| YouTube Channel

वेणुः (veNuH)

 
Apte
English
वेणुः [vēṇuḥ], [वेण्-उण्
Uṇ.*
 3.38]
A bamboo
मलये$पि स्थितो वेणुर्वेणुरेव न चन्दनम् Subhāṣ
R.*
 12.41.
A reed, cane
प्राप्तापराधास्ताड्याः स्यू रज्ज्वा वेणुदलेन वा
Ms.*
 8.299.
A flute, pipe
वेणुं क्वणन्तीं क्रीडन्तीम्
Bhāg.*
 1.3.18
नामसमेतं कृतसंकेतं वादयते मृदु वेणुम्
Gīt.*
 5.
A banner
. त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम् (रथम्)
Bhāg.*
 4.26.1
cf.
 त्रिवेणु.
Comp.
 -कर्करः the Karavīra plant. -जः bamboo-seed. -दलम् a split bamboo
Ms.*
 8.299
cf.
 वेणुवैदल made of split bamboo
Ms.*
 8.327. -ध्मः a flute-player, piper
मार्द- ङ्गिकाश्च वेणुध्माः Śiva B.31.21. -निस्रुतिः the sugar-cane.-बीजम् bamboo-seed. -यवः bamboo-seed. -यष्टिः
f.
 a bamboo-stick. -वादः, -वादकः a piper, flute-player.
Apte 1890
English
वेणुः [वेण्-उण्] 1 A bamboo
मलयेऽपि स्थितो वेणुर्वेणुरेव न चंदनं Subhāṣ., R. 12. 41.
2 A reed.
3 A flute, pipe
नामसमेतं कृतसंकेतं बादयते मृदु वेणुं Gīt. 5.
Comp.
कर्करः the Karvīra plant.
जः bamboo-seed.
ध्मः a flute-player, piper.
निस्रुतिः the sugar-cane.
यवः bamboo-seed.
यष्टिः f. a bamboo-stick.
वादः,
वादकः a piper, flute-player.
बीजं bamboo-seed.
Hindi
Hindi
बांसुरी
Apte Hindi
Hindi
वेणुः
पुं*
 - वेण् + उण्
बाँस
वेणुः
पुं*
 - -
नरकुल
वेणुः
पुं*
 - -
"बंसरी, मुरली"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वेणुः
noun
सूर्यवंशीयः राजा।
"वेणुः पृथोः पिता आसीत्।"
Synonyms:
 नलिका, नली, मुरली, पिच्छोरा, वेणुः, सानिका
noun
नलः इव आकारस्य किञ्चित् वस्तु।
"अस्वास्थान् पशून् वेणोः नलिकया औषधं पाययते।"
Synonyms:
 वेणुः, वंशः, वेतसः, त्वक्सारः, शतपर्वा, मस्करः, तृणध्वजः, यवफलः, तेजनः, कर्मारः
noun
तृणजातिविशेषः- सा वनस्पति यस्यां स्थाने स्थाने ग्रन्थिः अस्ति तथा च या पात्रच्छादनादिनिर्माणे उपयुज्यते।
"सः उद्याने वेणुं रोपयति।"
Synonyms:
 वंशः, वेत्रः, वेणुः, वेतसः, वेत्रम्, कीचकः, वानीरः
noun
क्षुपविशेषः अस्य गुणाः अम्लत्व-कषायत्व-शीतत्वादयः।
"मोहनस्य प्राङ्गणे वंशाः सन्ति।"
Synonyms:
 वेणुः, वंशः, वंशी, मुरली, सानेयी, सानेयिका, विवरनालिका, दर्दुरः, नन्दः, सानिका, शाणिका
noun
वाद्यविशेषः- वंशनालिकया निर्मितं सुषिरवाद्यम्।
"श्यामः वेणुं वादयति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: वेणुः
Root: वेणु
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal
Shloka(s):
3|3|214|2 ► वेणौ तु वंशकर्मारौ मृत्युपुष्पस्तृणध्वजः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|215|1 ► त्वचिसारो यवफलः खेलस्तेतनमस्करौ। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|215|2 ► चपश्च तेषु पवनोद्धूतध्वनिषु कीचकाः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|214|2 ⇢ वेणुः (वेणु) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|214|2 ⇢ वंशः (वंश) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|214|2 ⇢ कर्मारः (कर्मार) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|214|2 ⇢ मृत्युपुष्पः (मृत्युपुष्प) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|214|2 ⇢ तृणध्वजः (तृणध्वज) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|215|1 ⇢ त्वचिसारः (त्वचिसार) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|215|1 ⇢ यवफलः (यवफल) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|215|1 ⇢ खेलः (खेल) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|215|1 ⇢ तेजनः (तेजन) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|215|1 ⇢ मस्करः (मस्कर) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
