| YouTube Channel

व्यञ्जनम् (vyaJjanam)

 
Apte
English
व्यञ्जनम् [vyañjanam], 1 Making clear, indicating, manifesting.
A mark, token, sign
सुकुमारं महासत्त्वं पार्थिवव्यञ्जनान्वितम् (रामम्)
Rām.*
 3.17.8.
A reminder
Māl.
 9.
Disguise, garb
नानाव्यञ्जनाः प्रणिधयः
Mu.*
 1
Śi.*
 2.56
तपस्विव्यञ्जनोपेताः
गृहपतिवैदेहकतापसव्यञ्जनाः प्रणिधयः Kau.
A.
 2.
&c.
A consonant.
A mark of the sex, i. e. the male or female organ.
Insignia.
A mark or sign of puberty
अजातव्यञ्जनः श्रीमान् बालः श्यामः शुभेक्षणः
Rām.*
 3.38.14
बालमप्राप्तवयसमजातव्यञ्जनाकृतिम्
Mb.
 * 1.157.35.
The beard.
A limb, member.
(a) A condiment, sauce, a seasoned article
व्यञ्जनानि ओदनार्थानि ŚB. on MS.* 1.8.29
अशक्नुवद्भिर्बहुभुक्तवत्तया यदुज्झिता व्यञ्जनपुञ्जराशयः
N.*
 16.14. (b) An article used in seasoning food, spices
&c.
The last of the three powers of a word by virtue of which it suggests or insinuates a sense
see अञ्जन-ना (9) (written व्यञ्जना also in this sense)
विरतास्वभिधाद्यासु यथार्थो बोध्यते$परः । सा वृत्तिर्व्यञ्जना नाम शब्द- स्यार्थादिकस्य च S. D.
The letter (as
opp.
 to अर्थ 'meaning').
A day.
A privy part.
Comp.
 -उदय
a.
 followed by a consonant. -कारः the preparer of a sauce or condiment. -धातुः (वाद्यवादनविधिः) playing of the lute
व्यक्तिर्व्यञ्जनधातुना दशवधेनाप्यत्र लब्धामुना Nāg. 1.14. -संधिः the junction or coalition of consonants.
Apte Hindi
Hindi
व्यञ्जनम्
नपुं*
 - वि + अञ्ज् + ल्युट्
"स्पष्ट करना, सङ्केत करना, प्रकट करना"
व्यञ्जनम्
नपुं*
 - वि + अञ्ज् + ल्युट्
"चिह्न, निशान, सङ्केत"
व्यञ्जनम्
नपुं*
 - वि + अञ्ज् + ल्युट्
स्मारक
व्यञ्जनम्
नपुं*
 - वि + अञ्ज् + ल्युट्
"छद्मवेश, परिधान"
व्यञ्जनम्
नपुं*
 - वि + अञ्ज् + ल्युट्
व्यञ्जन अक्षर
व्यञ्जनम्
नपुं*
 - वि + अञ्ज् + ल्युट्
लिङ्गद्योतक चिह्न अर्थात स्त्री या पुरुष का परिचायक अङ्ग
व्यञ्जनम्
नपुं*
 - वि + अञ्ज् + ल्युट्
"अधिकार-चिह्न, बिल्ला"
व्यञ्जनम्
नपुं*
 - वि + अञ्ज् + ल्युट्
वयस्कता का चिह्न
व्यञ्जनम्
नपुं*
 - वि + अञ्ज् + ल्युट्
दाढ़ी
व्यञ्जनम्
नपुं*
 - वि + अञ्ज् + ल्युट्
"अङ्ग, सदस्य"
व्यञ्जनम्
नपुं*
 - वि + अञ्ज् + ल्युट्
"मिर्च मसाला, चटनी, सिझाई हुई वस्तु "
व्यञ्जनम्
नपुं*
 - वि + अञ्ज् + ल्युट्
तीनों शब्दशक्तियों में अन्तिम जिससे अर्थ उपलक्षित या ध्वनित होता है
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 व्यञ्जनम्
noun
एकं पक्वं रसयुक्तं शाकम्।
"भोजने तस्य एकं व्यञ्जनम् आवश्यकम् एव।"
Synonyms:
 व्यञ्जनम्, पाक्वशाकः
noun
पक्वः शाकः।
"आलुम् उपयुज्य नैकविधानि व्यञ्जनानि कर्तुं शक्यन्ते।"
