| YouTube Channel

विभ्रमः (vibhramaH)

 
Apte
English
विभ्रमः [vibhramḥ], 1 Roaming or wandering about.
Whirling or going round, rolling about
निवृत्तसर्वेन्द्रियवृत्तिविभ्रमः
Bhāg.*
 1.9.31.
Error, mistake, blunder.
Hury, confusion, flurry, perturbation
especially, the flurry, of mind caused by love
चित्तवृत्त्यनवस्थानं शृङ्गाराद्विभ्रमो भवेत्.
(Hence) Putting on ornaments
&c.
 in wrong places through flurry
विभ्रमस्त्वरया$काले भूषास्थानविपर्ययः
यश्चाप्सरोविभ्रममण्डनानां संपादयित्रीं शिखरैर्बिभर्ति
Ku.*
 1.4
(see Malli. thereon).
Any amorous or sportive action, amorous paly or movement
Māl.
 1.26
नवप्रणयविभ्रमा- कुलितमालतीदृष्टयः 9.38.
Beauty, grace, charm
तदा तद- ङ्गस्य बिभर्ति विभ्रमम्
N.*
 15.25
U.*
 1.2, 34
6.4
Śi.*
 6.46
7.15
16.64
Māl.
 7
क्रोधं स्मितं च कुसुमाभरणादि याच्ञा तद्वर्जनं च सहसैव विमण्डनं च । आक्षिप्य कान्तवचनं लपनं सखीभि- र्निष्कारणोत्थितगतं वद विभ्रमं तत् ॥
Doubt, apprehension
आमुक्तमिव पाखण्डं यो$धर्मे धर्मविभ्रमः
Bhāg.*
 4.19.12.
Caprice, whim.
Disturbance, perturbation
ऊर्मिव्यतिकरविभ्रमप्रचण्डः
Mv.*
 6.26.
Pride
दीर्घमायुः स मे प्रादात्ततो मां विभ्रमो$स्पृशत्
Rām.*
 3.71.9.
Apte 1890
English
विभ्रमः 1 Roaming or wandering about.
2 Whirling or going round, rolling about.
3 Error, mistake, blunder.
4 Hurry, confusion, flurry, perturbation
especially, the flurry of mind caused by love
चित्तवृत्त्यनवस्थानं शृंगाराद्बिभ्रमो भवेत्.
5 (Hence) Putting on of ornaments &c. in wrong places through flurry
विभ्रमस्त्वरयाऽकाले भूषास्थानाविपर्ययः
यश्चाप्सरोविभ्रममंडनानां संपादयित्रीं शिखरैर्बिभर्त्ति Ku. 1. 4. (see Malli. thereon).
6 Any amorous or sportive action, amorous play or movement
Māl. 1. 26, 9. 38.
7 Beauty, grace, charm
N. 15. 25, U. 1. 20, 34, 6. 4
Śi. 6. 46, 7. 15, 16. 64, Māl. 7.
8 Doubt, apprehension.
9 Caprice, whim.
Hindi
Hindi
घबराहट
Apte Hindi
Hindi
विभ्रमः
पुं*
 - वि + भ्रम् + घञ्
"इधर उधर टहलना, घूमना"
विभ्रमः
पुं*
 - -
"भ्रमण, फेरा, इधर उधर लुढ़कना"
विभ्रमः
पुं*
 - -
"त्रुटि, भू्ल, गलती"
विभ्रमः
पुं*
 - -
"उतावली, अव्यवस्था, हड़बड़ी, गड़बड़ी"
विभ्रमः
पुं*
 - -
(अतः) हड़बड़ी के कारण अलंकारादिक का उलटासीधा पहनना
विभ्रमः
पुं*
 - -
"रंगरेलियाँ, कामकेलि, आमोद-प्रमोद"
विभ्रमः
पुं*
 - -
"सौन्दर्य, लालित्य, लावण्य"
विभ्रमः
पुं*
 - -
सन्देहम् आशंका
विभ्रमः
पुं*
 - -
"सनक, वहम"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 विभ्रमः, विलासः
noun
स्त्रीणां शृङ्गारभावजक्रियाविशेषः।
"स्त्रीणामाद्यं प्रणयवचनं विभ्रमो हि प्रियेषु।"
Synonyms:
 अपकर्म, विभ्रमः, उग्रता, उग्रत्वम्, तीव्रता, प्रसाहः
noun
हिंसया युक्तं कर्म।
"अपकर्मणि रतः मनुष्यः सदैव अशान्तः एव भवति।"
Synonyms:
 प्रमादः, स्खलनम्, विभ्रमः, भ्रान्तम्, मिथ्याज्ञानम्
noun
अज्ञानेन सञ्जातम् दोषपूर्णम् आचरणम्।
"भगिनि मम प्रमादः क्षम्यताम्"।"
Synonyms:
 विभ्रमः
noun
