वृषल (vRSala)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 वृषल m.
  (-लः)
	 1. A horse.
	 2. A Śudra,  or man of the servile tribe.
	 3.
The sovereign CHANDRAGUPTA.
	 4. Garlic.
	 5. A sinner,  a reprobate, 
a wicked or unrighteous man. 
	 f.
  (-ली)
	 1. A girl twelve years old, 
in whom menstruation has commenced,  and who is unmarried.
2. A barren woman. 
	 3. A woman during menstruation. 
	 4. The
mother of a still-born child.
	 5. A woman of a low caste.
 E.
  वृष a
bull,  or virtue,  &c.,  and ल to take,  aff.
   क
 or वृष् to sprinkle,  कलच्
Unādi aff.
  

Capeller Eng

English

 वृषल॑ m.
  little man,  low person,  esp.
    a Śūdra (f. 
वृ॑षली).

 वृ॑षल m.
  little man,  low person,  esp.
    a Śūdra (f. 
वृ॑षली).

Yates

English

 वृषल (लः) 1.
m.
  A horse
 a
Sudra
a sinner
 garlic.
f.
  Girl of 12
years
 a barren,  or menstruous, 
or low woman. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   वृषल  vRSala  m.
   horse  
   वृषल  vRSala  m.
   low or mean or wicked fellow   
   वृषल  vRSala  m.
   dancer  
   वृषल  vRSala  m.
   little or contemptible man   
   वृषल  vRSala  m.
   kind of garlic  
   वृषल  vRSala  m.
   ox   
   वृषल  vRSala  n.
   long pepper     
            

Wilson

English

 वृषल
m.
  (-लः)
1 A horse.
2 A Śūdra,  or man of the servile tribe.
3 The sovereign CANDRAGUPTA.
4 Garlick.
5 A sinner,  a reprobate,  a wicked or unrighteous man. 
f.
  (-ली)
1 A girl twelve years old,  in whom menstruation has commenced,  and who is
unmarried.
2 A barren woman. 
3 A woman during menstruation. 
4 The mother of a still-born child.
5 A woman of a low caste.
E.
  वृष a bull,  or virtue,  &c.,  and ल to take,  aff.
   क,  or
वृष to sprinkle,  कल Uṇādi aff.
  

Apte

English

वृषलः [vṛṣalḥ],  [वृष् कलच्]

A Śudra. 

A horse.

Garlic.

A sinner,  wicked or irreligious man
 वृषो हि भगवान् धर्मस्तस्य यः कुरुते ह्यलम् । वृषलं तं विदुर्देवास्तस्माद्धर्मं न लोपयेत् ॥ Ms.*
  8.16
 वृषलो गृञ्जने शूद्रे चन्द्रगुप्ते च राजनि ।

An outcast.

N.
  of Chandragupta (particularly used by Chaṇakya,  see inter alia Mu. acts 1 and 3).

A man of one of the three highest classes who has lost his caste by the omission of prescribed duties.

A dancer.

An ox. -लम् A long pepper.

Apte 1890

English

 वृषलः [वृष्-कलच्] 1 A Śūdra. 
A horse. 
Garlic. 
A sinner,  wicked or irreligious man. 
An outcast. 
N. of Candragupta (particularly used by Cāṇakya,  see inter alia Mu. acts 1,  and 3). 
A man of one of the three highest classes who has lost his caste by the omission of prescribed duties. 

Monier Williams Cologne

English

 वृषल॑ or वृ॑षल,  m.
  (fr.  वृ॑षन्) a little or contemptible man,  low or mean or wicked fellow (in later language ‘a Śūdra’),  RV.
   &c.
   &c.
  

 a dancer,  L.
 

 N.
  of king Candra-gupta (who was by birth a Śūdra),  Mudr.
 

 a horse,  L.
 

 an ox,  L.
 

 a kind of garlic,  L.
 

 वृषल॑ n.
  long pepper,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 वृषल,  अस्,  m. (in Manu VIII. 16. fancifully
derived fr. वृष,  ‘justice, ’ + ल for अल fr. अलम्, 
implying ‘prevention
’ cf. अलम्,  ‘away with’),  a
Śūdra or man of the last or servile tribe
 epithet
of king Candra-gupta
 a man of one of the three
highest classes who by neglecting his religious duties
has lost his caste
 a sinner,  reprobate,  wicked man
a horse
 garlic
 (ई),  f. a woman of low caste
 an
unmarried girl twelve years old (in whom menstru-
ation has commenced)
 a woman during menstruation
a barren woman
 the mother of a still-born child.
—वृषल-ता,  f. or वृषल-त्व,  अम्,  n. the con-
dition of a Śūdra,  state of an outcast.
—वृषलात्-
मज (°ल-आत्°),  अस्,  m. the son of a Vṛṣala or of
a reprobate.
—वृषली-पति,  इस्,  m. the husband of
a Śūdrā or woman of low caste or a Brāhman
who owns such a woman as his mistress.
—वृ-
षली-फेन-पीत,  अस्,  आ,  अम्,  one who has drunk
the moisture of a Śūdrā's (lips).
—वृषली-सेवन, 
अम्,  n. paying respect to a woman of low caste, 
intercourse with a Śūdra female.