Synonyms:
 वीजनम्, व्यञ्जनम्, तालवृन्तः, तालवृन्तकः, चामरम्
noun
यन्त्रविशेषः यस्य आन्दोलनात् वायुः वहति।
"माता वीजनस्य वायोः आनन्दम् अनुभवति।"
Synonyms:
 व्यञ्जनम्, तेमनम्, तेमः, निष्ठानम्
noun
ओदनादिभिः भक्ष्यमाणं पदार्थम्।
"उत्सवेषु नैकानि प्रकारकाणि व्यञ्जनानि निर्मीयन्ते।"
Synonyms:
 चिह्नम्, लक्षणम्, व्यञ्जनम्, लिङ्गम्, प्रतिमा, प्रतिरूपम्, सङ्केतः, केतुः, ध्वजः, पताका
noun
सः यः कस्याः अपि समष्टेः सूचकरुपेण विद्यते।
"प्रत्येकस्य राष्ट्रस्य राज्यस्य संस्थायाः वा स्वस्य चिह्नम् अस्ति एव।"
Synonyms:
 व्यञ्जनम्, उपस्करः, तेमनम्, सूदः, उपकरणम्
noun
सूपशाकादौ रसवर्धनाय उपयुज्यम् अन्नोपकरणम्।
"व्यञ्जनेन शाकः रूचकरः जातः।"
Synonyms:
 व्यञ्जनम्, हल्वर्णाः
noun
सः वर्णः यस्य उच्चारणार्थे स्वरस्य आवश्यकता अस्ति।
"हिन्दीभाषायाः वर्णमालायां ककारात् आरभ्य हकारपर्यन्तं व्यञ्जनानि सन्ति।"
Tamil
Tamil
வ்யஞ்ஜனம் : தெளிவாக்குதல், மாறுவேடம், விவரித்தல், சின்னம், மிகுதி, தொடு சுவை, மெய்யெழுத்து, தாடி.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: व्यञ्जनम्
Root: व्यञ्जनम्
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ well
⇒ cook
⇒ hot spring
⇒ sweet drink
⇒ thermal spring
⇒ sauce or broth
⇒ kind of sauce or broth
⇒ mud of a dried-up pool
⇒ muddy and half-dried up pool
Shloka(s):
3|3|91|1 ► स्यात्प्रसादोऽनुरागेऽपि सूदः स्याद्व्यञ्जनेऽपि च। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|91|1 ⇢ सूदः (सूद) (पुं) ⇒ well, cook, hot spring, sweet drink, thermal spring, sauce or broth, kind of sauce or broth, mud of a dried-up pool, muddy and half-dried up pool
➠ 3|3|91|1 ⇢ (सूद) (स्त्री) ⇒ well, cook, hot spring, sweet drink, thermal spring, sauce or broth, kind of sauce or broth, mud of a dried-up pool, muddy and half-dried up pool
➠ 3|3|91|1 ⇢ सूदम् (सूद) (नपुं) ⇒ well, cook, hot spring, sweet drink, thermal spring, sauce or broth, kind of sauce or broth, mud of a dried-up pool, muddy and half-dried up pool
Related word(s):
जातिः ➡ अचलनिर्जीववस्तु
परा_अपरासंबन्धः ➡ पाकेन_संस्कृतव्यञ्जनादिः
गुण-गुणी-भावः ➡ स्निग्धम्
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@‘अजि भाषार्थः’@} 2 अञ्जकः-ञ्जिका, व्यञ्जकः, अञ्जिजयिषकः-षिका
अञ्जयिता-त्री, अञ्जिजयिषिता-त्री
अञ्जयन्-न्ती, अञ्जिजयिषन्-न्ती
अञ्जयिष्यन्-ती-न्ती, अञ्जिजयिषिष्यन्-ती-न्ती
अञ्जयमानः, अञ्जिजयिषमाणः
अञ्जयिष्यमाणः, अञ्जिजयिषिष्यमाणः
व्यन्-व्यञ्जौ-व्यञ्जः
अञ्जितम्-तः-तवान्, अञ्जिजयिषितः-तवान्
व्यञ्जः, अञ्जिजयिषुः
अञ्जयितव्यम्, अञ्जिजयिषितव्यम्
व्यञ्जनीयम्, अञ्जिजयिषणीयम्