पुरुषान् विमोहितुं स्त्रिभिः कृताः मनोहारिण्यः क्रियाः।
"शीलायाः विभ्रमेन विमुह्य विनोदेन तया सह विवाहः कृतः।"
Synonyms:
 संशयः, संशीतिः, सन्देहः, संदेहः, शङ्का, वितर्कः, आशङ्का, विकल्पः, भ्रान्तिः, विभ्रमः, द्वैधीभावः, अनुपन्यासः, विचिकित्सा, द्वापरः
noun
एकधर्म्मिकविरुद्धभावाभावप्रकारकं ज्ञानम्।
"रामस्य वचने मम संशयः अस्ति।"
Synonyms:
 विभ्रमः
noun
स्त्रीभिः स्वस्य मुग्धत्वप्रदर्शनाय कृतं विपर्यासयुक्तम् आचरणम्।
"सीतायाः विभ्रमाः सर्वेभ्यः न रोचन्ते।"
Synonyms:
 भ्रमः, विभ्रमः, सम्भ्रमः
noun
एकं वस्तु दृष्ट्वा तत् स्थाने अन्यस्य ज्ञानम्।
"रज्जुं दृष्ट्वा सर्पस्य भ्रमः जातः।"
Synonyms:
 विभ्रमः
noun
साभिमानं स्वविभ्रमप्रदर्शनक्रिया।
"तस्याः विभ्रमः माम् आकर्षयति।"
Synonyms:
 विभ्रमः
noun
स्त्रीणां शृङ्गारभावजक्रियाविशेषः।
"तस्याः विभ्रमः भिन्नम् एव।"
Tamil
Tamil
விப்4ரம: : அலைதல், சுற்றுதல், தவறு, குறை, குழப்பம், மோஹம், அழகு, ஐயம், சந்தேஹம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विभ्रमः,
पुं,
 (वि + भ्रम + घञ् ।) हावभेदः । सतु स्त्रीणां शृङ्गारभावजक्रियाविशेषः । इत्य-मरः ॥
(यथा, मेघदूते । २९ ।“स्त्रीणामाद्यं प्रणयवचनं विभ्रमो हि प्रियेषु ॥
”)मदरागहर्षजनितविपर्य्यासो विभ्रमः । यथाअन्यनिमित्तमानसादुत्थायान्यत्र गमनं प्रिया-रब्धकथामाक्षिप्य सख्या सहालपनमुच्चैर्हसित-क्रोधौ पुष्पादीनां याच्ञा सहसैव तत्परि-त्यागः । वस्त्राभरणमाल्यानामकारणतः खण्डनंमाननञ्च । यदुक्तम् ।“क्रोधः स्मितञ्च कुसुमाभरणादियाच्ञातद्वर्ज्जनञ्च सहसैव विमण्डनञ्च ।आक्षिप्य कान्तवचनं लपनं सखीभि-र्निष्कारणोत्थितगतं वद विभ्रमं तत् ॥
” इति ।“चित्तवृत्त्यनवस्थानं शृङ्गाराद्बिभ्रमो भवेत् ॥
”इत्यन्यत्र च ॥
तथान्यत्र ।“विभ्रमस्त्ररया काले भूषास्थानविपर्य्ययः ।”यथा, --“श्रुत्वायातं बहिः कान्तमसमापितभूषया ।भालेऽञ्जनं दृशोर्लाक्षा कपोले तिलकः कृतः ॥
”इति ।योषितां यौवनजो विकारो विभ्रमः । इत्येके ।विभ्रान्तिर्विभ्रमः घञ् । इति भरतः ॥
अपि च ।“वल्लभप्राप्तिवेलायां मदनावेशसंभ्रमात् ।विभ्रमो हारमाल्यादिभूषास्थानविपर्य्ययः ॥
”इत्युज्ज्वलनीलमणिः ॥
* ॥
भ्रान्तिः । इति मेदिनी । मे, ५२ ॥
(यथा, भागवते । ४ । २१ । १२ ।“तमत्रिर्भगवानैक्षत् त्वरमाणं विहायसा ।आमुक्तमिव पाषण्डं योऽधर्म्मे धर्म्मविभ्रमः ॥
”)शोभा । (यथा, राजतरङ्गिण्याम् । ३ । ३६७ ।“ललाटे शूलमुद्राङ्के जराशुक्लाः शिरोरुहाः ।तस्य शम्भुभ्रमासङ्गिगङ्गाम्भोविभ्रमं दधुः ॥
”यथा च अमरुशतके । १ ।“ज्याकृष्टिबद्धखटकामुखपाणिपृष्ठेप्रेङ्खन्नखांशुचयसंवलितोऽम्बिकायाः ।त्वां पातुमञ्जरितपल्लवकर्णपूर-लोभभ्रमद्भ्रमरविभ्रमभृत्कटाक्षः ॥
”)संशयः । इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा, कथा-सरित्सागरे । १९ । ६५ ।“पूरयन् बहुनादाभिर्व्वाहिनीभिर्भुवस्तलम् ।कुर्व्वन्नकाण्डनिर्म्मेघवर्षासमयविभ्रमम् ॥
”)भ्रमणम् । इति शब्दरत्नावली ॥
(विकार-विशेषः । यथा, --“तीव्रार्त्तिरपि नाजीर्णी पिबेच्छूलघ्नमौषधम् ।आमसन्नोऽनलो नालं पक्तुं दोषौषधाशनम् ॥
निहन्यादपि चैतेषां विभ्रमः सहसातुरम् ।जीर्णाशने तु भैषज्यं युञ्ज्यात् स्तब्धगुरूदरे ॥
”इति वाभटे सूत्रस्थानेऽष्टमेऽध्याये ॥
)