व्यय (vyaya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 व्यय m.
  (-यः)
	 1. Expenditure,  spending.
	 2. Destruction,  disappearance.
3. Misfortune,  downfall,  decline.
	 4. Obstacle.
	 5. Loss,  waste.
	 f.
 
(-या) Mutable,  liable to decay.
 E.
  व्यय् to expend,  &c.,  aff.
   अच् ।

Capeller Eng

English

 व्यय m.
  going asunder,  perishing,  disappearance,  loss, 
destruction,  waste,  prodigality,  expense,  money.

Yates

English

 व्यय (यः) 1.
m.
  Expenditure
 de-
struction
 decline.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	 expenditure
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	 dissipation
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	 expense
व्यय 	-	 vyaya 	-	 adj.
  	-	  passing away
व्यय 	-	 vyaya 	-	 adj.
  	-	  mutable
व्यय 	-	 vyaya 	-	 adj.
  	-	  liable to change or decay
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  spending
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  waste
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  outlay
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  disappearance
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  obstacle
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  squander
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  extravagance
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  declension
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  wealth
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  loss
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  money
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  charge  [ cost,  price,  fee ]
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  decay
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  sacrifice of
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  cost
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  ruin
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  disbursement
व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	  inflection
पण्य-व्यय 	-	  paNya-vyaya 	-	 m.
  	-	  trade expenses  [ Com.  ]
निर्वाह-व्यय 	-	  nirvAha-vyaya 	-	 m.
  	-	  cost of living
अधिकोष-व्यय 	-	  adhikoSa-vyaya 	-	 m.
  	-	  bank charges
प्रभार-व्यय 	-	  prabhAra-vyaya 	-	 m.
  	-	  charged expenditure
प्रभृत व्यय 	-	  prabhRta vyaya 	-	 m.
  	-	  charged expenditure
आस्थगित व्यय 	-	  Asthagita vyaya 	-	 m.
  	-	  deferred expenditure
प्रत्यक्ष व्यय 	-	  pratyakSa vyaya 	-	 m.
  	-	  direct charges
पुनरुत्पाद-व्यय 	-	  punarutpAda-vyaya 	-	 m.
  	-	  cost of reproduction
आस्थगित आगम-व्यय 	-	  Asthagita Agama-vyaya 	-	 m.
  	-	  deferred revenue expenditure
निर्वाह-व्यय-देशनांक 	-	  nirvAha-vyaya-dezanAMka 	-	 m.
  	-	  cost of living index number

व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	 dissipation
शोकभङ्ग 	-	  zokabhaGga 	-	 m.
  	-	 dissipation or removal of grief

व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	 expenditure
किमर्थं वृथा व्ययः इति? 	-	 kimarthaMvRthAvyayaHiti? 	-	 sent.
  	-	 Whythisunnecessaryexpenditure?
अर्थव्यय 	-	  arthavyaya 	-	 m.
  	-	 expenditure
अतिव्यय 	-	  ativyaya 	-	 m.
  	-	  lavish expenditure
प्रभार-व्यय 	-	  prabhAra-vyaya 	-	 m.
  	-	  charged expenditure
प्रभृत व्यय 	-	  prabhRta vyaya 	-	 m.
  	-	  charged expenditure
अर्थव्ययसाह 	-	  arthavyayasAha 	-	 adj.
  	-	  allowing expenditure
आस्थगित व्यय 	-	  Asthagita vyaya 	-	 m.
  	-	  deferred expenditure
अर्थोत्सर्ग 	-	  arthotsarga 	-	 m.
  	-	 expenditure of money
भोजनव्यय 	-	  bhojanavyaya 	-	 m.
  	-	 expenditure for food
आयव्यय 	-	  Ayavyaya 	-	 n.
  	-	  income and expenditure
व्ययपराङ्मुख 	-	  vyayaparAGmukha 	-	 adj.
  	-	  averse from expenditure
स्वल्पव्यय 	-	  svalpavyaya 	-	 m.
  	-	  very little expenditure
आस्थगित आगम-व्यय 	-	  Asthagita Agama-vyaya 	-	 m.
  	-	  deferred revenue expenditure
वाग्व्यय 	-	  vAgvyaya 	-	 m.
  	-	 expenditure of words or speech
धर्मवहिका 	-	  dharmavahikA 	-	 f.
  	-	  accountbook of charitable expenditure
निराय 	-	  nirAya 	-	 m.
  	-	  having neither income nor expenditure
निरायव्ययवत् 	-	  nirAyavyayavat 	-	 m.
  	-	  having neither income nor expenditure
पञ्जिका 	-	  paJjikA 	-	 f.
  	-	  book in which receipts and expenditure are entered
भोगिन् 	-	  bhogin 	-	 m.
  	-	  person who accumulates money for a particular expenditure

