| YouTube Channel

व्यध् (vyadh)

 
शब्दसागरः
English
व्यध्(औ)औव्यध r. 4th cl. (विध्यति) To beat, to strike, to pierce, to tear,
to hurt or wound. With अनु, 1. To wound.
2. To intertwine. With
अप, 1. To cast away.
2. To pierce. With आ, To throw, to pierce.
With परि, To wound, to pierce.
Capeller Eng
English
व्यध् वि॑ध्यति (वि॑ध्य°ते),
pp.
विद्ध॑ (q.v. )
pierce, hit, wound, hurt, harm, injure, affect or afflict with (instr. ).
C.
वेधयति pierce, hit, व्याधयति cause to pierce etc. अति &
व्यति pierce, perforate. अनु pierce or wound (after another)
intertwine, set or fill with (instr. ). अप hurl or throw away, give
up, neglect. अभि wound, hit. अव precipitate into (loc. ) or from
(abl. ). throw, bore or break through
scare, drive away, also
= व्या & समा wave, swing, brandish. नि throw down, overthrow
shoot at, hit, pierce. निस् wound, kill, slay. परा hurl off wound,
hit. परि shoot at. प्र hurl, throw, shoot, perforate, wound.
प्रति shoot, hit. वि pierce, shoot. सम् shoot. Cf. अनुविद्ध,
अपविद्ध, आ॑विद्ध, प्र॑विद्ध, व्यपविद्ध.
Yates
English
व्यध् (य, औ) विध्यति 4.
a. To hit
beat
pierce
hurt.
Apte
English
व्यध् [vyadh], 4
P.
(विध्यति, विद्ध)
To pierce, hurt, strike, stab, kill
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् यः पाप्मा Bṛi.
Up.*
1.3.2
यूनां मनांसि विव्याध दृष्ट्वा दृष्ट्वा मनोभवः
H.*
2.111
अक्षितारासु विव्याध द्विषतः तनुत्रिणः
Śi.*
19.99
विद्धमात्रः
R.*
5.51
9. 6
14.7
Bk.*
5.52
9.66
15.69.
To bore, perforate, pierce through.
To pick.
To wave or brandish in triumph (as the tail
&c.
)
चैलानि विव्यधुस्तत्र ब्राह्मणाश्च सहस्रशः
Mb.
* 1.188.23.
(In
astr.
) To fix the position of a heavenly body.
Apte 1890
English
व्यध् {c4c} P. (विध्यति, विद्ध) 1 To pierce, hurt, strike, stab, kill
यूनां मनांसि विव्याध दृष्ट्वा दृष्ट्वा मनोभवः H. 2. 111
अक्षितारासु विव्याध द्विषतः तनुत्रिणः Śi. 19. 99
विद्धमात्रः R. 5. 51, 9. 60, 14. 70
Bk. 5. 52, 9. 66, 15. 69.
2 To bore, perforate, pierce through.
3 To pick.
4 To wave or brandish in triumph (as the tail &c.).
Monier Williams Cologne
English
व्यध्
cl.
4.
P.
(Dhātup. xxvi, 72) वि॑ध्यति (ep. also °ते
pf.
p.
विव्याध,
Br.
&c.
3.
pl.
विव्यधुः,
MBh.
, विविधुः,
Up.
Ā. विव्यधे,
MBh.
p.
विविध्व॑स्,
RV.
aor.
व्यात्सीः,
Br.
Prec. विध्यात्
Gr.
fut. वेद्धा, वेत्स्यति, °ते,
MBh.
व्यद्धा, व्यत्स्यति
Gr.
inf.
वेद्धुम्,
MBh.
-विधे,
RV.
ind.
p.
विड्ढ्वा, -विध्य,
MBh.
),
to pierce, transfix, hit, strike, wound,
RV.
&c.
&c.
(with सिराम्) to open a vein, bleed,
Suśr.
to pelt with (instr.),
RV.
AV.
MBh.
to inflict, attach to, affect with (acc. of pers. and instr. of thing),
RV.
AV.
Br.
Up.
to shake, wave,
MBh.
(in
astron.
) to fix the position of a heavenly body,
Gol.
to cling to (acc. ),
ŚBr.
:
Caus.
व्याधयति, (ep. also वेधयति
aor.
अवीविधत् or अविव्यधत्),
to pierce, open (a vein),
MBh.
Suśr.
to cause to pierce or perforate,
AitĀr.
:
Desid.
विव्यत्सति, to wish to affect or taint with (instr.),
ŚBr.
