| YouTube Channel

वृद्धा (vRddhA)

 
Apte
English
वृद्धा [vṛddhā], 1 An old woman.
A female descendant.
Apte 1890
English
वृद्धा 1 An old woman.
2 A female descendant.
Monier Williams Cologne
English
वृद्धा (आ),
f.
 an old woman,
MBh.
Kāv.
&c.
Apte Hindi
Hindi
वृद्धा
स्त्री*
 - वृद्ध + टाप्
बूढ़ी स्त्री
वृद्धा
स्त्री*
 - -
वंशजा (स्त्री)
L R Vaidya
English
vfdDa {% (I) a. (f. द्धा
compar. ज्यायस् or वर्षीयस्
super. ज्येष्ठ or वर्षिष्ठ) %} 1. Increased, augmented
2. full-grown
8. old, aged, advanced in years, Bg.i.12, R.xii.20
4. great, large
5. accumulated, heaped
6. wise, learned.
vfdDA {% f. %} 1. An old woman
2. a female descendant.
Kridanta Forms
Sanskrit
वृध् (वृ꣡धुँ॒ वृधौ - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = वर्धनम्
अनीयर् = वर्धनीयः - वर्धनीया
ण्वुल् = वर्धकः - वर्धिका
तुमुँन् = वर्धितुम्
तव्य = वर्धितव्यः - वर्धितव्या
तृच् = वर्धिता - वर्धित्री
क्त्वा = वर्धित्वा / वृद्ध्वा
ल्यप् = प्रवृध्य
क्तवतुँ = वृद्धवान् - वृद्धवती
क्त = वृद्धः - वृद्धा
शानच् = वर्धमानः - वर्धमाना
वृध् (वृ꣡धुँ꣡ भाषार्थाः - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = वर्धनम्
अनीयर् = वर्धनीयः - वर्धनीया
ण्वुल् = वर्धकः - वर्धिका
तुमुँन् = वर्धयितुम् / वर्धितुम्
तव्य = वर्धयितव्यः / वर्धितव्यः - वर्धयितव्या / वर्धितव्या
तृच् = वर्धयिता / वर्धिता - वर्धयित्री / वर्धित्री
क्त्वा = वर्धयित्वा / वर्धित्वा / वृद्ध्वा
ल्यप् = प्रवर्ध्य / प्रवृध्य
क्तवतुँ = वर्धितवान् / वृद्धवान् - वर्धितवती / वृद्धवती
क्त = वर्धितः / वृद्धः - वर्धिता / वृद्धा
शतृँ = वर्धयन् / वर्धन् - वर्धयन्ती / वर्धन्ती
शानच् = वर्धयमानः / वर्धमानः - वर्धयमाना / वर्धमाना
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वृद्धा, जीर्णा, स्थविरा, गतायूः, वयोगता, जरणा, जरठा, जरातुरा, जरापरिणता, जरण्डा, जीर्णवती, वयस्का, प्रवयाः, वयोधिका, जीना, जरती, पलिता, पलिक्नी
noun
या गतवयस्का अस्ति।
"दिवाकरः वृद्धां मार्गपारं कृत्वा ददाति।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
नग्ना तु कोटवी वृद्धा पलिक्न्यथ रजस्वला ॥ ५३४ ॥
पुष्पवत्यधिरात्रेयी स्त्रीधर्मिणी मलिन्यवीः ।
उदक्या ऋतुमती च पुष्पहीना तु निष्कला ॥ ५३५ ॥
-wordlist-
नग्ना (स्त्री), कोटवी (स्त्री), वृद्धा (स्त्री), पलिक्नी (स्त्री), रजस्वला (स्त्री), पुष्पवती (स्त्री), अधि (स्त्री), आत्रेयी (स्त्री), स्त्रीधर्मिणी (स्त्री), मलिनी (स्त्री), अवी (स्त्री), उदक्या (स्त्री), ऋतुमती (स्त्री), पुष्पहीना (स्त्री), निष्कला (स्त्री)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वृद्धा,