➠ 3|3|215|2 ⇢ चपः (चप) (पुं) ⇒ Bamboo
Bambusa arundinacca etc
Tamil Mūṅgal ⇒
Related word(s):
Tamil
Tamil
வேணு: : புல்லாங்குழல், மூங்கில், நாணல்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: वेणुः
Root: वेणु
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ reed
⇒ pipe
⇒ fife
⇒ cane
⇒ flute
⇒ bamboo
Shloka(s):
2|4|160|2 ► वंशे त्वक्सारकर्मारत्वचिसारतृणध्वजाः॥ (वनौषधिवर्गः)
2|4|161|1 ► शतपर्वा यवफलो वेणुमस्करतेजनाः। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|160|2 ⇢ वंशः (वंश) (पुं) ⇒ son, host, race, clan, stem, fife, joist, stock, joint, pride, spine, flute, bamboo, family, lineage, reed-pipe, back-bone, arrogance, offspring, cross-beam, bamboo cane, lineage race, bamboo-manna, family dynasty, upper nasal bone, assemblage multitude, stock (as of bamboo), hollow or tubular bone, particular musical note, bamboo cane or any cane, particular measure of length, line of a pedigree or genealogy, upper timbers or beams of a house, rafters or laths fastened to the beams, succession or collection of similar things, central projecting part of a scimitar or sabre
➠ 2|4|160|2 ⇢ त्वक्सारः (त्वक्सार) (पुं) ⇒ bamboo, cinnamon [Laurus Cassia - Bot.], having an excellent or sound skin, broken bones plant [Bignonia Indica - Bot.]
➠ 2|4|160|2 ⇢ कर्मारः (कर्मार) (पुं) ⇒ bamboo, artisan, mechanic, artificer, blacksmith, starfruit tree or plant [Averrhoa Carambola - Bot.]
➠ 2|4|160|2 ⇢ त्वाचिसारः (त्वाचिसार) (पुं)
➠ 2|4|160|2 ⇢ तृणध्वजः (तृणध्वज) (पुं)
➠ 2|4|161|1 ⇢ शतपर्वा (शतपर्वन्) (पुं) ⇒ bamboo, thunderbolt, kind of sugar-cane, having a hundred knots or joints
➠ 2|4|161|1 ⇢ यवफलः (यवफल) (पुं) ⇒ onion, bamboo cane, coral swirl [ Wrightia antidysenterica - Bot.], muskroot plant [Nardostachys Jatamansi - Bot.], white-fruited wavy leaf fig tree [Ficus Infectoria - Bot.]
➠ 2|4|161|1 ⇢ वेणुः (वेणु) (पुं)
➠ 2|4|161|1 ⇢ मस्करः (मस्कर) (पुं)
➠ 2|4|161|1 ⇢ तेजनः (तेजन) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वाताहतवेणुः
जातिः ➡ तृणम्
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ वेणोः_फलम्
उपजीव्य_उपजीवक_भावः ➡ वेणुवादकः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वेणुः,
पुं,
 (अज + “अजिवृरीभ्यो निच्च ।” उणा० ३ ।३८ । इति णुः । सच नित् । अजेर्वीभावो गुणश्च ।)वंशः । इत्यमरः ॥
(यथा, रामायणे । ४ । ४३ । १७ ।“तं तु देशमतिक्रम्य शैलोदा नाम निम्नगा ।उभयोस्तीरयोस्तस्याः कीचका नाम वेणवः ॥
”)वंशी । इति शब्दरत्नावली ॥
वेणोरुत्पत्ति-र्यथा, --“वेणुर्यः शृणु तं विप्र तथापि विदितं तथा ।द्विज आसीच्छान्तमनाः कृतसान्तपनादिभिः ॥
नाम्ना देवव्रतो दान्तः कर्म्मकाण्डविशारदः ।अवैष्णवजनव्रातमध्यवर्त्ती क्रियापरः ॥
एकदापि न शुश्राव यज्ञेशोऽस्तीति भूपते ।तस्य गेहमथाभ्यागाद्वेदान्तकृतनिश्चयः ॥
मद्भक्तः कोऽपि पूजां स तुलसीदलवारिणा ।कृतवांस्तु गृहे किञ्चित् फलमूलं न्यवेदयत् ॥
स्नानवारि फलं किञ्चित् तस्मै प्रीत्या ददौ सुधीः ।अश्रद्धयान्वितं कृत्वा सोऽप्यगृह्णात् द्विजन्मनः ॥
तेन पापेन संजातं वेणुत्वमतिदारुणम् ।तेन पुण्येन तस्यार्थो मदीयप्रियतां गतः ॥
अधुना सोऽपि राजेव केतुमाले विराजते ।युगान्ते तु विष्णुपरो भूत्वा ब्रह्मत्वमाप्स्यति ॥
”इति पाद्मे पातालखण्डे ५ अध्यायः ॥
नृपविशेषः । इति मेदिनी ॥