धातुः: विश्
मूलधातुः: विश
धात्वर्थः: प्रवेशने
गणः: तुदादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: विशति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

विशँ विश  (अर्थः)  प्रवेशने
( विशति ) इत्यादि रिषतिवत् (निविशते) "नेर्विशः'' इति तङ् उत्तरसूत्रोपातैः पर्यादिभिः साहचर्यादिहोपसर्गो गृह्यते न तु तत्प्रतिरूपक इति "अड्के निविशति भयात्" इत्यत्र तङ्भावः प्रतिरूपकापेक्षो द्रष्टव्यः ( निविविशे निविविशिषे निवेष्टा निवेक्ष्यते निविशताम् न्यविशत निविशेत निविक्षीष्ट न्यविक्षत निविविक्षतेनिवेविश्यते निवेविशीति निवेवेष्टि विष्टः विष्टवान् विट् विशौ विशः) क्विप् (देवविशा ) अजादिपाठाद्धलन्तादपि टाप् ( वेशः ) "पदरुजविश'' इति कर्तरि घञ्, वेश्याजनसमाश्रये तु "हलश्च'' इति अधिकरणे घञ् गेहानुप्रवेशमास्ते गेहं गेहमनुप्रवेशमास्ते "विशिपदि'' इत्यादिना णमुल् तृतीयाप्रभृतित्वात्समासविकल्पः असमासे व्याप्यमानतायां  द्रव्यवचनस्य द्विर्वचनम् आसेव्यमानतायान्तु क्रियावचनस्य णमुलन्तस्य, समासे तु व्याप्त्यासेवयोस्तेनैवोक्तत्वान्न द्विर्वचनं, क्त्वाप्यत्र वासरूपेण भवति ( गेहमनुप्रविश्यानुप्रविश्यास्ते गेहंगेहमनुप्रविश्यास्ते) इति समासस्त्वस्य न भवत्यनुपपदे विधानादित्येतत्सर्वं स्कन्दत्यादावुक्तम् ( ग्राममभिनिविशते ) "अभिनिविशश्च'' इत्याधारः कर्म अत्र मण्डूकप्लुत्या "परिक्रयणे सम्प्रदानमन्यतरस्याम्'' इत्यतोऽन्यतरस्यांग्रहणानुवृत्तेस्तस्य च व्यवस्थितविभाषात्वात्कल्याणे ऽभिनिवेशः, पापेऽभिनिवेशः, या या संज्ञा यस्मिन्नभिविशते इत्यादौ कर्मत्वाभावः ( वेशन्तः ) "दृविशिभ्यां झष्'' इति झष् "झोऽन्तः'' ( वेश्म ) मनिन् 140

विशँ विश प्रवेशने 
- विशति  निविशते  वेष्टा  अविक्षत्  विष्टम्  वेशः  वेशनम्  150