स्त्री,
 (वृद्ध + टाप् ।) गतयौवना । वुडीइति भाषा । तत्पर्य्यायः । पलिक्नी २ । इत्य-मरः ॥
पलिता ३ । इति भरतः ॥
स्थविरा ४निष्कला ५ जरती ६ गतार्त्तवा ७ । इतिराजनिर्घण्टः ॥
तदवस्थाकालो यथा, --“आषोडशाद्भवेद्बाला तरुणी त्रिंशता मता ।पञ्चपञ्चाशतः प्रौढा वृद्धा भवति तत्परम् ॥
”इति कालिदासः ॥
* ॥
अपि च ।“बालेति गीयते नारी यावद्वर्षाणि षोडश ।ततस्तु तरुणी ज्ञेया द्बात्रिंशद्बत्सरावधि ॥
तदूर्द्ध्वमधिरूढा स्यात् पञ्चाशद्वत्सरावधि ।वृद्धा तत्परतो ज्ञेया सुरतोत्सवर्ज्जिता ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
* ॥
तस्याः सम्भोगे दोषो यथा, --“बाला तु प्राणदा प्रोक्ता युवती प्राणहारिणी ।प्रौढा करोति वृद्धत्वं वृद्धा मरणमादिशेत् ॥
निदाघशरदोर्ब्बाला प्रौढा वर्षावसन्तयोः ।हेमन्ते शिशिरे योग्या न वृद्धा क्वापि शस्यते ॥
नार्त्तवे षोडशाद्वर्षात् सप्तत्याः परतो न च ।आयुष्कामो नरः स्त्रीभिः संयोगं कर्त्तुमर्हति ॥
पञ्चपञ्चाशतो नारी सप्तसप्ततितः पुमान् ।द्वावेतौ न प्रसूयेते प्रसूयेते विपर्य्ययात् ॥
”इति राजवल्लभः ॥
* ॥
“शुष्कं मांसं स्त्रियो वृद्धा बालार्कस्तरुणं दधि ।प्रभाते मैथुनं निद्रा सद्यः प्राणहराणि षट् ॥
”इति चाणक्यम् ॥
* ॥
अङ्गुष्ठः । इति शब्दरत्नावली ॥
महाश्राव-णिका । इति राजनिर्घण्टः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
वृद्धा स्त्री वृध--क्त । १ गतयौवनायां स्त्रियाम् । २ अङ्गुशब्दच० । ३ महाश्रावणिकायां राजनि० ।स्त्रीणां वयःकालविभागो यथा“आषोडशाद् भवद्वाला तरुणी त्रिंशता मता । पञ्चपञ्चाशतः प्रौढा वृद्धा भवति तत्परम्” इति कालि-दासः । “बालेति गीयते नारी यावद्वर्षाणि षोडश ।ततस्तु तरुणी ज्ञेया द्वात्रिंशद्वत्सरावधि । तदूर्द्ध्वमधि-रुढा स्यात् पञ्चाशद्वत्सरावधि । वृद्धा तत्परको ज्ञेयासुरतोत्सववर्जिता” भावप्र० । तस्याः सम्भोगे दोषो यथा“बाला तु प्राणदा प्रोक्ता युवती प्राणहारिणी । घ्रौढाकरोति वृद्धत्वं वृद्धा मरणमादिशेत् । निदाघशरदो-र्बाला प्रौढा वर्र्षावसन्तयोः । हेमन्ते शिशिरे योग्यान वृद्ध्वा क्वापि शस्यते । नार्वाक् तु षोडशाद्वर्षात् सप्तत्याःपरतो न च । आयुष्कामो नरः स्त्रीभिः संभोगं कर्तु-मर्हति । पञ्चपञ्चाशतो नारी सप्तसप्ततिकः पुमान् ।द्वावेतौ न प्रसूयेते प्रसूयेते विपर्य्ययात्” राजवल्लभः ।“शुष्कं मांसं स्त्रियो वृद्धा बालार्कस्तरुणं दधि । प्रभातेमैथनं निद्रा सद्यः प्राणहराणि षट्” चाणक्यनीतिसारः