीः उत्पादयन्ति।"
Synonyms:
 गण्डकः, अनुबन्धः, प्रतिबन्धः, प्रतिबन्धकः, प्रतिरोधकः, मन्थरः, मारः, रोधनः, वागरः, विघ्नम्, सूतकम्, व्यवायः, स्तिभिः, नीवरणम्
noun
रोधस्य क्रिया अवस्था भावो वा।
"जलदुर्दरे आगतेन गण्डकेन जलं अल्पं प्राप्यते।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
व्यवायः,
पुं,
 (विशेषेण अवायनं अधः संश्लेषणम् ।वि + अव + इ + घञ् ।) मैथुनम् । इत्यमरः ॥
(तथा, वैद्यके ।“व्यायामञ्च व्यवायञ्च स्नानं चंक्रमणं तथा ।ज्वरमुक्तो न सेवेत यावन्न बलवान् भवेत् ॥
”)अन्तर्द्धानम् । इति मेदिनी ॥
(यथा, पाणिनौ ।“अडभ्यास व्यवायेऽपि ।” ६ । १ । १३६ ।)शुद्धिः । इति धरणिः ॥
(परिणामे । तथा, भागवते । ८ । ६ । ११ ।“पश्यन्ति युक्ता मनसा मनीषिणोगुण व्यवायेऽप्यगुणं विपश्चितः ॥
”)