Macdonell

English

 वृषल vṛṣa-lá (or vṛ́ṣa-la,  ŚB.),  m.
  little 🞄man,  common follow (V.)
 Śūdra (C.)
 ep. of 🞄Candragupta: -ka,  m.
  miserable Śūdra
 🞄-tā,  f.
  rank of a Śūdra
 -tva,  n.
  id..

Benfey

English

 वृषल वृषल (from वृष्), 
 I. m.
 
 1.
A horse.
 2. A Śūdra,  Utt. Rāmac.
40,  1,  cf.  4.
 3. A man of the three first
classes who,  by neglecting his religious
duties,  has lost his caste.
 4. A sinner, 
Lass. Pentap. p. 70,  v. 73.
 5. Garlic.
 II. f.
  ली।
 1. A Śūdra woman,  Man.  3,  19
Pañc. iii. d. 218 (but cf.  Kāśīkh. 40,  93).
 2. A woman during menstruation. 
 3. A
barren woman. 

Apte Hindi

Hindi

वृषलः
पुं*
  - वृष् + कलच्
शूद्र

वृषलः
पुं*
  - -
घोड़ा

वृषलः
पुं*
  - -
लहसुन

वृषलः
पुं*
  - -
"पापी,  दुष्ट,  अधर्मी"

वृषलः
पुं*
  - -
जाति से बहिष्कृत

वृषलः
पुं*
  - -
चन्द्रगुप्त का नाम

वृषलः
पुं*
  - वृष+कलच
नाचने वाला

वृषलः
पुं*
  - वृष+कलच
बैल

L R Vaidya

English

 vfzala {% (I) a. (f. ली) %} Irreligious.

 vfzala {% (II) m. %} 1. A Śūdra
a horse
garlic
a sinner
an epithet of king Chandragupta,  Mud.i.,  iii.

Lanman

English

 vṛṣalá,  m. prop. manikin,  i. e. little man, 
and so,  as term of contempt,  a low person, 
esp. a Śūdra. [vṛṣa,  1227.]

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
शूद्रान्त्यवर्णौ वृषलः पद्यः पज्जो जघन्यजः ॥ ८९४ ॥
ते तु मूर्धाभिषिक्ताद्यारथकृन्मिश्रजातयः ।
-wordlist-
 
शूद्र (पुं),  अन्त्यवर्ण (पुं),  वृषल (पुं),  पद्य (पुं),  पज्ज (पुं),  जघन्यज (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

शूद्र
शूद्र,  अन्त्यवर्ण,  वृषल,  पद्य,  पज्ज
शूद्रोऽन्त्यवर्णो वृषलः पद्यः पज्जश्च कथ्यते ।
verse 2.1.1.586
page 0066

Vedic Reference

English

 Vṛṣala in the dicing hymn of the Rigveda^1 denotes an ‘out-
cast’
 the same sense appears in the Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, ^2
where the touch of either a Vṛṣala or a Vṛṣalī is to be avoided.
1) x. 34,  11. Cf. Nirukta,  iii. 16.
2) vi. 4,  12 Mādhyaṃdina.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 वृषलः,  पुं,
   गृञ्जनः । शूद्रः । (यथा,  मनौ । ४ ।१४० ।“नाज्ञातेन समं गच्छेन्नैको न वृषलैः सह ॥
”अस्य नामनिरुक्तिर्यथा,  तत्रैव । ८ । १६ ।“वृषो हि भगवान् धर्म्मस्तस्य यः कुरुते ह्यलम् ।वृषलं तं विदुर्द्देवास्तस्माद्धर्म्मं न लोपयेत् ॥
”)चन्द्रगुप्तराजः । वाजी । इति मेदिनी ॥
अधार्म्मिकः । इति जटाधरः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 वृषल पु०
  वृष--कलच् । १ शूद्रे २ गृञ्जने ३ घोटके ४ चन्द्रगुप्तेनृपे च मेदि० । ५ अधार्मिके जटा० ।