व्यय 	-	 vyaya 	-	 m.
  	-	 expense
अपचिति 	-	  apaciti 	-	 f.
  	-	 expense
निःस्राव 	-	  niHsrAva 	-	 m.
  	-	 expense
परिव्यय 	-	  parivyaya 	-	 m.
  	-	 expense
पण्य-व्यय 	-	  paNya-vyaya 	-	 m.
  	-	  trade expenses  [ Com.  ]
पुत्रान्नाद 	-	  putrAnnAda 	-	 adj.
  	-	  living at a son's expense
राजीव 	-	  rAjIva 	-	 adj.
  	-	  living at a king's expense
समुत्थानव्यय 	-	  samutthAnavyaya 	-	 m.
  	-	 expense of recovery or cure
पाटक 	-	  pATaka 	-	 m.
  	-	 expense or loss of capital or stock
वैश्यरत 	-	  vaizyarata 	-	 adj.
  	-	  living at the expense of the vaizyas
शूद्रार्थयाजक 	-	  zUdrArthayAjaka 	-	 adj.
  	-	  sacrificing at the expense of a zUdra
परधनास्वादनसुख 	-	  paradhanAsvAdanasukha 	-	 n.
  	-	  feeding luxuriously at another's expense
यजमानशिष्य 	-	  yajamAnaziSya 	-	 m.
  	-	  Brahman who defrays the expenses of a sacrifice
वरदक्षिणा 	-	  varadakSiNA 	-	 f.
  	-	  term for expense or costs incurred in fruitless endeavours to recover a loss

व्यय 	-	  vyaya 	-	 m.
  	-	 extravagance
धनव्यय 	-	  dhanavyaya 	-	 m.
  	-	 extravagance
विकार 	-	  vikAra 	-	 m.
  	-	 extravagance
व्यभिचारविवर्जित 	-	  vyabhicAravivarjita 	-	 adj.
  	-	  free from extravagance or debauchery

व्यय 	-	  vyaya 	-	 m.
  	-	 squander
परिक्षिपति  { परिक्षिप् } 	-	  parikSipati  { parikSip } 	-	 verb 	-	 squander
प्रकीर्ण 	-	  prakIrNa 	-	 adj.
  	-	 squandered
व्ययीभूत 	-	  vyayIbhUta 	-	 adj.
  	-	 squandered
विशीर्ण 	-	  vizIrNa 	-	 adj.
  	-	 squandered
व्ययीकृत 	-	  vyayIkRta 	-	 adj.
  ppp. 	-	 squandered

व्यय 	-	  vyaya 	-	 m.
  	-	 outlay

व्यय 	-	  vyaya 	-	 m.
  	-	 disbursement
आयव्यय 	-	  Ayavyaya 	-	 m.
 n.
  	-	  receipt and disbursement

 
   व्यय   vyaya   m.
   dissipation   
   व्यय   vyaya   m.
   expense    
   व्यय   vyaya   m.
   expenditure   
   व्यय  vyaya  adj.
   liable to change or decay   
   व्यय  vyaya  adj.
   passing away  
   व्यय  vyaya  adj.
   mutable   
   व्यय  vyaya  m.
   cost  
   व्यय  vyaya  m.
   ruin   
   व्यय  vyaya  m.
   disbursement  
   व्यय  vyaya  m.
   inflection   
   व्यय  vyaya  m.
   spending  
   व्यय  vyaya  m.
   waste   
   व्यय  vyaya  m.
   outlay  
   व्यय  vyaya  m.
   disappearance   
   व्यय  vyaya  m.
   obstacle  
   व्यय  vyaya  m.
   squander   
   व्यय  vyaya  m.
   extravagance  
   व्यय  vyaya  m.
   declension   
   व्यय  vyaya  m.
   wealth  
   व्यय  vyaya  m.
   loss   
   व्यय  vyaya  m.
   money  
   व्यय  vyaya  m.
   charge  [ cost,  price,  fee ]   
   व्यय  vyaya  m.
   decay  
   व्यय  vyaya  m.
   sacrifice of   
   पण्य-व्यय  paNya-vyaya  m.
   trade expenses  [ Com.  ]  
   निर्वाह-व्यय  nirvAha-vyaya  m.
   cost of living   
   अधिकोष-व्यय  adhikoSa-vyaya  m.
   bank charges  
   प्रभार-व्यय  prabhAra-vyaya  m.
   charged expenditure   
   प्रभृत व्यय  prabhRta vyaya  m.
   charged expenditure  
   आस्थगित व्यय  Asthagita vyaya  m.
   deferred expenditure   
   प्रत्यक्ष व्यय  pratyakSa vyaya  m.
   direct charges  
   पुनरुत्पाद-व्यय  punarutpAda-vyaya  m.
   cost of reproduction   
   आस्थगित आगम-व्यय  Asthagita Agama-vyaya  m.
   deferred revenue expenditure  
   निर्वाह-व्यय-देशनांक  nirvAha-vyaya-dezanAMka m.
   cost of living index number     
            

