| YouTube Channel

विमर्ष (vimarSa)

 
शब्दसागरः
English
विमर्ष
m.
 (-र्षः)
1. Irritation, impatience.
2. Displeasure, dissatisfaction.
3. Interruption of the prosperous course of a dramatic story, (one
of the five Sandhis in a drama, ) reverse.
E.
 वि before मृष् to en-
dure,
aff.
 घञ् ।
Capeller Eng
English
विमर्ष etc. = विमर्श etc.
Yates
English
वि-मर्ष (र्षः) 1.
m.
 Catastrophe, dis-
pleasure, irritation.
Wilson
English
विमर्ष
m.
 (-र्षः)
1 Irritation, impatience.
2 Displeasure, dissatisfaction.
3 Interruption of the prosperous course of a dramatic story, reverse.
E.
 वि before मृष to endure,
aff.
 अप्.
Apte
English
विमर्षः [vimarṣḥ], 1 Impatience, nonforbearance.
Dissatisfaction, displeasure.
Apte 1890
English
विमर्षः 1 Thought, deliberation.
2 Impatience, non-forbearance.
3 Dissatisfaction, displeasure.
4 (In dramas) A change in the successful progress of a dramatic plot, a change in the prosperous course of a love-story caused by some unforeseen reverse or accident, one of the five Saṃdhis in a drama
it is thus defined in S. D.
यत्र मुख्यफलोपाय उद्भिन्नो गर्भतोऽधिकः । शापाद्यैः सांतरायश्च स विमर्ष इति स्मृतः 336
see Mu. 4. 3
(often written विमर्श in all these senses).
Monier Williams Cologne
English
वि-मर्ष, वि-म°षण, वि-म°षिन्, w.r. for वि-मर्श
&c.
वि-मर्ष b
m.
 irritation, impatience, displeasure,
W.
Monier Williams 1872
English
विमर्ष वि-मर्ष, &c. See under वि-मृष्।
वि-मर्ष, अस्, m. dissatisfaction, displeasure
want of forbearance, impatience, (in these senses वि
is privative)
change in the prosperous course of a
dramatic plot, unforeseen reverse or adverse event in
the course of a love-story.
—विमर्षाङ्ग (°ष-
अङ्°), a division of the dramatic Vimarṣa (of which
there are said to be thirteen).
Benfey
English
विमर्ष विमर्ष, i. e. वि-मृष् + अ,
m.
1. Irritation, Chr. 60, 28.
2. Displea-
sure. Cf. विमर्श।
Apte Hindi
Hindi
विमर्षः
पुं*
 - वि + मृ्ष् + घञ्
"विचार, विचारविनिमय"
विमर्षः
पुं*
 - -
"अधीरता, असहिष्णुता"
विमर्षः
पुं*
 - -
"असन्तोष, अप्रसन्नता"
विमर्षः
पुं*
 - -
" (नाटकों में) नाटकीय कथा वस्तु की सफल प्रगति में परिवर्तन, किसी प्रेमाख्यान के सफल प्रक्रम में किसी अदृष्ट दुर्घटना के कारण परिवर्तन"
L R Vaidya
English
vimarza {% m. %} 1. Dissatisfaction, displeasure
2. impatience
3. one of the five Sandhis in a drama, consisting in a change in the prosperous course of the plot owing to some unforseen reverse (यत्र मुख्यफलोपाय उद्भिन्नो गर्भतोऽधिकः । शोकाद्यैः सांतरायश्च स विमर्ष इति स्मृतः).
Bopp
Latin
विमर्ष v. praec.
Mahabharata
English
Vimarsha = Śiva (1000 names^2).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विम(र्श)र्षः,
पुं,
 (वि + मृ(श)ष + घञ् ।) विचा-रणा । इति जटाधरः ॥
(यथा, कथासरित्-सागरे । २० । १२४ ।“प्रत्ययः स्त्रीषु मुष्णाति विम(र्शं)र्षं विदुषा-मपि ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
विमर्ष
पु०
 वि + मृष--घञ् । १ विचारे जटा० २ नाटकाङ्ग-सन्धिभेदे च । स च “अन्तरैकार्थसम्बन्धः सन्धिरेकान्वयेसति । मुखं प्रतिमुखं गर्भो विमर्ष उपसंहृतिः ।इति पञ्चास्य भेदाः स्युः क्रमाल्लक्षणमुच्यते” इति वि-भज्य “यत्र मुख्यफलोपाय उद्भिन्नो गर्भतोऽधिकः ।शापाद्यैः सान्तरायश्च स विमर्ष इति स्मृतः” इतिसा० द० लक्षितः । तदङ्गानि च तत्रोक्तानि यथा“अपवादोऽथ सम्फोटो व्यवसायोद्रवोद्युतिः । शक्तिः-प्रसङ्गखेदश्च प्रतिषेधो विरोधनम् । प्ररोचना प्रहर्षेस्यादादानं छादनं तथा” ।
Capeller
German
विमर्ष,
°र्षण u. s. w. = विमर्श u. s. w.