विभीतक (vibhItaka)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 विभीतक mfn.
   (-कः-की-कं) Beleric myrobalan,  (Terminalia belerica.) E.
 
विभीत fearless,  कन् aff.
   “वहेडा इति भाषा ।”

Capeller Eng

English

 विभी॑तक m.
  N.
  of a tree
 n.
  its nut (used for
dicing).

Yates

English

 विभीतक (कः-की-कं)
a. Beleric my-
robalan. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   विभीतक  vibhItaka  m.
   bastard myrobalan tree  [ Terminalia Belerica - Bot. ]   
   विभीतक  vibhItaka  n.
   its berry    

Wilson

English

 विभीतक
mfn.
   (-कः-की-कं) Beleric myrobalan,  (Terminalia belerica.)
E.
  विभीत fearless,  कन् aff.
  

Monier Williams Cologne

English

 वि—भीतक a,  see s.v.
 

 विभी॑तक b m.
  (or f(ई). ) the tree Terminalia Bellerica

 विभी॑तक n.
  its berry (used as a die),  ŚBr.
  
 MBh.
   &c.
  

Monier Williams 1872

English

 विभीतक,  अस्,  ई,  अम्,  m. f. n. the tree Termi-
nalia Belerica.

Benfey

English

 विभीतक वि-भीत + क (vb. भी),  m.
 , 
f.
  (की),  A plant,  Terminalia belerica, 
Lass. 52,  15 (m. ).

Apte Hindi

Hindi

विभीतकः
पुं*
  - विभीत + कन्
"एक वृक्ष का नाम,  बहेड़ा,  (त्रिफला में से एक) बहेड़े का पेड़"

विभीतकम्
नपुं*
   - -
"एक वृक्ष का नाम,  बहेड़ा,  (त्रिफला में से एक) बहेड़े का पेड़"

L R Vaidya

English

 viBItaka {% m.n. %} Name of a tree (terminalia belerica).

Bopp

Latin

 विभीतक m. (a विभीत - r. भी timere praef. वि s. त - s.
क) nomen plantae (Terminalia belerica). N. 12. 5.

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अक्ष
अक्ष,  आचार,  नयनादि,  द्यूतविशेष,  रथावयव,  विभीतक
आचारे नयनादौ द्यूतविशेषे तथा रथावयवे ।
अक्षं विभीतकेऽपि प्रयुञ्जते पञ्चसु प्राज्ञाः ॥ ८५२ ॥
verse 5.1.1.852
page 0097

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: विभीतकः
Root: विभीतक
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ विभीतकी
Meaning(s):
⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni
Shloka(s):
3|3|175|2 ► बिभीतकास्त्रिलिङगः स्यात् किलिस्तिष्यः कलिद्रुमः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|176|1 ► विभीदकः कर्षफलो भूतवासो वहेटकः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|176|2 ► दैत्यः पापस्तुषः कल्पः कालेयस्तुमुलाक्षकः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|177|1 ► संवर्तश्च षडश्रायां त्रिलिङ्ग्यामलकी शिवा। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|175|2 ⇢ विभीतकः (विभीतक) (पुं) ⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni ⇒ विभीतकी
➠ 3|3|175|2 ⇢ विभीतकी (विभीतक) (स्त्री) ⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni ⇒ विभीतकी
➠ 3|3|175|2 ⇢ विभीतकम् (विभीतक) (नपुं) ⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni ⇒ विभीतकी
➠ 3|3|175|2 ⇢ कलिः (कलि) (पुं) ⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni ⇒ 
➠ 3|3|175|2 ⇢ तिष्यः (तिष्य) (पुं) ⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni ⇒ 
➠ 3|3|175|2 ⇢ कलिद्रुमः (कलिद्रुम) (पुं) ⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni ⇒ विभीतकी
➠ 3|3|176|1 ⇢ विभीदकः (विभीदक) (पुं) ⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni ⇒ 
➠ 3|3|176|1 ⇢ कर्षफलः (कर्षफल) (पुं) ⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni ⇒ विभीतकी
➠ 3|3|176|1 ⇢ भूतवासः (भूतवास) (पुं) ⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni ⇒ 
➠ 3|3|176|1 ⇢ बहेटकः (बहेटक) (पुं) ⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni ⇒ 
➠ 3|3|176|2 ⇢ दैत्यः (दैत्य) (पुं) ⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni ⇒ 
➠ 3|3|176|2 ⇢ पापः (पाप) (पुं) ⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni ⇒ 
➠ 3|3|176|2 ⇢ तुषः (तुष) (पुं) ⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni ⇒ 
➠ 3|3|176|2 ⇢ कल्पः (कल्प) (पुं) ⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni ⇒ 
➠ 3|3|176|2 ⇢ कालेय (कालेय) (स्त्री) ⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni ⇒ 
➠ 3|3|176|2 ⇢ तुमुलाक्षकः (तुमुलाक्षक) (पुं) ⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni ⇒ 
➠ 3|3|177|1 ⇢ संवर्तः (संवर्त) (पुं) ⇒ Beleric myrobalam
 Terminalia belerica
 Tamil Tāni ⇒ 
Related word(s):
    