 
   व्यय  vyaya  m.
    expenditure   
   किमर्थं वृथा व्ययः इति?  kimarthaM vRthA vyayaH iti?  sent.
   Why this unnecessary  expenditure?    
   प्रकरोति  { प्रकृ }  prakaroti  { prakR } verb  expend   
   प्रकुरुते  { प्रकृ }  prakurute  { prakR } verb  expend    
   प्रकृणोति  { प्रकृ }  prakRNoti  { prakR } verb  expend   
   प्रकृणुते  { प्रकृ }  prakRNute  { prakR } verb  expend    
   व्ययते  { व्यय् }  vyayate  { vyay } verb  expend   
   व्ययीकरोति  { व्ययीकृ }  vyayIkaroti  { vyayIkR } verb  expend    
   व्ययीकुरुते  { व्ययीकृ }  vyayIkurute  { vyayIkR } verb  expend   
   व्ययति  { व्यय् }  vyayati  { vyay } verb 1  expend    
   अपचित  apacita adj.
   expended  
   क्षीण  kSINa adj.
   expended   
   व्ययित  vyayita adj.
   expended  
   व्ययीकृत  vyayIkRta adj.
  ppp.  expended   
   व्ययक  vyayaka adj.
   expending  
   व्ययमान  vyayamAna adj.
   expending   
   व्ययिन्  vyayin adj.
   expending  
   निःस्राव  niHsrAva m.
   expending   
   अर्थव्यय  arthavyaya m.
   expenditure  
   नित्यव्यय  nityavyaya adj.
   always expending   
   अतिव्यय  ativyaya m.
   lavish expenditure  
   अभुक्त  abhukta adj.
   enjoyed or expended   
   प्रभार-व्यय  prabhAra-vyaya m.
   charged expenditure  
   प्रभृत व्यय  prabhRta vyaya m.
   charged expenditure   
   अर्थव्ययसाह  arthavyayasAha adj.
   allowing expenditure  
   आस्थगित व्यय  Asthagita vyaya m.
   deferred expenditure   
   अर्थोत्सर्ग  arthotsarga m.
   expenditure of money  
   भोजनव्यय  bhojanavyaya m.
   expenditure for food   
   आयव्यय  Ayavyaya n.
   income and expenditure  
   व्ययितव्य  vyayitavya adj.
   to be expended or spent   
   व्ययपराङ्मुख  vyayaparAGmukha adj.
   averse from expenditure  
   स्वल्पव्यय  svalpavyaya m.
   very little expenditure   
   आस्थगित आगम-व्यय  Asthagita Agama-vyaya m.
   deferred revenue expenditure  
   वाग्व्यय  vAgvyaya m.
   expenditure of words or speech   
   व्ययीकरण  vyayIkaraNa n.
   act of expending or disbursing  
   धर्मवहिका  dharmavahikA f.
   accountbook of charitable expenditure   
   निराय  nirAya m.
   having neither income nor expenditure  
   निरायव्ययवत्  nirAyavyayavat m.
   having neither income nor expenditure   
   पञ्जिका  paJjikA f.
   book in which receipts and expenditure are entered  
   भोगिन्  bhogin m.
   person who accumulates money for a particular expenditure     
            

 
   व्यय  vyaya m.
   squander   
   परिक्षिपति  { परिक्षिप् }  parikSipati  { parikSip } verb  squander    
   प्रकीर्ण  prakIrNa adj.
   squandered  
   व्ययीभूत  vyayIbhUta adj.
   squandered   
   विशीर्ण  vizIrNa adj.
   squandered  
   व्ययीकृत  vyayIkRta adj.
  ppp.  squandered     
            

Wilson

English

 व्यय r. 1st cl. (व्ययति)
2 To go,  to move. r. 10th cl. (व्यययति)
1 To lessen,  to diminish.
2 To send. r. 1st and 10th cls. (व्ययते व्यययति) To expend,  to
disburse,  to abandon wealth,  to give away money,  &c.

 व्यय
m.
  (-यः)
1 Expenditure,  spending.
2 Destruction,  disappearance.
3 Misfortune,  downfall,  decline.
E.
  व्यय to expend,  &c.,  aff.
   अच्.

Apte

English

व्यय [vyaya],  a.
  Liable to change,  mutable,  pershable
 cf.
   अव्यय
 सूक्ष्माभ्यो मूर्तिमात्राभ्यः संभवत्यव्ययाद् व्ययम् Ms.*
  1.19.