:
Intens.
वेविध्यते or वाव्यद्धि (?)
Gr.
Monier Williams 1872
English
व्यध् व्यध्, cl. 4. P. विध्यति, विव्याध,
व्यत्स्यति, अव्यात्सीत्, व्यद्धुम् (ep.
वेद्धुम्), to pierce, perforate
to strike, beat, smite,
stab
to pick
to tear, hurt, wound
to wave in
triumph: Pass. विध्यते, to be pierced: Caus. व्या-
धयति, -यितुम्, Aor. अविव्यधत्: Desid. विव्यत्-
सति: Intens. वेविध्यते, वाव्यद्धि (?)
[cf. per-
haps Gr. ϝεθ in ἄεθλος.]
Macdonell
English
व्यध् VYADH, Ⅳ. P. (Ā. metr.) vidhya, 🞄pierce, perforate, hit, wound
transfix, 🞄overwhelm, supply, or affect any one 🞄(ac.) with (in. )
ps. vidhyate: pp. viddhá, 🞄pierced, transfixed, hit, impaled on (lc.), 🞄wounded, injured
provided with (in. , —°)
🞄cs. vyadhaya (C.), vedhaya (E.) = simple 🞄verb: pp. vedhita. ati, pierce, perforate. 🞄vi‿ati, pp. pierced
thrust through (arm). 🞄anu, hit afterwards (one already wounded)
🞄pervade or fill with (in. ): pp. pierced, bit
🞄intertwined, inlaid, studded, filled, pervaded, 🞄or accompanied with (in. , —°). apa, drive 🞄away (foes), cast aside
neglect (sacred 🞄fires)
free oneself from (evil, ac.): pp. 🞄apa-viddha, thrown away, cast aside, discarded
🞄unoccupied
deserted, exposed (child)
abandoned, 🞄neglected
set in motion (swing)
🞄transfixed. ava, pp. cast down, into (lc.
🞄V.). ā, throw into (lc.)
drive away: pp. 🞄ā́viddha, shot (arrow)
pierced
wounded
🞄smashed (clubs)
whirled, brandished
winding 🞄(river). vi‿ā, pp. whirling
displaced, 🞄dishevelled, distorted. sam-ā, whirl, brandish: 🞄pp. vibrating. ni, cast or hurl down 🞄(V.), break down (strangholds
V.)
pierce, 🞄transfix (RV., E.). nis, wound, hit
slay. 🞄pra, cast, throw
transfix, wound. vi-pra, 🞄pp. violently shaken (creeper). prati, shoot, 🞄shoot against (V., E.).
Benfey
English
व्यध् व्यध्, i. 4, विध्य, Par.
1. To pierce, Chr. 292, 9 = Rigv. i. 86,
9 (ved. विध्यता, with lengthened final).
2. To hit, Johns. Sel. 39, 31 (वेद्धा,
anomal. first fut.).
3. To wave in
triumph, Johns. Sel. 52, 115 (anomal.
red. pf. विव्यधुस्).
4. To pick, Pañc.
62, 9
to wound, Man. 8, 12. Ptcple.
of the pf. pass. विद्ध।
1. Wounded,
Chr. 31, 16.
2. Thrown, Man. 9, 43.
3. Beaten, whipped.
4. Opposed, im-
peded.
5. Resembling, like.
n.
A
wound, Böhtl. Ind. Spr. 2647.
Comp.
सु-,
adj.
deeply wounded, Ṛt. 6, 28.
Anomal. infin. वेद्धुम् (from विध्,
for व्यध्, based on विध्य), MBh. 1,
5286. -- With the prep. अति अति, अति-
विद्ध, Pierced, transfixed, Rām. 2,
9, 51. -- With अनु अनु, To throw after
(another), Man. 9, 43. अनुविद्ध,
1.
Wounded, Ṛt. 1, 13.
2. Obstructed,
Śāk. d. 19
checked.
3. Mixed, Mālat.
15, 13.
4. Ornamented, Megh. 66
variegated.
5. Set (as a jewel).
6.
Full of, abounding. -- With अप अप,
1. To throw away, MBh. 3, 15686.
2.
To omit, to neglect, Man. 11, 4. अप-
विद्ध,
1. Thrown away, Daśak. in
Chr. 193, 21.
2. Discarded, Kir. 5, 30
(by churning).
3. (viz. पुत्र, A son),
who having been disowned by his
parents, is adopted by another, Man. 9,
159.
