| YouTube Channel

व्यतीपात (vyatIpAta)

 
शब्दसागरः
English
व्यतीपात
m.
 (-तः)
1. Great and portentous calamity, or a portent, indi-
cating or occasioning it and therefore identified with it, as a comet,
an earthquake, &c.
2. Disrespect, contempt.
3. The seventeenth of
the astrological Yogas.
4. Day of new-moon when it falls on a
Sunday, and the moon is in certain mansions, Shrāvaṇa, &c.
E.
 वि
and अति before पत् to fall, &c.,
aff.
 घञ् ।
Yates
English
व्यती-पात (तः) 1.
m.
 portentous ca-
lamity or omen
contempt
17th astrological
Yoga
new
moon falling on Sunday.
Wilson
English
व्यतीपात
m.
 (-तः)
1 Great and portentous calamity, or a portent, indicating or occasioning it
and therefore identified with it, as a comet, an earthquake, &c.
2 Disrespect, contempt.
3 The seventeenth of the astrological Yogas.
4 Day of new moon when it falls on a Sunday, and the moon is in certain
mansions, Śravaṇā, &c.
E.
 वि and अति before पत to fall, &c.,
aff.
 घञ.
Apte
English
व्यतीपातः [vyatīpātḥ], 1 Total departure, complete deviation.
Any great portentous calamity, or a portent foreboding a great calamity.
Disrespect, contempt.
The seventeenth of the astronomical Yogas.
The day of full-moon (when it falls on a Monday.)
A malignant or evil aspect of the sun and moon (considered to be inauspicious for the performance of any action).
Apte 1890
English
व्यतीपातः 1 Total departure, complete deviation.
2 Any great portentous calamity, or a portent foreboding a great calamity.
3 Disrespect, contempt.
4 The seventeenth of the astronomical Yogas.
5 The day of full-moon (when it falls on a Monday).
6 A malignant or evil aspect of the sun and moon (considered to be inauspicious for the performance of any action).
Monier Williams Cologne
English
व्य्-अती-पात
m.
=
 व्य्-अति-पात,
Āryabh.
 (here also
=
 वैधृत),
Hcat.
a great calamity or any portent indicating it,
L.
disrespect, contempt,
W.
the day of new moon (when it falls on Ravi-vāra or Sunday, and when the moon is in certain Nakṣatras), ib.
Monier Williams 1872
English
व्यतीपात व्य्-अतीपात, अस्, m. (fr. rt. पत् with
वि and अति), falling entirely away, total departure,
deviation from (right), excessive sin, great or por-
tentous calamity, any portent or prodigy indicating
or occasioning calamity (as a comet, earthquake,
&c.)
disrespect, contempt
the seventeenth of the
astronomical Yogas
the day of new moon (when it
falls on Ravi-vāra or Sunday, and when the moon
is in certain mansions, such as Śravaṇā, Dhaniṣṭhā,
&c.)
a malignant aspect of the sun and moon
(when they are on opposite sides of either solstice
and their minutes of declination are the same
cf.
वैधृत).
Benfey
English
व्यतीपात व्यतीपात, i. e. वि-अति-पत्
+ अ,
m.
1. Disrespect.
2. A portent
indicating calamity.
3. Great calamity.
4. Day of new moon, falling on a
Sunday, and the moon being in certain
mansions.
5. The seventeenth of the
astrological Yogas.
Apte Hindi
Hindi
व्यतीपातः
पुं*
 - "वि + अति + पत् + घञ्, उपसर्गस्य दीर्घः"
"समूचा प्रयाण, सम्पूर्णविचलन"
व्यतीपातः
पुं*
 - "वि + अति + पत् + घञ्, उपसर्गस्य दीर्घः"
"भारी उत्पात, भारी संकट को सूचित करने वाला अपशकुन"
व्यतीपातः
पुं*
 - "वि + अति + पत् + घञ्, उपसर्गस्य दीर्घः"
"अनादर, तिरस्कार"
L R Vaidya
English
vyatIpAta {% m. %} 1. A portent indicative of a great calamity
2. disrespect, contempt.