यः (a) Loss,  disappearance,  destruction
 आपाद्यते न व्ययमन्तरायैः कच्चिन्महर्षेस्त्रिविधं तपस्तत् R.*
  5.5
12.23. (b) Cost,  sacrifice
 प्राणव्ययेनापि मया विधेयः Māl.
 4.5
 Ku.*
  3.23.

Hindrance,  obstacle
 भूयस्तपोव्ययो मा भूत् R.*
  15.37.

Decay,  decline,  overthrow,  downfall.

Expenditure,  expense,  outlay,  spending,  applying to use (opp.  आय)
 आये दुःखं व्यये दुःखं धिगर्थाः कष्टसंश्रयाः Pt.*
  1.163
 आया- धिकं व्ययं करोति 'he lives beyond his means'
 R.*
  5.12
 15.3
 Ms.*
  9.11.

Extravagance,  prodigality.

wealth,  money
 भक्तावकाशाग्न्युदकमन्त्रोपकरणव्ययान् Y.*
  2.276.

(In gram.
  ) Inflection,  declension.  Comp.
   -करणः,  -करणकः a paymaster. -गुण a.
  prodigal,  spendthrift.-पर a.
  lavish in expenditure
 राजा व्ययपरो नित्यम् Pt.*
  5.61.-पराङ्मुख a.
  stingy,  niggardly
 Y.*
  1.83. -शील a.
  spendthrift,  prodigal. -शुद्धिः f.
  defraying of expenses.-शेषः net balance that remains after expenditure
 बाह्यं चाभ्यन्तरं चायं विद्याद् वर्षशतादपि । यथा पृष्टो न सज्येत व्ययशेषे च दर्शयेत् Kau. A.
 2.5. -सह a.
  inexhaustible.

Apte 1890

English

 व्यय a. Liable to change,  mutable,  perishable
 cf. अव्यय. 
यः 1 (a) Loss,  disappearance,  destruction
 आपाद्यते न व्ययमंतरायैः कच्चिन्महर्षेस्त्रविधं तपस्पत् R. 5. 5,  12. 23. (b) Cost,  sacrifice
 प्राणव्ययेनापि मया विधेयः Māl. 4. 5. Ku. 3. 23. 
2 Hindrance,  obstacle
 भूयस्तपोव्ययो मा भूत् R. 15. 37. 
3 Decay,  decline,  overthrow,  downfall. 
4 Expenditure,  expense,  outlay,  spending,  applying to use (opp. आय)
 आये दुःख व्यये दुःख धिगर्थाः कष्टसंश्रयाः Pt. 1. 163
 आयधिकं व्ययं करोति ‘he lives beyond his means’
 R. 5. 12,  15. 3
 Ms. 9. 11. 
5 Extravagance,  prodigality. 
Comp. 
पर a. lavish in expenditure
 Pt. 5. 61. 
पराङ्मुख a. stingy,  niggardly. 
शील a. spendthrift,  prodigal. 
शुद्धिः f. defraying of expenses. 

Monier Williams Cologne

English

 व्यय mfn.
   (or व्य्-अय,  fr.
  3. वि +
  √ 5. इ) passing away,  mutable,  liable to change or decay (only as opp.  to or connected with अ-व्यय),  Mn.
  
 MBh.
  
 Pur.
 

 व्यय m.
  (ifc.  f(आ). ) disappearance,  decay,  ruin,  loss,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 व्यय m.
  spending,  expense,  outlay,  disbursement (opp.  to आय,  ‘income’,  and often with कोशस्य,  वित्तस्य,  धनस्य &c.
  
 without a gen.
   =
  ‘extravagance,  waste,  prodigality’
 with loc.
   or ifc.  =
  ‘outlay for or in’),  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 cost,  sacrifice of (gen.   or comp. 
 व्ययेन ifc.  =
  ‘at the cost of’),  R.
 
 Kālid.
 

 wealth,  money,  Yājñ.
  ii,  276

 (in gram.
  ) inflection,  declension,  Nir.
 

 N.
  of the 20th (or 54th) year of Jupiter's cycle,  VarBṛS.
  of a serpent-demon,  MBh.
  

 of Pradhāna,  MW.
  

 व्यय m.
  or n.
  =
  -गृह,  VarBṛS.
 