4. Contemptible.
5. Disabled,
broken, literally and figuratively. --
With व्यप वि-अप, व्यपविद्ध, Re-
jected, MBh. 3, 15763. -- With आ,
To throw, MBh. 3, 11511. आविद्ध,
1. Thrown, Man. 9, 43.
2. Pierced,
wounded.
3. Crooked, Vikr. d. 115.
4. Disappointed.
5. Stupid.
Comp.
अन्-,
adj.
1. not bored, Śāk. d. 45. 2.
unhurt, Suśr. 2, 32, 20. -- With व्या वि-आ,
To vibrate, MBh. 3, 677. व्याविद्ध,
Dishevelled, Daśak. in Chr. 199, 1. --
With समा सम्-आ, To vibrate, Ragh.
26, 78 (Calc.). -- With उद् उद्, उद्विद्ध,
Lofty, Lass. 2. ed. 72, 5. -- With निस् निस्,
निर्विद्ध, Wounded, Rām. 3, 50, 19. --
With परि परि, To wound, MBh. 1, 4102.
-- With प्र प्र, To throw away, Rām.
2, 63, 34. -- With विप्र वि-प्र, To strike,
Ragh. 14, 54. -- With प्रति प्रति, To
wound, MBh. 3, 11960. -- Cf. perhaps
ϝεθ in ἄεθλος.
Apte Hindi
Hindi
व्यध्
"दिवा* पर* , " - -
"बींधना, चोट पहुँचाना, प्रहार करना, छुरा भौंकना, मार डालना"
व्यध्
"दिवा* पर* , " - -
"सूराख़ करना, छिद्र करना, आरपार बींधना"
व्यध्
"दिवा* पर* , " - -
"खोदना, गड्ढा करना"
L R Vaidya
English
vyaD {% vt. 4P (pp. विद्ध
pres. विध्यति) %} 1. To strike, to hurt, to stab, शब्दायमानमव्यार्सीद् भयदं क्षणदाचरम् Bt.v.52, R.ix.60
2. to pick
3. to pierce, to perforate (as a jewel).With अनु-, 1. to pierce, to wound
2. to intertwine.With अप-, 1. To cast away, to throw away
2. to pierce, हृदयमशरणं मे पक्ष्मलाक्ष्याः कटाक्षैरपहृतमपविद्धं पीतमुन्मूलितं M.M.i.With आ-, to throw, to pierce.With परि-, to pierce, to wound.
Bopp
Latin
व्यध् 4. P. interdum A. विध्यामि (v. gr. 332. 456^a). 482. 506.
613. 632.) perforare, ferire, vulnerare, praesertim sa-
gittis. MAH. 3. 709.: विव्याध हृदयम् पत्री
1. 7004.:
विध्येत इदं लक्ष्यम्
2. 948.: शस्त्रैश्चा ऽपि वि-
ध्यते
DR. 8. 13.: तम्…वाणेन विव्याधो ऽरसि
SA.
6. 5.: कुशकण्टकविद्धाङ्गौ. (Vid. व्याध venator et cf.
वध्, वाध्
hib. fiadhachd «hunting», fiadhach «veni-
son», fiadhaighe «a huntsman»
fiadh «a deer», fiadhait
«a wild», fiadhanta «fierce, savage, ferocious» cet.
an-
glo-sax. vœdhan venari
germ. vet. weidanôn venari, pas-
cere, pasci
weideman, nostrum Weidmann
island. vet.
veidhi venatio
fortasse lat. venor e ved-nor.)
c. अनु
1) perforare, ferire, vulnerare post alium. MAN.
9. 43.: नश्यती ऽषुः…विद्धम् अनुविध्यतः.
2) di-
stinguere, besetzen. RAGH. 13. 54.: इन्द्रनीलैर् मु-
क्तामयी यष्टिर् इवा ऽनुविद्धा (schol. गुम्फिता).
c. अप abjicere, dejicere, projicere. DR. 6. 21.: पुरा श्म-
शाने स्रग् इवा ऽपविध्यते (sic ed. Calc. pro °वो ऽप°)
R. Schl. II. 94. 24.: मृदिताश्चा ऽपविद्धाश्च…कमलस्र-
जः. TROP. negligere. MAN. 11. 41.: अग्निहोत्र्य् अप-
विध्या ऽग्नीन् ब्राह्मणः.
c. अप praef. वि dejicere, evertere. DR. 8. 48.: प्रविश्या
"श्रमपदम् व्यपविद्धवृषीघटम्.
c.
1) i. q. simpl. GITA-GOV. 12. 11.: पाणिजैर् आ-
विद्धः.