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“कुङ् शब्दे”@} 2 3 “सत्यपि हि शब्दार्थत्वे भिद्यत एवैषामभिधेयम्। 
 तथाहि--कवतिस्तावत्-- अव्यक्ते शब्दे वर्तते--उष्ट्रः कोकूयते इति। 
 कुवतिरपि--आर्तस्वरे वर्तते-- चोकूयते वृषल इति
   पीडित इत्यर्थः। 
 कौतिस्तु शब्दमात्रे।” इति दैवव्याख्याने पुरुषकारे उपात्तं न्यासवचनमिहानुसन्धेयम्।]] ‘अव्यक्तशब्दे कवते,  कुवते त्वार्तशब्दने। 
 कौतीति शब्दमात्रे स्यात्--’ 4 इति देवः। 
 कावकः-विका,  कावकः-विका,  चुकूषकः-षिका,  5 कोकूयकः-यिका
   कोता-त्री,  कावयिता-त्री,  चुकूषिता-त्री,  कोकूयिता-त्री
   -- कावयन्-न्ती,  कावयिष्यन्-न्ती-ती
   -- कवमानः,  कावयमानः,  चुकूषमाणः,  कोकूयमानः
   6 कोष्यमाणः,  कावयिष्यमाणः,  चुकूषिष्यमाणः,  कोकूयिष्यमाणः
   कुत्-कुतौ-कुतः
   -- -- -- कुतम्- 7 तः,  कावितः-तम्,  चुकूषितः,  कोकूयितः-तवान्
   कवः,  कावः,  चुकूषुः,  चुकावयिषुः,  कोकुवः
   कोतव्यम्,  कावयितव्यम्,  चुकूषितव्यम्,  कोकूयितव्यम्
   कवनीयम्,  कावनीयम्,  चुकूषणीयम्,  कोकूयनीयम्
   कव्यम्,  अवश्यकाव्यम्,  काव्यम्,  चुकूष्यम्,  कोकूय्यम्
   ईषत्कवः-दुष्कवः-सुकवः
   -- -- 8 कूयमानः,  काव्यमानः,  चुकूष्यमाणः,  कोकूय्यमानः
   कवः,  कावः,  चुकूषः,  कोकूयः
   कोतुम्,  कावयितुम्,  चुकूषितुम्,  कोकूयितुम्
   कुतिः,  कावना,  चुकूषा,  चुकावयिषा,  कोकूया
   कवनम्,  कावनम्,  चुकूषणम्,  कोकूयनम्
   कुत्वा,  कावयित्वा,  चुकूषित्वा,  कोकूयित्वा
   प्रकुत्य,  संकाव्य,  प्रचुकूष्य,  प्रकोकूय्य
   कावम् २,  कुत्वा २,  कावम् २,  कावयित्वा २,  चुकूषम् २,  चुकूषित्वा २,  कोकूयम् २
   कोकूयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१९८)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-९५१। अक। अनि। आत्म।)
 03 =>
  [[[अ]
 04 =>
  (श्लो। २३)
 05 =>
  [[४। ‘न कवतेर्यङि’ (७-४-६३) इति अभ्यासे चुत्वनिषेधः। ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः। एवं यङन्ते सर्वत्र बोध्यम्।]]
 06 =>
  [पृष्ठम्०१९४+ २४]
 07 =>
  [[आ। ‘श्रुत्यन्तवाचा ध्रुवया प्रदूनं घोरद्रवच्चक्रजिताज्ञितारिम्। स्मितार्द्रवक्त्रं गवमानभूषं गै त्वां घुताशं कुतशङ्गघोषैः।।’ धा। का। २-३५।]]
 08 =>
  [[१। ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः।]]

Capeller

German

 वृषल॑ u. वृ॑षल m.
  Männlein,  Wicht,  Kerl, 
sp. = Śūdra
 f.
  वृ॑षली gemeines o.
Śūdra- Weib.

Grassman

German

 vṛṣalá,  a. [von vṛ́ṣan],  eine Art Deminutivbildung: Männchen,  geringer Mann.
-ás sá‿u (kitavás) agnés ánte 〰 papāda {860, 11}.

Burnouf

French

 वृषल वृषल m.
  (sfx. ल) cheval.
		 Śūdra
		 un
criminel,  un scélérat.
		 Le roi Candragupta.
		 Ail. -- F. [ई]
fille nubile
 femme qui a ses règles
 femme stérile
 mère d'un
enfant mort-né
		 femme de caste vile.
वृषलात्मज m.
  (आत्मज) fils d'un scélérat.

Stchoupak

French

 वृषल-
 m.
  homme de basse caste Śūdra 
 homme méprisable 
 n.
  du roi
Candragupta 
 -क- misérable Śūdra 
 -ता- f.
  -त्व- nt. état de
Śūdra 
 -ई- f.
  femme Śūdrā,  etc.
वृषली-पति- m.
  mari d'une V.
°फेन-पीत- a. v. pollué par le baiser d'une femme de basse caste.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.