| YouTube Channel

विप्रः (vipraH)

 
Apte
English
विप्रः [viprḥ], [वप्-रन् पृषो˚ अत इत्वम्
Uṇ.*
 2.28]
A Brāhmaṇa
see the quotations under ब्राह्मण.
A sage, wise man
त्वं मुखं पद्मजो विप्रः
Mb.
 * 1.23.17.
The Aśvattha tree.
(In prosody) A foot of four short syllables.
A singer of hymns, praiser.
The month भाद्रपद.
Ficus Religiosa (Mar. पिंपळ).
Acacia Sirissa (Mar. शिरस).
Comp.
 -ऋषिः
=
 ब्रह्मर्षिः q. v. -काष्ठम् the cotton-plant. -कुण़्डः an adulterous offspring of Brāhmaṇa parents. -ग्रहः
=
 ब्रह्मराक्षस q. v.
Bhag.6.8.25.-प्रिय
a.
 dear to Brāhmaṇas
विप्रप्रियं धार्मिकम् Rāmarakṣā 26. (-यः) the Palāśa tree. (-यम्) thick sour milk. -समागमः a concourse or synod of Brāhmaṇas.-स्वम् the property of a Brāhmaṇa.
Apte 1890
English
विप्रः [वप्-रन् पृषो °अत इत्वम्
Uṇ. 2. 28] 1 A Brāhmaṇa
see the quotations under ब्राह्मण.
2 A sage, wise man.
3 The Aśvattha tree.
4 (In prosody) A foot of four short syllables.
5 A singer of hymns, praiser.
Comp.
ऋषिः = ब्रह्मषिंः q. v.
काष्ठं the cotton-plant.
प्रियः the Palāśa tree.
समागमः a concourse or synod of Brāhmaṇas.
स्वं the property of a Brāhmaṇa.
Apte Hindi
Hindi
विप्रः
पुं*
 - वप् + रन् पृषो* अत इत्वम्
"ब्राह्मण, उद्धरण"
विप्रः
पुं*
 - -
"मुनि, बुद्धिमान् पुरुष"
विप्रः
पुं*
 - -
पीपल का पेड़
विप्रः
पुं*
 - "वप्+रन्, अत इत्वम्"
भाद्रपद का महीना
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 ब्राह्मणः, विप्रः, द्विजातिः, द्विजः, भूदेवः, अग्रजन्मा, सूत्रकण्ठः, वक्त्रजः, बाडवः, वेदवासः, गुरूः, मैत्रः
noun
यः ब्रह्मम् जानाति।
"कर्मणा ब्राह्नणो जातः करोति ब्रह्मभावनाम्।"[श.क.]"
Synonyms:
 ब्राह्मणः, द्विजः, विप्रः, द्विजोत्तमः, द्विजातिः, द्विजन्मा, अग्रजन्मा, भूदेवः, अग्रजातकः, सूत्रकण्ठः, ज्येष्ठवर्णः, वक्त्रजः, मैत्रः, वेदवासः, नयः, षट्कर्मा, गुरूः, ब्रह्मा
noun
हिन्दूधर्मशास्त्रानुसारेण चातुर्वर्ण्यव्यवस्थायां प्रथमो वर्णः यस्य शास्त्रनिरूपितधर्माः अध्ययनं यजनं दानञ्च सन्ति।
"ब्राह्मण्यां ब्राह्मणात् जातो ब्राह्मणः न संशयः। क्षत्रियायां तथैव वैश्यायाम् अपि चैव हि।"
Synonyms:
 ब्राह्मणः, द्विजः, विप्रः, द्विजोत्तमः, द्विजातिः, द्विजन्मा, अग्रजन्मा, भूदेवः, अग्रजातकः, सूत्रकण्ठः, ज्येष्ठवर्णः, वक्त्रजः, मैत्रः, वेदवासः, नयः, षट्कर्मा, गुरूः, ब्रह्मा