अञ्ज्यम्, अञ्जिजयिष्यम्
ईषदञ्जः, दुरञ्जः, स्वञ्जः
अञ्ज्यमानः, अञ्जिजयिष्यमाणः
अञ्जः, अञ्जिजयिषः
अञ्जयितुम्, अञ्जिजयिषितुम्
अञ्जना-व्यञ्जना, अञ्जिजयिषा
व्यञ्जनम्, अञ्जिजयिषणम्
अञ्जयित्वा, अञ्जिजयिषित्वा
अभिव्यञ्ज्य, व्यञ्जिजयिष्य
व्यञ्जम् २, अञ्जयित्वा २, अञ्जिजयिषम् २
अञ्जिजयिषित्वा २
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१०)
02
=>
 (१०-चुरादिः १७८६-सक। सेट्। उभ।)
1 {@“अन्जू व्यक्तिम्रक्षण2कान्तिगतिषु”@} 3 व्यक्तिः = प्रकटता।
म्रक्षणं = घृतादिसेकः।
व्यञ्जकः-ञ्जिका, व्यञ्जकः-अञ्जिका, अञ्जिजिष 4 कः-षिका
अञ्जिता-त्री, 5 व्यङ्क्ता-त्री, अञ्जयिता-त्री, अञ्जिजिषिता-त्री
6 व्यञ्जन्-न्ती, व्यञ्जयन्-न्ती, अञ्जिजिषन्-न्ती
व्यञ्जिष्यन्-न्ती, ती, व्यञ्जयिष्यन्-न्ती, ती, अञ्जिजिषिष्यन्-न्ती-ती
व्यङ्क्ष्यन्-न्ती, ती, व्यञ्जयिष्यन्-न्ती, ती, अञ्जिजिषिष्यन्-न्ती-ती
व्यञ्जयमानः, व्यञ्जयिष्यमाणः
व्यन्-व्यञ्जौ-व्यञ्जः
व्यक्तम्-क्तः-क्तवान्, व्यञ्जितम्, अञ्जिजिषितम्-तः-तवान्
अञ्जः, अञ्जः, अञ्जिजिषुः, व्यञ्जिजिषुः 7, अञ्जिजयिषुः
व्यञ्जितव्यम्, अञ्जयितव्यम्, अञ्जिजिषितव्यम्
अङ्क्तव्यम्, अञ्जयितव्यम्, अञ्जिजिषितव्यम्
व्यञ्जनीयम्, व्यञ्जनीयम्, अञ्जिजिषणीयम्
8 व्यङ्ग्यम्, व्यञ्ज्यम्, अञ्जिजिष्यम्
9 आज्यम्, व्यञ्ज्यम्, अञ्जिजिष्यम्
ईषदञ्जः-दुरञ्जः-स्वञ्जः
10 व्यज्यमानः, व्यञ्ज्यमानः, अञ्जिजिष्यमाणः
अङ्गः, अञ्जः, अञ्जिजिषः
11 व्यञ्जितुम्, अञ्जयितुम्, अञ्जिजिषितुम्
व्यङ्क्तुम्, अञ्जयितुम्, अञ्जिजिषितुम्
व्यक्तिः, अञ्जना, व्यञ्जिजिषा, व्यञ्जिजयिषा
व्यञ्जा, अञ्जना, व्यञ्जिजिषा, व्यञ्जिजयिषा
व्यञ्जनम्, व्यञ्जनम्, अञ्जिजिषणम्
अञ्जित्वा 12 अक्त्वा अङ्क्त्वा अञ्जयित्वा, अञ्जिजिषित्वा
अभिव्यज्य, अभिव्यञ्ज्य, समञ्जिजिष्य
अञ्जम् २, अक्त्वा २, अञ्जित्वा २, अङ्क्त्वा २, अञ्जम् २, अञ्जयित्वा २, अञ्जिजिषम् २
अञ्जिजिषित्वा २
अञ्जलिः, 13
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२७)
02
=>
 (क्ष्ण)
03
=>
 (७-रुधादिः-१४५८-सक। वेट्-पर।)
04
=>
 [[१। ‘स्मिपूङ्रञ्ज्त्रशां सनि’ (७-२-७४) इति नित्यमिट्।]]
05
=>
 [[१आ ‘स्वरतिसूति--’ (७-२-४४) इति ऊदित्त्वादिड्विवकल्पः।]]
06
=>
 [[२। ‘रुधादिभ्यः’ (३-१-७८) इति श्नम्प्रत्यये ‘श्नान्नलोपे’ (६-४-२३) ‘श्नसोरल्लोपः’ (६-४-१११)।]]
07
=>
 [[आ। ‘संसिस्मयिषमाणोऽगात् मायां व्य- ञ्जिजिषुः द्विषः’ भ। का। ९-५३।]]
08
=>
 [[३। ‘चजोः कु घिण्ण्यतोः’ (७-३-५२) इति कुत्वम्।]]
09
=>
 [[४। ‘आङ्पूर्वादन्जेः संज्ञायामुपसंख्या- नम्।’ (वा ३-१-१०९) इति क्यपि रूपम्। उपधानकारलोपः।]]
10
=>
 [[५। ‘अनिदिताम्--’ (६-४-२४) इति नलोपः।]]
11
=>
 [पृष्ठम्००२६+ २३]
12
=>
 [[१। ‘जान्तनशां विभाषा’ (६-४-३२) इति वा उपधानकारलोपः।]]
13
=>
 [[२। औणादिक अलिच् प्रत्ययः।।]]