Monier Williams 1872

English

 व्यय,  अस्,  आ,  अम्,  mutable,  liable to change or
decay [cf. अ-व्°]
 (अस्),  m. disappearance,  loss
 perish-
ing,  decaying,  decay,  destruction,  change,  downfall, 
decline,  misfortune
 spending,  expenditure,  expense, 
outlay,  disbursement,  (opposed to आय,  income)
squandering,  extravagance,  waste,  prodigality
 N. of
Pradhāna
 N. of the twentieth (or fifty-fourth) year
of Jupiter's cycle
 (अम्),  n. (in astrology) the twelfth
station or house from the Lagna (= लग्नाद् द्वा-
दश-स्थानम्).
—व्यय-पराङ्मुख,  अस्,  ई,  अम्, 
averse from expenditure,  parsimonious.
—व्यय-
वत्,  आन्,  अती,  अत्,  possessing waste or decay,  &c.
changeful,  imperfect,  incomplete.
—व्यय-शील,  अस्, 
आ,  अम्,  disposed to prodigality,  wasteful,  spendthrift.
—व्ययी-करण,  अम्,  n. the act of expending or
disbursing,  wasting.
—व्ययी-कृत,  अस्,  आ,  अम्,  ex-
pended,  spent,  wasted,  lavished.
—व्ययी-भूत,  अस्, 
आ,  अम्,  spent,  squandered,  wasted.

Macdonell

English

 व्यय 1. vi‿aya,  den.  spend,  waste,  squander: 🞄pp. i-ta. 

 व्यय 2. vi‿aya,  a.
  (going asunder),  perishable 🞄(only with a-vyaya)
 m.
  destruction,  downfall
 🞄disappearance,  loss
 diminution,  failure
 🞄abandonment,  sacrifice
 expenditure or outlay 🞄of (money,  g. or —°)
 expense,  cost,  of (—°),  🞄on behalf of (-arthe)
 means,  money (rare)
 🞄declension (gr.
 rare): -ka,  a.
  disbursing
 🞄-karman,  n.
  office of paymaster.

Benfey

English

 व्यय व्यय,  i. e. वि-इ + अ, 
 I. adj.
  Mu-
table,  Man.  1,  19.
 II. m.
 
 1. Disap-
pearance,  loss,  Lass. 59,  1
 Pañc. i.
d. 179
 Mālat. 70,  14 (risk).
 2. De-
struction,  Ragh. 5,  5
 Daśak. in Chr.
181,  5 (detriment).
 3. Expenditure, 
expense,  Man.  8,  287
 Pañc. 138,  4.
 4. Squandering away,  Lass. 75,  13.
 5. Misfortune,  decline.
 -- Comp.
 
अ-, 
adj.
  1. immutable,  Man.  1,  19. 2.
eternal,  Johns. Sel. 23,  118
 Rājat. 5, 
37.
अति-,  m.
  spending too much,  Hit.
ii. d. 90.
भोजन-,  m.
  expense for
food,  Hit. 98,  17.
सु-अल्प-, 
 I. adj.
 
suffering small expenses,  Hit. 46,  8.
 II. m.
  a very small expense,  Hit. iii.
d. 130 (read कोषस्वल्°).

Apte Hindi

Hindi

व्यय
वि* - वि + इ + अच्
"परिवर्तनीय,  परिणामशील,  विकारवान्"

व्ययः
पुं*
  - -
"हानि,  लोप,  विनाश "

व्ययः
पुं*
  - -
"लागत लगाना,  त्याग"

व्ययः
पुं*
  - -
"रुकावट,  अड़चन"

व्ययः
पुं*
  - -
"क्षय,  ह्रास,  पराजय,  अधःपतन"

व्ययः
पुं*
  - -
"खर्च,  भूल्य,  परिव्यय,  विनियोग,  प्रयोग "

व्ययः
पुं*
  - -
"अपव्यय,  फिजू़लखर्ची"

व्ययः
पुं*
  - वि+इ+अच्
"रुपान्तर, शब्द या धातु का विभक्ति में प्रत्यय लगा कर रुप बनाना"

L R Vaidya

English

 vyaya {% (I) a. (f. या) %} Mutable,  liable to decay,  perishable.

 vyaya {% (II) m. %} 1. Loss,  waste,  आपाद्यते न व्ययमांतरायैः कच्चिन्महर्षेस्त्रिविधं तपस्तत् R.v.5
decay,  decline,  downfall,  misfortune
spending expense,  expenditure,  अर्थस्य संग्रहे चैनां व्यये चैव नियोजयेत् M.ix.11,  R.v.12
obstacle.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

१२,  अर्क,  आदित्य,  इन,  उष्णांशु,  गण,  चक्र,  तपन,  तरणि,  तिग्मांशु,  तीक्ष्णांशु,  दिनकर,  दिननाथ,  दिनप,  दिनमणि,  दिनेश,  दिवाकर,  द्युमणि,  नर,  नृ, ना,  पतङ्ग,  पूषन्,  प्रद्योतन,  भगण,  भानु,  भानुमत्,  भास्कर,  मण्डल,  मार्तण्ड,  मास,  मित्र,  मिहिर,  रवि,  राशि,  विवस्वत्,  व्यय,  शङ्कु,  सवितृ,  सूर्य,  हंस

Bopp

Latin

 व्यय m. (r. 1. व्यय् s. अ)
1) erogatio. HIT. 77. 21. 98. 17.
104. 12.
2) perditio. HIT. 16. 4. Lass. 59. 1.