Mahabharata

English

*vibhītaka,  the tree Terminalia Bellerica (whose fruits were used as dice): III,  2403,  2813 foll.,  11570.

Vedic Reference

English

 Vibhītaka^1 and Vibhīdaka, ^2 the latter being the old form, 
denote a large tree,  the Terminalia bellerica,  the nut of which
was used in dicing.^3 The wood was also used for making the^4
sacrificial fire burn.
1) This form is the regular one after
the Rigveda.
2) Rv. vii. 86,  6
 x. 34,  1.
3) Rv.,  loc. cit. See 2. Akṣa.
4) Taittirīya Saṃhitā,  ii. 1,  5,  8
 7,  3.
Cf. Śatapatha Brāhmaṇa,  xiii. 8,  1,  16, 
etc.
Cf. Zimmer,  Altindisches Leben,  62
Roth,  Gurupūjākaumudī,  1-4
 Lüders, 
Das Wūrfelspiel im alten Indien,  17-19.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  विभीतकी
Root:  विभीतक
Gender:  स्त्री
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ bastard myrobalan tree [Terminalia Belerica - Bot.]
Shloka(s): 
2|4|58|1 ► अमृता च वयस्था च त्रिलिङ्गस्तु बिभीतकः॥ (वनौषधिवर्गः)
2|4|58|2 ► नाक्षस्तुषः कर्षफलो भूतावासः कलिद्रुमः। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|4|58|1 ⇢ विभीतकः (विभीतक) (पुं) ⇒ bastard myrobalan tree [Terminalia Belerica - Bot.]
➠ 2|4|58|1 ⇢ विभीतकी (विभीतक) (स्त्री) ⇒ bastard myrobalan tree [Terminalia Belerica - Bot.]
➠ 2|4|58|1 ⇢ विभीतकम् (विभीतक) (नपुं) ⇒ bastard myrobalan tree [Terminalia Belerica - Bot.]
➠ 2|4|58|2 ⇢ अक्षः (अक्ष) (पुं) ⇒ car, axle, cube, soul, cart, wheel, snake, pivot, number 5, collar-bone, court of law, temporal bone, axis [computer], person born blind, religious knowledge, terrestrial latitude, die in a game of dice, measure of 104 anGgulaH, weight equal to 16 mASaH, depository of legal documents, seed of which rosaries are made, beam of a balance or string which holds the pivot of the beam
➠ 2|4|58|2 ⇢ तुषः (तुष) (पुं) ⇒ chaff, chaff of grain or corn or rice, bastard myrobalan tree [Terminalia Belerica - Bot.]
➠ 2|4|58|2 ⇢ कर्षफलः (कर्षफल) (पुं) ⇒ bastard myrobalan tree [Terminalia Belerica - Bot.]
➠ 2|4|58|2 ⇢ भूतावासः (भूतावास) (पुं) ⇒ body, abode of beings, bastard myrobalan tree [Terminalia Belerica - Bot.]
➠ 2|4|58|2 ⇢ कलिद्रुमः (कलिद्रुम) (पुं)
Related word(s): 
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ हरीतक्यामलकविभीतक्यां_समाहारः
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 विभीतकः,  त्रि,  वृक्षविशेषः । वहेडा इति भाषा ।तत्पर्य्यायः । अक्षः २ तुषः ३ कर्षफलः ४ भूत-वासः ५ कलिद्रुमः ६ । इत्यमरः ॥
 कल्पवृक्षः ७संवर्त्तः ८ । इति रत्नमाला ॥