Indian Epigraphical Glossary
English
vyatīpāta (IA 19), used in relation to eclipses.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
व्यतीपातः,
पुं,
 (वि + अति + पत + घञ् । “उप-सर्गस्य घञीति ।” ६ । ३ । १२२ । इति उप-सर्गस्य दीर्घः ।) महोत्पातः । अपयानम् ।इति मेदिनी ॥
विष्कम्भादिसप्तविंशतियोगान्त-र्गतसप्तदशयोगः । तत्र सर्व्वकर्म्मवर्जनं यथा, --“निरंशं दिवसं विष्टिं व्यतीपातञ्च वैधृतिम् ।केन्द्रं वापि शुभैर्हीनं पापाहमपि वर्जयेत् ॥
परिघस्य त्यजेदर्द्धं शुभकर्म्म ततः परम् ।गण्डव्याघातयोः षट् च नव हर्षणवज्रयोः ।वैधृतिव्यतिपातौ च समस्तौ परिवर्जयेत् ॥
” * ॥
अस्य प्रतिप्रसवमाह भीमपराक्रमे ।“न विष्कम्भो नवा गण्डो न व्यतीपातवधृती ।चन्द्रताराबले प्राप्ते दोषा गच्छन्त्यसंमुखाः ॥
नवम्यङ्गारको विष्टिः शनैश्चरदिनं तथा ।व्यतीपातो न दूष्येच्च यस्यार्को दक्षिणे स्थितः ॥
यदि विष्टिव्यतीपातौ दिनं वाप्यशुभं भवेत् ।हन्यतेऽमृतयोगेन भास्करेण तमो यथा ॥
”इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
* ॥
तत्र जातफलम् ।“कठोरवाक्यः पिशुनस्वभावोगदातुरो मातृहितो मनुष्यः ।परस्य कार्य्ये कृतपक्षपातोयस्य प्रसूतौ व्यतिपातयोगः ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
पारिभाषिकयोगविशेषः । यथा, बृहन्मनुः ।“श्रवणाश्विधनिष्ठार्द्रानागदैवतमस्तके ।यद्यमा रविवारेण व्यतीपातः स उच्यते ॥
”तत्र गङ्गास्नानफलं यथा । ब्रह्माण्डे ।“संक्रान्तिषु व्यतीपाते ग्रहणे चन्द्रसूर्य्ययोः ।पुष्ये स्नात्वा तु जाह्रव्यां कुलकोटीः समुद्धरेत् ॥
”इति प्रायश्चित्ततत्त्वम् ॥
(यथा च भागवते । ४ । १२ । ४८ ।“दिनक्षये व्यतीपाते संक्रमेऽर्कदिनेऽपि वा ।श्रावयेत् श्रद्दधानानां तीर्थपादप्रियाश्रयः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
व्यतीपात
पु०
 वि + अति + पत--घञ् दीर्घः । १ महोत्पातभेदे२ अपमाने मेदि० विष्कम्भादिषु मध्ये ३ योगभेदे ज्यो० त०“श्रवणाश्विधनिष्ठार्द्रानागदैवतमस्तके । यद्यमा रविवारेणव्यतीपातः स उच्यते” वृद्धममूक्ते ४ तिथ्यादियोगभेदे चपातशब्दे ४२९७ पृ० दर्शिते रसि० उक्ते क्रान्तिसा-व्यात्मके यागवियोगरूपे ५ वाह्नभेदे“व्यतीपातत्रयं धारं गण्डान्तत्रितय तथा । एतद्भसन्धित्रितयं सवकर्मसु वर्जयेत्” सू० सि० “व्यतीपा-तानां त्रयं योगवियोगात्मको क्रान्तिलाम्बरूपौ द्वौ व्य-तीपातौ विषुवत्सन्निधौ क्रान्तिसाम्यान्तरेण व्यतीपात-स्तबोरेव भेदः न पृथक् । पश्चाङ्गान्तर्गतयोगान्तर्गतव्यतीपातश्चेति त्रयम्” रङ्ग० । भविष्यपु० “चतुर्दश्यांयदा योगो व्यतीपातेन चार्द्रया । तदा पुण्यतमः कालोदेवानामपि दुर्लभः । तदा यः स्नाति गङ्गायां भक्त्या तत्फलमाप्नुयात् । यत्र तत्र विपन्नो हि मङ्गामरणजन्तु सः”प्रा० त० उक्ते ६ तिथ्यादियोगभेदे । “निरंशं दिवसं विष्टिंव्यतीपातञ्च वैधृतिम् । केन्द्रं वापि शुभैर्हीनं पापाह-मपि वजयेत् । परिघस्य त्यजेदर्द्धं शुभकर्म ततःपरम् ।गण्डव्याघातयोः षट् च नव हषणवज्रयोः । वैधृतिव्यतीपातौ च समस्तं परिवर्जयेत्” । अस्य प्रतिप्रसव-माह भीमपराक्रमे “न विष्कम्भो न वा गण्डो न व्य-ताषातवैधृती । चन्द्रताराबले प्राप्ते दोषागच्छन्त्यसं-मुखा । नवम्यङ्गारको विष्टिः शनैचरदिनं तथा । व्य-तीपातो न दुष्येच्च यस्यार्को दक्षिणे स्थितः । यदिविष्टिव्यतापाता दिन वाप्यशुभं उवेत् । हन्यतेऽमृत-यीगेन भास्करेण तमो यथा” ज्यो० त० ।