Indian Epigraphical Glossary

English

 vyaya (HRS),  government expenditure
 cf. Tamil viyā-
yam (SITI),  expenditure,  as opposed to āyam or income.
(IE 7-1-2),  ‘twelve’.

Lanman

English

 vyaya,  a. going asunder or to pieces, 
perishing,  w. a-. [√i + vi,  1148. 1b.]

Kridanta Forms

Sanskrit

व्यय (व्य꣡य꣡ वित्तसमुत्सर्गे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  व्ययनम्
अनीयर् =  व्ययनीयः - व्ययनीया
ण्वुल् =  व्ययकः - व्ययिका
तुमुँन् =  व्यययितुम्
तव्य =  व्यययितव्यः - व्यययितव्या
तृच् =  व्यययिता - व्यययित्री
क्त्वा =  व्यययित्वा
ल्यप् =  प्रव्ययय्य
क्तवतुँ =  व्ययितवान् - व्ययितवती
क्त =  व्ययितः - व्ययिता
शतृँ =  व्यययन् - व्यययन्ती
शानच् =  व्यययमानः - व्यययमाना

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  व्यय्
मूलधातुः:
   व्यय
धात्वर्थः:
  गतौ
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  व्ययति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
  अदन्तः
टिप्पनी: वित्तसमुत्सर्गे आत्मनेपदी

धातुः:
  व्यय्
मूलधातुः:
   व्यय
धात्वर्थः:
  वित्तसमुत्सर्गे
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  व्यययति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
  अदन्तः

Abhyankara Grammar

English

व्यय  lit.loss
 disappearance the word is used in the sense of inflectional changes. An indeclinable is called अव्यय because it has no inflectional changes. cf तत्कथमनुदात्तप्रकृति नाम स्यात् | दृष्टव्ययं तु भवति । Nir. I.8
 V.23.

धातुप्रदीपः

Sanskrit

व्ययँ व्यय  गतौ 
- व्ययति । व्ययते । अव्ययीत् ।अव्ययिष्ट ।। 885 ।।

व्यय  वित्तसमुत्सर्गे 
- व्ययति  अव्यययत्  अन्यत्र व्ययति व्ययते अव्ययीत्  375

Sanskrit Tibetan

Tibetan

god pa
१) भय २) व्यय

zad gyur
व्यय

god
१) व्यय २) स्थापन ३)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
संस्थानं संनिवेशः स्यादर्थस्यापगमे व्ययः ॥ १५१६ ॥
-wordlist-
 
संस्थान (क्ली),  सन्निवेश (पुं),  अर्थापगम (पुं),  व्यय (पुं)

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

उ,  व्यय,  प्रश्न,  अङ्गीकृति,  रोष
दोषोक्तौ मन्त्रणेऽप्यर्थे त्वव्ययस्त्वं व्ययस्तथा ।
प्रश्ने चाङ्गीकृतौ रोषो पुल्लिङ्ग ऊस्तु रक्षणे ॥ ५ ॥
verse 1.1.1.5
page 0119

Mahabharata

English

Vyaya,  name of a serpent. § 67 (Sarpasattra): I,  57,  2157 (of Dhṛtarāshṭra's race
 read with B. Avyaya,  q.v.).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 व्यय,  क नुदि । इति कविकल्पद्रुमः । (चुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) अन्तःस्थादियुक्तः । क, व्याययति । नुदि प्रेरणे । इति दुर्गादासः ॥

 व्यय,  ञ गतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वा०-उभ०-सक०-सेट् ।) ञ,  व्ययति व्ययते । इतिदुर्गादासः ॥

 व्यय,  त् क गतौ । त्यागे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदन्तचुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) व्यययति ।इति दुर्गादासः ॥

 व्ययं,  क्ली,
   (व्यय गतौ + अच् ।) लग्नात् द्बादश-स्यानम् । यथा,  --“लग्नं धनं भ्रातृबन्धुपुत्त्रशत्रुकलत्रकाः ।मरणं धर्म्मकर्म्मायव्यया द्वादशराशयः ॥
”इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
(व्ययति गच्छतीति । व्यय गतौ + अच् । नश्वरे, त्रि । यथा,  मनुः । १ । १९ ।“सूक्ष्माभ्यो मूर्त्तिमात्राभ्यः संभवत्यव्ययाद्-व्ययम् ॥
”)