noun
हिन्दूधर्मशास्त्रानुसारेण चातुर्वर्ण्यव्यवस्थायां प्रथमस्य ब्राह्मणवर्णस्य कोऽपि पुमान् यस्य शास्त्रे निरूपिताः धर्माः अध्ययनं यजनं दानञ्च सन्ति।
"न क्रुध्येत् न प्रहृष्येत् च मानितोऽमानितश्च यः। सर्वभूतेषु अभयदस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः॥ "
Tamil
Tamil
விப்ர: : அந்தணன், அறிவாளி.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विप्रः,
पुं,
 (वप + “ऋज्रेन्द्राग्रवज्रेति ।” उणा० २ । २८ ।निपातनात् रप्रत्ययेन साधुः ।) ब्राह्मणः । इत्य-मरः । विशेषेण प्राति पूरयति षट् कर्म्माणिविप्रः । प्रा ल पूर्त्तौ इत्यस्मात् डप्रत्ययः । किंवा ।उप्यते धर्म्मबीजमत्र इति वपेर्नाम्नीति रेनिपातनादत इत्वम् । इति भरतः ॥
तस्यलक्षणं यथा, --“जन्मना ब्राह्मणो ज्ञेयः संस्कारैर्द्विज उच्यते ।विद्यया याति विप्रत्वं त्रिभिः श्रोत्रियलक्षणम् ॥
”इति प्रायश्चित्तविवेकः ॥
(यथाच मनौ । १ । ९४ ।“उत्षत्तिरेव विप्रस्य मूर्त्तिर्धर्म्मस्य शाश्वती ।स हि धर्म्मार्थमुत्पन्नो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥
”अस्य पादोदकमाहात्म्ये यथा, ब्रह्मवैवर्त्ते । १ ।११ । २६ -- ३३ ।“पृथिव्यां यानि तीर्थानि तानि तीर्थानि सागरे ।सागरे यानि तीर्थानि विप्रपादेषु तानि च ॥
विप्रपादोदकक्लिन्ना यावत्तिष्ठति मेदिनी ।तावत् पुष्करपात्रेषु पिबन्ति पितरो जलम् ।विप्रपादोदकं पुण्यं भक्तियुक्तश्च यः पिबेत् ॥
स स्नातः सर्व्वतीर्थेषु सर्व्वयज्ञेषु दीक्षितः ।महारोगी यदि पिबेत् विप्रपादोदकं द्विज ।मुच्यते सर्व्वरोगेभ्यो मासमेकन्तु भक्तितः ॥
अविद्यो वा सविद्यो वा सन्ध्यापूतो हि योद्विजः ।स एव विष्णुसदृशो मा हरी विमुखो यदि ॥
घ्नन्तं विप्र शपन्तं वा न हन्यान्नच तं शपेत् ।गोभ्यः शतगुणं पूज्यो हरिभक्तश्च ब्राह्मणः ॥
पादोदकञ्च नैवेद्यं भुङ्क्ते विप्रस्य यो द्विज ।नित्यं नैवेद्यभोजी यो राजसूयफलं लभेत् ॥
एकादश्यां न भुङ्क्ते यो नित्यं विष्णुं समर्च्चयेत् ।नस्य पादोदकं प्राप्य स्थलं तीर्थं भवेद्ध्रुवम् ॥
”)अश्वत्थः । इति राजनिर्घण्टः ॥
(त्रि, मेधावी ।यथा, ऋग्वेदे । १० । ११२ । । ९ ।“निषुसीद गणपते गणेषु त्वा माहुर्व्विप्रतमंकवीनाम् ॥
”)“विप्रतमं अतिशयेन मेधाविनम् ।” इति तद्भाष्येसायणः ॥
स्तवकर्त्ता । यथा, ऋग्वेदे । १० ।४० । १४ ।“विप्रस्य वा यजमानस्य वा गृहम् ॥
”“विप्रस्य मेधाविनः स्तोतुर्व्वा ।” इति तद्भाष्येसायणः ॥
)