2) jaculari. MAH. 3. 11511.: आविध्या "विध्य
तौ वृक्षान्. Mittere sagittam. MAN. 9. 43.: इषुर् यथा
विद्धः.
3) imponere. BHATT. 20. 11.: आविध्यच स्र-
जम् (schol. ǴAY. शिरस्य् आक्षिप्य).
c. praef. वि vibrare. MAH. 3. 677.: गदाञ् चिक्षेप त-
रसा वीरो व्याविध्य.
c. praef. सम् id. RAGH. 16. 78.
c. परि i. q. simpl. MAH. 1. 4102.
c. प्र projicere. R. Schl. II. 63. 34.: तापसम्…प्रविद्ध-
कलसोदकम्.
c. प्र praef. वि quassare, concutere. RAGH. 14. 54.: अनि-
लविप्रविद्धा.
c. प्रति i. q. simpl. A. 3. 26. 7. 22.
Lanman
English
√vyadh or vidh (vídhyati
vivyā́dha
[785]
vetsyáti
viddhá
véddhum
viddhvā́
-vídhya). bore through, pierce,
hit (with a weapon). [akin w. √vadh:
cf. Lat. di-vid-ere, ‘part asunder, divide.’]
Kridanta Forms
Sanskrit
व्यध् (व्य॒धँ꣡ ताडने - दिवादिः - अनिट्)
ल्युट् = व्यधनम्
अनीयर् = व्यधनीयः - व्यधनीया
ण्वुल् = व्याधकः - व्याधिका
तुमुँन् = व्यद्धुम्
तव्य = व्यद्धव्यः - व्यद्धव्या
तृच् = व्यद्धा - व्यद्ध्री
क्त्वा = विद्ध्वा
ल्यप् = प्रविध्य
क्तवतुँ = विद्धवान् - विद्धवती
क्त = विद्धः - विद्धा
शतृँ = विध्यन् - विध्यन्ती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
व्यध्
मूलधातुः:
व्यध
धात्वर्थः:
ताडने
गणः:
दिवादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
अनिट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
विध्यति
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
व्यध् + s. आविद्ध und अविध्. Mit उद् hinaufschleudern, in die Höhe werfen, Āpast. Gṛhy. 19, 7 (उद्विध्येत् zu lesen). Mit प्रति °eichen, Kauṭ. 105, 15 (in °अप्रतिविद्ध nicht geeicht).
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
व्यध्, छिद्, आव्यध्, अनुव्यध्, निर्भिद्, अवभिद्, प्रभिद्, निर्भद्, प्रतिभिद्, विभिद्, विनिर्भिद्, निर्व्यध्, निव्यध्, परिव्यध्, प्रतुद्, निस्तुद्, परिणुद्, तृद्, आतृद्, अतितृद्, अतिव्यध्, निक्ष्, अनुनिक्ष्, उदृष्, उपतृद्, उपार्ष्, नितुद्, नितृद्, परितृद्, प्रच्छिद्, वितुद्, वितृद्, विनिक्ष्, विव्यध्, व्यृष्, श्वभ्र्, संकृत्, संछिद्, सञ्छिद्, सम्भिद्
verb
तिग्मेन अस्त्रेण कस्यचन वस्तुनः छिद्रनिर्माणानुकूलः व्यापारः।
"तक्षकः उत्पीठिकां निर्मातुं कानिचन काष्ठानि अविध्यत्।"
Synonyms:
व्यध्, प्रकम्प्, प्रचल्, विचल्
verb
जलस्य तलात् उत्थाय प्रपतनानुकूलः व्यापारः।
"समुद्रस्य जलं नित्यं व्यधते।"
Synonyms:
व्यध्, भिद्
verb
तीक्ष्णवस्तु अन्यवस्तुनि वेधानुकूलव्यापारः।
"वृक्षं शरः अव्यधत्।"
Capeller
German
व्यध्, वि॑ध्यति (°ते) durchbohren, treffen,
verwunden
bewerfen mit (Instr.), behaften
o. schädigen mit, jemd etwas
anthun (Acc. der P. u. Instr. der S.).
p. p. वेधित = विद्ध
व्याधयति durchbohren
lassen. अनु hinter
durchbohren
o. treffen
durchbohrt
durchzogen,
durchsetzt, erfüllt, begleitet von (Instr.
o. —°)। अप fortschleudern, aufgeben,
fahren lassen. p. p. अपविद्ध fortge-
schleudert u. s. w.
ausgesetzt, ausgestoßen
getroffen, besgleitet von (—°).