 व्ययः,  पुं,
   (वि + इ + अच् ।) अर्थस्यापगमः ।वित्तसमुत्सर्गः । इति शब्दरत्नावली ॥
 खरच्इति पारस्यभाषा ॥
 (यथा,  मनुः । ९ । ११ ।“अर्थस्य संग्रहे चैनां व्यये चैव नियोजयेत् ॥
”नाशः । यथा,  भागवते । ४ । १ । ४९ ।“ताविमौ वै भगवतो हरेवंशाविहागतौ ।भारव्ययाय च भुवः कृष्णौ यदुकुरूद्वहौ ॥
”परित्यागः । दानम् । यथा,  रघुः । १२ । २३ ।“आत्मानं मुमुचे तस्मात् एकबेत्रव्ययेन सः ॥
”बृहस्पतिचारगतवर्षविशेषः । यथा,  वृहत्-संहितायाम् । ८ । ३६ ।“पञ्चमं व्ययमुशन्ति शोभनंमन्मथप्रवलमुत्सवाकुलम् ॥
”नामविशेषः । यथा,  महाभारते । १ । ५७ । १६ ।“अमाहठः कामठकः सुषेणो मानसो व्ययः ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 व्यय गतौ त्यागे अद० चु०
  उभ०
  सक०
  सेट् । व्यवयति ते अव-व्ययत् त ।

 व्यय गतौ भ्वा०
  उभ०
  सक०
  सेट् । व्ययति ते अव्ययीत् अव्ययिष्ट अव्ययिढ्वम् (ध्वस) ।

 व्यय नादे चु०
  उभ०
  सक०
  सेट् । व्याययति ते अविव्ययत् त ।

 व्यय पु०
  वि + इण--अच् । १ विगमे २ धनादेस्त्यागे शब्दर० ।ज्योतिषोक्ते लग्नात् ३ द्वादशस्थाने च ज्यो० त० ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

व्ययँ व्यय गतौ
- व्ययते,  व्ययति  ह्म्यन्तक्षण (725) इति अव्ययीत्  चुरादावन्तः (10317) व्यययति  852

व्ययँ व्यय क्षये
- व्याययति  चन्द्रो व्येञा (1736) सिद्धिं मन्यते  व्यप व्यय इति कौशिकः,  व्युदि व्यय इति नन्दी-प्रव्युन्दयति 93

व्यय  गतौ
- व्यययति  अवव्ययत्  भ्वादौ (1620) व्ययति,  व्ययते,  अव्ययीत्,  हेतौ व्याययति,  व्ययोऽचि (द्र0 31134)  370

धातुवृत्तिः

Sanskrit

व्ययँ व्यय (अर्थः)  गतौ
(व्ययति वव्याय व्ययिता व्याययति अव्यियत् व्ययते वव्यये ) इत्यादि व्ययत इति चित्तत्यागे नित्यमात्नेपदी अयं चुरादावदन्तः866

व्यय (अर्थः)  वित्तसमुत्सर्गे
( व्यययति ) व्ययतइति गतौ शपि 387

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“व्यय गतौ”@} 2 ‘वित्तत्यागे व्यययति व्ययति व्ययते गतौ।’ 3 इति देवः। 
 व्यायकः-यिका,  व्यायकः-यिका,  विव्ययिषकः-षिका,  वाव्ययकः-यिका
   व्ययिता-त्री,  व्याययिता-त्री,  विव्ययिषिता-त्री,  वाव्ययिता-त्री
   व्ययन् 4 -न्ती,  व्याययन्-न्ती,  विव्ययिषन्-न्ती,  वाव्ययन्-न्ती
   -- व्ययिष्यन्-न्ती-ती,  व्याययिष्यन्-न्ती-ती,  विव्ययिषिष्यन्-न्ती-ती
   -- व्ययमानः,  व्याययमानः,  विव्ययिषमाणः,  वाव्यय्यमानः
   व्ययिष्यमाणः,  व्याययिष्यमाणः,  विव्ययिषिष्यमाणः,  वाव्ययिष्यमाणः
   5 व्यत्-व्ययौ-व्ययः
   -- -- व्ययितम्-तः,  व्यायितम्-तः,  विव्ययिषितः,  वाव्ययितः-तवान्
   व्ययः,  प्रव्ययी,  व्ययः,  विव्ययिषुः,  वाव्ययः
   व्ययितव्यम्,  व्याययितव्यम्,  विव्ययिषितव्यम्,  वाव्ययितव्यम्
   व्ययनीयम्,  व्यायनीयम्,  विव्ययिषणीयम्,  वाव्ययनीयम्
   व्याय्यम्,  व्याय्यम्,  विव्ययिष्यम्,  वाव्यय्यम्
   व्यय्यमानः,  व्याय्यमानः,  विव्ययिष्यमाणः,  वाव्यय्यमाणः
   ईषद्व्ययः-दुर्व्ययः-सुव्ययः
   -- -- व्ययः,  व्यायः,  विव्ययः,  वाव्ययः
   व्ययितुम्,  व्याययितुम्,  विव्ययिषितुम्,  वाव्ययितुम्
   6 7 व्यतिः,  व्यायना,  विव्ययिषा,  वाव्यया
   व्ययनम्,  व्यायनम्,  विव्ययिषणम्,  वाव्ययनम्
   व्ययित्वा,  व्याययित्वा,  विव्ययिषित्वा,  वाव्ययित्वा
   प्रव्यय्य,  प्रव्याय्य,  प्रविव्ययिष्य,  प्रवाव्यय्य
   व्ययम् २,  व्ययित्वा २,  व्यायम् २,  व्याययित्वा २,  विव्ययिषम् २,  विव्ययिषित्वा २,  वाव्ययम् २
   वाव्ययित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१६५५)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-८८१। सक। सेट्। उभ।)
 03 =>
  (श्लो। १५०)
 04 =>
  [[C। ‘चाय्या व्ययद्दाशविलोकमेषभ्रेषज्झषा यासदघं स्पशन्ती।।’ धा। का। २-२७।]]
 05 =>
  [[४। क्विपि वलिलोपे तुकि रूपमेवम्।]]
 06 =>
  [पृष्ठम्१२७२+ २५]
 07 =>
  [[१। क्तिनि वलिलोपे रूपमेवम्।]]