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“विश प्रवेशने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> अयं धातुरात्मनेपदेऽपि दृश्यते इति प्रयोगात् ज्ञायते। </li> <li>तथा हि-- ‘एतै- रुपायैर्यतते यस्तु विद्वांस्तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम।।’ <a href="#foot_krm03">3</a>। </li> <li>प्रवेशनम्-अन्तर्गमनम्। </li> <li>वेशकः-शिका, वेशकः-शिका, <a href="#foot_krm04">4</a> विविक्षकः-क्षिका, वेविशकः-शिका;</li> <li> <a href="#foot_krm05">5</a> वेष्टा-ष्ट्री, वेशयिता-त्री, विविक्षिता-त्री, वेविशिता-त्री;</li> <li> प्रविशन्-ती-न्ती, वेशयन्-न्ती, विविक्षन् <a href="#foot_krm06">6</a> -न्ती;</li> <li> -- <a href="#foot_krm07">7</a> प्रवेक्ष्यन्-न्ती-ती, वेशयिष्यन्-न्ती-ती, विविक्षिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- <a href="#foot_krm08">8</a> <a href="#foot_krm09">9</a> निविशमानः-व्यतिविशमानः, वेशयमानः, विविक्षमाणः, वेविशमानः;</li> <li> व्यतिवेक्ष्यमाणः, वेशयिष्यमाणः, विविक्षिष्यमाणः, वेविश्यमानः, <a href="#foot_krm10">10</a> विट्-विड्- विशौ-विशः;</li> <li> <a href="#foot_krm11">11</a> विष्टम्-ष्टः-ष्टवान्, वेशितम्-तः, विविक्षितः, वेविशितः-तवान्;</li> <li> इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिकखिद्यतिवत् <a href="#foot_krm12">12</a> ज्ञेयानि। </li> <li>विशः- <a href="#foot_krm13">13</a> देवविशा, विविशिवान् <a href="#foot_krm14">14</a> -विविश्वान्, <a href="#foot_krm15">15</a> विशयी-विषयी, <a href="#foot_krm16">16</a> वेशः, <a href="#foot_krm17">17</a> प्रायोपवेशिका, <a href="#foot_krm18">18</a> <a href="#foot_krm19">19</a> ग्राममभिनिविशमानः, कल्याणेऽभिनिवेशः, पापेऽभिनिवेशः, गेहानुप्रवेशमास्ते, चारुशिलोपवेशम्, <a href="#foot_krm20">20</a> <a href="#foot_krm21">21</a> गेहं गेहमनुप्रवेशमास्ते गेहमनुप्रवेशमनुप्रवेशमास्ते, <a href="#foot_krm22">22</a> वेशन्तः, <a href="#foot_krm23">23</a> वेश्म, <a href="#foot_krm24">24</a> विटपः-विष्टपम्-त्रिविष्टपम्, विशिपम्, विशालम्, <a href="#foot_krm25">25</a> विश्वम्।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१६१०)</li> <li id="foot_krm02">02 => (६-तुदादिः-१४२४। सक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (मुण्डकोपनिषत् ३-२-४)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[२। सन्नन्तात् ण्वुलि ‘हलन्ताच्च’ (१-१-१०) इति सनः कित्त्वे ‘व्रश्च--’ (८-२-३६) इत्यादिन षत्वे ककारे च रूपमेवम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र बोध्यम्।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[३। तृचि, ‘व्रश्च--’ (८-२-३६) इत्यादिना शकारस्य षकारे, ‘ष्टुना ष्टुः’ (८-४-४१) इति टकारे च रूपमेवम्। एवं तव्यदादिष्वपि ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[B। ‘फणावतस्त्रासयितुं रसायास्तलं विवक्षन्निव पन्नगारिः।।’ शि। व। ३-२३।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[C। ‘स प्रोषिवानेत्य पुरं प्रवेक्ष्यन् शुश्राव घोषं न जनौघजन्यम्।’ भ। का। ३-२७।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [पृष्ठम्१२४०+ २८]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[१। ‘नेर्विशः’ (१-३-१७) इति तङ्। ‘अङ्के निविशतीं भयात्’ इत्यादिषु तङभाव उपसर्गप्रतिरूपकेण ‘नि’ इत्यनेन साकं विशतेः समासेनेति बोध्यम्।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[२। क्विपि, षकारे, षकारस्य ष्टुत्वेन टकारे च रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[३। ‘क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्’ (३-३-१७४) इति संज्ञायां क्तप्रत्ययः।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => (३४९)</li> <li id="foot_krm13">13 => [[४। क्विबन्तात् अजादिपाठाद्धलन्तादपि टापि च रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[५। ‘विभाषा गमहनविदविशाम्’ (७-२-६८) इति क्वसौ इड्विकल्पनात् रूपद्वयं बोद्ध्यम्।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[६। णिनिप्रत्यये रूपमेवम्। वृद्ध्यभावो निपातनात्। विषयी इत्यत्र षत्वमपि केचित् आहुः।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [[७। ‘पदरुजविश--’ (३-३-१६) इति कर्तरि घञ्। विशतीति वेशः। वेश्याजनोप- भोगार्थे तु ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति अधिकरणे घञ्।]]</li> <li id="foot_krm17">17 => [[८। ‘पर्यायार्हर्णोत्पत्तिषु ण्वुच्’ (३-३-१११) इति वुच्प्रत्यये रूपम्। क्तिन्नादीनामप- वादः। प्रायोपवेशिका = मरणपर्यन्तम् अनशनम्।]]</li> <li id="foot_krm18">18 => [[आ। ‘अहं पर्यायसंप्राप्तां कुर्वे प्रायोपवेशिकाम्।।’ भ। का। ७-७६।]]</li> <li id="foot_krm19">19 => [[९। ‘अभिनिविशश्च’ (१-४-४७) इति अभिनिपूर्वस्य विशतेः कर्मसंज्ञा भवति। ‘परिक्रयणे संप्रदानमन्यतरस्याम्’ (१-४-४४) इत्यतो मण्डूकप्लुत्याऽन्यतरस्यामित्य- नुवृत्तेः, तस्य च व्यवस्थितविभाषात्वात् कल्याणेऽभिनिवेशः, पापेऽभिनिवेशः, ‘या या संज्ञा यस्मिन् यस्मिन् संज्ञिन्यभिनिविशते’, इत्यादिषु कर्मत्वाभावः।]]</li> <li id="foot_krm20">20 => [[B। ‘कुतूहलाच्चारुशिलोपवेशं काकुत्स्थ ईषत्स्मयमान आस्त।।’ भ। का। २। ११।]]</li> <li id="foot_krm21">21 => [[१०। ‘विशिपतिपदि--’ (३-४-५६) इति द्वितीयान्त उपपदे णमुल्प्रत्ययो भवति व्याप्यमाने आसेव्यमाने चार्थे गम्यमाने। तृतीयाप्रभृतित्वात् (२-२-२१) समासवि- कल्पः। असमासे तु व्याप्यमानतायां द्रव्यवचनस्य द्विर्वचनम्। आसेव्यमानतायां तु क्रियावचनस्य ‘उपपदमतिङ्’ इति समासः। समासेन व्याप्त्यासेवयोरुक्तत्वात् ‘नित्यवीप्सयोः’ (८-१-४) इति द्विर्वचन न भवति।]]</li> <li id="foot_krm22">22 => [पृष्ठम्१२४१+ २९]</li> <li id="foot_krm23">23 => [[१। ‘जॄविशिभ्यां झच्’ (द। उ। ६-१७) इति झच्प्रत्यये, ‘झोऽन्तः’ (७-१-३) इत्यन्तादेशे च रूपमेवम्। वेशन्तः पल्वलः।]]</li> <li id="foot_krm24">24 => [[२। ‘विटपविष्टपविशिपोलवाः’ (द। उ। ७-१२) इति कपन्प्रत्यये निरूढः। शकारस्य टकारो निपातनात्। तेन विशन्त्यस्मिन् पक्षिण इति विटपम् = शाखावयवः। अस्यैव धातोः षकारेऽन्तादेशे तुडागमश्च निपात्यते। विशन्त्यस्मिन् पुण्यकृत इति विष्टपम् = पुण्यकृतां स्थानम्। त्रिविष्टपम् = स्वर्गः। अस्यैव धातोः प्रत्ययादेरित्वं निपात्यते। तेन विशिपम् = वेश्म, आसनं च इत्यर्थः। पद्मं चेत्येके।]]</li> <li id="foot_krm25">25 => [[४। औणादिके (द। उ। ८।-१२५) क्वन्प्रत्यये रूपम्। विशति तस्मिन् सर्वम् इति विश्वम्।]]</li></ul>