 तैलफलः ९भूतावासः १० संवर्त्तकः ११ वासन्तः १२कलिवृक्षः १३ वहेडुकः १४ हार्य्यः १५ विषघ्नः१६ अनिलघ्नः १७ कासघ्नः १८ । (यथा,  महा-भारते । ३ । ६४ । ५ ।“पियालतालखर्ज्जूरहरीतकविभीतकैः ॥
”)अस्य गुणाः । कटुत्वम् । तिक्तत्वम् । कषा-यत्वम् । उष्णत्वम् । कफापहत्वम् । चक्षुष्यत्वम् ।पलितघ्नत्वम् । विपाके मधुरत्वञ्च ॥
 तन्मज्ज-गुणाः । तृष्णाच्छर्द्दीकफवातहरत्वम् । लघु-त्वम् । मधुरत्वम् । मदकारित्वञ्च ॥
 तत्तैल-गुणाः । स्वादुत्वम् । हिमत्वम् । केश्यत्वम् ।गुरुत्वम् । पित्तानिलार्त्तिनाशित्वञ्च । इतिराजनिर्घण्टः ॥
 * ॥
 अपि च । अथ विभीतक-नामानि गुणाश्च ।“विभीतकस्त्रिलिङ्गः स्यादक्षः कर्षफलस्तु यः ।कलिद्रुमो भूतवासस्तथा कलियुगालयः ॥
विभीतकं स्वादुपाकं कषायं कफपित्तनुत् ।उष्णवीर्य्यं हिमस्पर्शं भेदनं काशनाशनम् ।रूक्षं नेत्रहितं केश्यं कृमिवैस्वर्य्यनाशनम् ॥
विभीतमज्जा तृट्छर्द्दिकफवातहरो लघुः ।कषायो मदकृच्चाथ धात्रीमज्जापि तद्गुणाः ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
 * ॥
अन्यञ्च ।“विभीतंभेदि तीक्ष्णोष्णं वैस्वर्य्यं क्रिमिनाशनम् ।चक्षुष्यं स्वादुपाकञ्च कषायं कफपित्तनुत् ॥
”इति राजवल्लभः ॥
 * ॥
अस्य कलिद्रुमत्वकारणं यथा,  --पुलस्त्य उवाच ।“ततो गतेषु देवेषु ब्रह्मलोकं प्रति द्विज ।त्रैलोक्यं पालयामास बलिर्धर्म्मान्वितः सदा ॥
कलिस्तदा धर्म्मयुतं जगद्दृष्ट्वा कृते यथा ।ब्रह्माणं शरणं भेजे स्वभावस्य निषेधनात् ॥
प्रणिपत्य तमाहाथ तिष्यो ब्रह्माणमीश्वरम् ।मम स्वभावो बलिना नाशितो देवसत्तम ॥
तं प्राह भगवान् योगी स्वभावो जगतोऽपि हि ।न केवलं हि भवतो हृतस्तेन बलीयसा ॥
पश्याद्य तिष्य देवेन्द्रं वरुणञ्च समागतम् ।भास्वरोऽपि हि दीनत्वं प्रयातो हि बलाद्वलेः ॥
इत्येवमुक्तो देवेन ब्रह्मणा कलिरव्ययः ।दीनान् दृष्ट्वा च शक्रादीन् विभीतकवनं गतः ॥
”इति वामने १७ अध्यायः ॥
(अन्यच्च । यथा,  महाभारते ३ । ७२ अध्याये ।“एवमुक्त्वा ददौ विद्यामृतुपर्णो नलाय वै ।तस्याक्षहृदयाज्ञस्य शरीरान्निःसृतः कलिः ॥
”“तं शप्तुमैच्छत् कुपितो निषधाधिपतिर्नलः ।तमुवाच कलिर्भीतो वेपनानः कृताञ्जलिः ॥
कोपं संयच्छ नृपते कीर्त्तिं दास्यामि ते पराम् ॥
”“एवमुक्तो नलो राजा नियच्छत् कोपमात्मनः ।ततो भीतः कलिः क्षिप्रं प्रविवेश विभी-तकम् ॥
”“विभीतकश्चाप्रशस्तः संवृत्तः कलिसंश्रयात् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 विभीतक पु०
  विशेषेण भीत इव इवार्थे कन् । (वयडा)वृक्षे अमरः । “विभीतकं स्वादुपाकं कषायं कफपित्तनुत् ।उष्णवीर्य्यं हिमस्पर्शं भेदनं कासनाशनम् । रूक्षंनेत्रहितं केश्यं कृमिवैस्वर्य्यनाशनम् । विभीतमज्जातृट्छर्दि कफवातहरो लघुः । कषायो मदकृच्चाथ धात्रीमज्जापि तद्गुणः” भावप्र० । काभावे विभीतोऽप्यत्र ।

Stchoupak

French

 वि-भीतक-
 m.
  n.
  d'arbre,  Terminalia Bellerica 
 nt. son fruit (qui sert
de dé à jouer).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.