1 {@“व्यय वित्तसमुत्सर्गे”@} 2 अदन्तः। 
 ‘वित्तत्यागे व्यययति व्ययति व्ययते गतौ।’ 3 इति देवः। 
 ‘व्यय गतौ’ इति,  ‘वित्तसमुत्सर्गे’ समुत्सर्गस्त्यागः। 
 वित्तयति,  … व्यय वित्तसमुत्सर्गे इति सम्याः” इति क्षीरतरङ्गिण्यां दृश्यते। 
 इतः पूर्वं चुरादावग्रे ‘व्यय क्षये’ इति पठित्वा ‘व्यप व्यय इति कौशिकः,  व्युदि व्यय इति नन्दी’ इति च तत्रोपात्तमपीहानुसन्धेयम्। 
 ‘षट्ट हिंसायाम्’ 4 इत्यत्र “इह ‘व्यय क्षये’ इति नन्दी पठति। 
 व्यपेत्यपरे। 
 मैत्रेयदेवादयस्तु उभयमपि न पठन्ति” इति धातुवृत्तौ दृश्यते। 
 काशकृत्स्नेनापि ‘व्यय क्षये’ ‘व्यय वित्तसमुत्सर्गे’ इति पृथक्त्वेन पठितम्। 
 व्ययकः-यिका,  विव्यययिषकः-षिका,  व्यययिता-त्री,  विव्यययिषिता-त्री
   इत्येवमादीनि रूपाणि ऊह्यानि। 
 अस्य धातोः अदन्तपाठसामर्थ्यात् ण्यन्ते ण्यन्तप्रकृतिकसन्नन्ते च सर्वत्र अल्लोपस्य स्थानिवत्त्वात् उपधावृद्धिः नेति ज्ञेयम्। 
 बाहुलकात् णिजभावपक्षे शानचि- 5 अपव्ययमानः इति।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१६५६)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१९३२। सक। सेट्। उभ।)
 03 =>
  (श्लो। १५०)
 04 =>
  (चुरादौ)
 05 =>
  [[आ। ‘पृष्टोऽपव्ययमानस्तु…।’ मनुः (८-६०)।]]

Capeller

German

 व्यय vergänglich. m.
  Untergang,  Verlust, 
Hingabe,  Verausgabung,  Aufwand, 
Kosten für (—°),  Geld.

Stchoupak

French

 व्य्-अय-
 a. qui passe,  transitoire,  variable 
 m.
  fait de passer, 
disparition,  ruine,  perte 
 dépense (de,  gén.  ifc.),  gaspillage,  emploi (des
fonds 
 dit aussi des flèches),  frais de (gén.  ifc.) 
 n.
  d'un Nāga 
 (gramm. )
flexion nominale 
 -एन ifc. au prix de 
 -अं कृ- dépenser,  faire une
dépense 
 -ई-कृ- id.
°कर- -ई- ag. qui pourvoit aux dépenses.
°कर्मन्- nt. office de payeur.
°गत- a. v. qui a (tout) dépensé,  ruiné.
°गुण- °पर- a. id. 
 prodigue,  gaspilleur.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.