विश् (वि॒शँ꣡ प्रवेशने - तुदादिः - अनिट्)
ल्युट् = वेशनम्
अनीयर् = वेशनीयः - वेशनीया
ण्वुल् = वेशकः - वेशिका
तुमुँन् = वेष्टुम्
तव्य = वेष्टव्यः - वेष्टव्या
तृच् = वेष्टा - वेष्ट्री
क्त्वा = विष्ट्वा
ल्यप् = प्रविश्य
क्तवतुँ = विष्टवान् - विष्टवती
क्त = विष्टः - विष्टा
शतृँ = विशन् - विशन्ती / विशती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

विशँ विश प्रवेशने
- विशति, वेष्टा  नेर्विशः (1317) तङ्-निविशते  अभिनिविशश्च (1447) इति कर्म-ग्राममभिनिविशते  विभाषा गमहनविदविशाम् (7268) क्वसौ वेट्-विविशिवान् विविश्वान्  पदरुज (3316) इति कर्तरि घञ्-वेशो वेश्यावाटः  नेपथ्ये व्याप्त्यर्थे वेशः  विशिपतिपदि (3456) इति णमुल्-गेहानुप्रवेशम् आस्ते, गेहं  गेहमनुप्रवेशमस्ते, गेहमनुप्रवेशम् अनुप्रवेशम्  अशूप्रुषि (उ0 1151)  इति क्वन्-विश्वम्  विटपविष्टप (उ0 3145) इतिविष्टपं लोकः, विशिपम्  जॄविशिभ्यां झच् (उ0 3126)-वेशन्तः पल्वलम्  वेः शालच् (5228) इति विशाल-विशङ्कटौ  143

<table><tr><td>विशति { विश् }</td><td>vizati { viz }</td><td>verb 6</td><td> act out&nbsp;&nbsp;[&nbsp;theatre&nbsp;]</td></tr><tr><td>विशति { विश् }</td><td>vizati { viz }</td><td>verb 6</td><td> enter</td></tr></table>

विशति (vizati)

Spoken Sanskrit

धातुपाठः (Krishnacharya)