अव hinein- o. hinanbstürzen. hineinwerfen,
verjagen, verstoßen
zerbrechen.
p. p. आ॑विद्ध geschleudert
durchbohrt,
verwundet. व्या u. समा im Kreise bewegen,
schwingen. नि hinschleudern,
niederwerfen. निस् verwunden, treffen.
प्र fortschleudern, werfen, schleßen,
durchbohren, treffen. p. p. प्र॑विद्ध fortgeworfen,
verschüttet, vergossen. प्रति
schießen, beschließen. सम् beschießen.
Grassman
German
(√vyadh), √vidh [aus vadh entprungen], 1〉 jemand [A.] verwunden an einem Gliede [L.] mit einem Geschosse [I.]
2〉 auch ohne Loc.
3〉 ohne Loc. und Instr.
4〉 schädigen, versehren [A.] durch [I.].
Mit áti 1〉 durchbohren, durchbrechen, hindurchbrechen durch [A.]
2〉 auch ohne Objekt.
ápa fortstossen, durch Verwundung forttreiben [A.].
áva jemand [A.] hinabstossen in [L.].
ā́ verwunden in án-āviddha.
1〉 jemand [A.] hinabstossen in [L.]
2〉 niederstossen, niederschiessen [A.].
nís herausschleudern [A.] aus [Ab.].
prá jemand [A.] fortstossen in [L.].
práti Feinde hinwegschiessen von [Ab. mit ádhi].
Stamm vídhya:
-at 3〉 varāhám {61, 7}.
-a 2〉 rakṣásas tápiṣṭhais {300, 1}.
-ata [-atā] 2〉 vidyútā rákṣas {86, 9}.
vidhya:
-ati áva avratā́n karté {785, 8}. áti 2〉 vípras (agnís) kṣiprā́‿ iva {304, 8}.
-a 1〉 hṛ́daye yātudhā́nān {913, 4} (tā́bhis). _{913, 13} (táyā)
tám arcíṣā márman {913, 17}. 2〉 tám śárunā {913, 6}
héṣasā dróghamitrān {915, 12}
tápuṣā áśnā ‿iva vīrā́n {221, 4}
tám tigiténa {221, 9}. práti ádhi asmát {300, 5}.
-atam 1〉 atríṇas párśāne {620, 5}. prá duṣkṛ́tas támasi {620, 3}.
-atām ápa śátrūn {516, 4} (ā́rtnī).
Impf. ávidhya (tonlos {652, 26}):
-at 4〉 tvā sūrya támasā {394, 5}. _{394, 9}
árbudam hiména {652, 26}. [Page1359]
āvidhya (Prāt. 〔180〕):
-at 2〉 ilībíśasya dṛḍhā́ {33, 12}. nís giríbhyas ā́ bundám {686, 6}.
Part. Perf. vividhvás:
-ā́n ni 2〉 (índram) {314, 9} (víaṃsas).
Part. II. viddha [vgl. án-āviddha]:
-as 2〉 (índras) {314, 9}.
-am áva taugriám apsú antár {181, 6}
bhujyúm samudré {585, 7}. prá taugriám támasi {182, 6}.
[n. p.] áti sā́nu girīṇā́m {705, 2} (ástrā).
[f.] 2〉 mātā́ {164, 8}.
Verbale vídh als Infin.:
-ídhe ati 1〉 yád śárma {416, 9}.
Ausserdem erscheint das Verbale in hṛdayā-vídh.
Burnouf
French
*व्यध् व्यध्. विध्यामि 4
p. विव्याध
f1.
व्यद्धास्मि
f2. व्यत्स्यामि
a1. अव्यात्सम्
o.
विध्यासम्
inf. वेद्धुम्
pr. ps. विध्ये
pp.
विद्ध। Percer
blesser, वाणेन d'une flèche
विद्युता d'un coup de foudre, Vd.
Stchoupak
French
व्यध्-
(विध्-) (moy. rare) {%vidhyati -te
vivyādha vivyadhuḥ %}
{%vivyadhe
avīvidhat
vetsyati -te
vidhyate vivyatsati vyādhayati vyadhayati %}
{%vedhayati
viddha- veddhum viddhvā %} °विध्य -- percer, atteindre par une
flèche, blesser
aiguillonner, stimuler
infliger qqch. (instr.) à qq'un
(acc.)
secouer, ébranler
pass. être percé, blessé, etc.
caus. percer,
etc.
dés. vouloir infliger.