| YouTube Channel

व्ययकः-यिका (vyayakaH-yikA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“व्यय वित्तसमुत्सर्गे”@} 2 अदन्तः।
‘वित्तत्यागे व्यययति व्ययति व्ययते गतौ।’ 3 इति देवः।
‘व्यय गतौ’ इति, ‘वित्तसमुत्सर्गे’ समुत्सर्गस्त्यागः।
वित्तयति, व्यय वित्तसमुत्सर्गे इति सम्याः” इति क्षीरतरङ्गिण्यां दृश्यते।
इतः पूर्वं चुरादावग्रे ‘व्यय क्षये’ इति पठित्वा ‘व्यप व्यय इति कौशिकः, व्युदि व्यय इति नन्दी’ इति तत्रोपात्तमपीहानुसन्धेयम्।
‘षट्ट हिंसायाम्’ 4 इत्यत्र “इह ‘व्यय क्षये’ इति नन्दी पठति।
व्यपेत्यपरे।
मैत्रेयदेवादयस्तु उभयमपि पठन्ति” इति धातुवृत्तौ दृश्यते।
काशकृत्स्नेनापि ‘व्यय क्षये’ ‘व्यय वित्तसमुत्सर्गे’ इति पृथक्त्वेन पठितम्।
व्ययकः-यिका, विव्यययिषकः-षिका, व्यययिता-त्री, विव्यययिषिता-त्री
इत्येवमादीनि रूपाणि ऊह्यानि।
अस्य धातोः अदन्तपाठसामर्थ्यात् ण्यन्ते ण्यन्तप्रकृतिकसन्नन्ते सर्वत्र अल्लोपस्य स्थानिवत्त्वात् उपधावृद्धिः नेति ज्ञेयम्।
बाहुलकात् णिजभावपक्षे शानचि- 5 अपव्ययमानः इति।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१६५६)
02
=>
(१०-चुरादिः-१९३२। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
(श्लो। १५०)
04
=>
(चुरादौ)
05
=>
[[आ। ‘पृष्टोऽपव्ययमानस्तु…।’ मनुः (८-६०)।]]