विप्र (vipra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 विप्र m.
  (-प्रः)
	 1. A Brāhman. 
	 2. The Aśwattha tree.
	 3. (In prosody, ) A
foot of four short syllables.
 E.
  वि before,  प्रा a Sautra root,  to fill
or complete,  (the essential observances, ) and क aff.
  
 or वप् to
shave,  Unādi aff.
   रन्,  and इ substituted for the radical vowel.

Capeller Eng

English

 वि॑प्र a.
  stirred inwardly,  inspired,  wise,  learned,  clever
m.
  seer,  poet,  singer,  priest,  a Brahman. 

Yates

English

 विप्र (प्रः) 1.
m.
  A
brāhman
 a qua-
drisyllabic foot.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

विप्र 	-	  vipra 	-	 adj.
  	-	 Brahman
व्योमचारिन् 	-	  vyomacArin 	-	 adj.
  	-	 Brahman
सोमपा 	-	  somapA 	-	 adj.
  	-	 Brahman
ब्राह्मणजीविका 	-	  brAhmaNajIvikA 	-	 f.
  	-	 Brahman
भुसुर 	-	  bhusura 	-	 m.
  	-	 Brahman
भूदेव 	-	  bhUdeva 	-	 m.
  	-	 Brahman
अनम 	-	  anama 	-	 m.
  	-	 Brahman
कठ 	-	  kaTha 	-	 m.
  	-	 Brahman
एतश 	-	  etaza 	-	 m.
  	-	 Brahman
एतशस् 	-	  etazas 	-	 m.
  	-	 Brahman
कुतप 	-	  kutapa 	-	 m.
  	-	 Brahman
क्षोणीदेव 	-	  kSoNIdeva 	-	 m.
  	-	 Brahman
घोषयित्नु 	-	  ghoSayitnu 	-	 m.
  	-	 Brahman
ज्येष्ठवर्ण 	-	  jyeSThavarNa 	-	 m.
  	-	 Brahman
तत्त्वज्ञ 	-	  tattvajJa 	-	 m.
  	-	 Brahman
द्विजदेव 	-	  dvijadeva 	-	 m.
  	-	 Brahman
द्विजमुख्य 	-	  dvijamukhya 	-	 m.
  	-	 Brahman
द्विजर्षभ 	-	  dvijarSabha 	-	 m.
  	-	 Brahman
द्विजातिमुख्य 	-	  dvijAtimukhya 	-	 m.
  	-	 Brahman
द्विजेश्वर 	-	  dvijezvara 	-	 m.
  	-	 Brahman

विप्र 	-	  vipra 	-	 adj.
  	-	 inspired
विपश्चित् 	-	  vipazcit 	-	 adj.
  	-	 inspired
उच्छ्वसित 	-	  ucchvasita 	-	 adj.
  	-	 inspired
काव्य 	-	  kAvya 	-	 adj.
  	-	 inspired
द्युम्निन् 	-	  dyumnin 	-	 adj.
  	-	 inspired
विप् 	-	  vip 	-	 adj.
  	-	 inspired
अविप्र 	-	  avipra 	-	 adj.
  	-	  not inspired
देवबोधि 	-	  devabodhi 	-	 m.
  	-	  god-inspired
वेपिष्ठ 	-	  vepiSTha 	-	 adj.
  	-	  most inspired
देवबोधि 	-	  devabodhi 	-	  name of a poet  [ god-inspired ]
आन 	-	  Ana 	-	 m.
  	-	  breath inspired
आहर 	-	  Ahara 	-	 m.
  	-	  breath inspired
सोमिन् 	-	  somin 	-	 adj.
  	-	 inspired by soma
गायत्रवेपस् 	-	  gAyatravepas 	-	 adj.
  	-	 inspired by songs
सोम्य 	-	  somya 	-	 adj.
  	-	 inspired by somya
द्युम्नहूति 	-	  dyumnahUti 	-	 f.
  	-	 inspired invocation
ऋषि 	-	  RSi 	-	 m.
  	-	 inspired poet or sage
भावित 	-	  bhAvita 	-	 adj.
  	-	  pervaded or inspired by
विप्रमन्मन् 	-	  vipramanman 	-	 adj.
  	-	  having an inspired mind
उपजातविश्वास 	-	  upajAtavizvAsa 	-	 adj.
  	-	 inspired with confidence
जातप्रत्यय 	-	  jAtapratyaya 	-	 adj.
  	-	 inspired with confidence
विश्वासित 	-	  vizvAsita 	-	 adj.
  	-	 inspired with confidence
विश्वास्य 	-	  vizvAsya 	-	 gerund cau 	-	  having inspired confidence
मुनि 	-	  muni 	-	 m.
  	-	 inspired or ecstatic person
द्युम्नवत् 	-	  dyumnavat 	-	 adj.
  	-	 inspired or clearly sounding
विप्रवचस् 	-	  vipravacas 	-	 adj.
  	-	  one whose words are inspired
विश्वास्य 	-	  vizvAsya 	-	 adj.
  	-	  to be inspired with confidence
सत्यमद्वन् 	-	  satyamadvan 	-	 adj.
  	-	  really inspired or intoxicated
उपविश्रम्भय्य 	-	  upavizrambhayya 	-	 ind.
  	-	  having inspired with confidence
क्रतुप्रा 	-	  kratuprA 	-	 adj.
  	-	  becoming inspired or enlightened
विप्रवीर 	-	  vipravIra 	-	 adj.
  	-	  having inspired men or inspiring men
सिद्ध 	-	  siddha 	-	 m.
  	-	  any inspired sage or prophet or seer
देवजूत 	-	  devajUta 	-	 adj.
  	-	  incited or inspired or procured by the gods
वर्धते  { वृध् } 	-	  vardhate  { vRdh } 	-	 verb 	-	  feel animated or inspired or excited by or in regard to
गीता 	-	  gItA 	-	 f.
  	-	  religious doctrines declared in metrical form by an inspired sage

विप्र 	-	  vipra 	-	 adj.
  	-	 thrilled
संहृष्ट 	-	  saMhRSTa 	-	 adj.
  	-	 thrilled
संहृष्टरोमाङ्ग 	-	  saMhRSTaromAGga 	-	 adj.
  	-	 thrilled
संहृष्टरोमन् 	-	  saMhRSTaroman 	-	 adj.
  	-	 thrilled
हृष्ट 	-	  hRSTa 	-	 ppp. 	-	 thrilled
हृषित 	-	  hRSita 	-	 ppp. 	-	 thrilled
हृष्यति  { हृष् } 	-	  hRSyati  { hRS } 	-	 verb 4 	-	  be thrilled
पुलकित 	-	  pulakita 	-	 adj.
  	-	 thrilled with joy
पुलकाकुलाकृति 	-	  pulakAkulAkRti 	-	 adj.
  	-	 thrilled with joy
हृष्ट 	-	  hRSTa 	-	 ppp. 	-	 thrilled with joy
सम्प्रहर्षित 	-	  sampraharSita 	-	 adj.
  	-	 thrilled with delight
सकण्टक 	-	  sakaNTaka 	-	 adj.
  	-	 thrilled with joy or desire
सपुलक 	-	  sapulaka 	-	 adj.
  	-	 thrilled with joy or desire
प्रहृष्ट 	-	  prahRSTa 	-	 adj.
  	-	 thrilled with delight. exceedingly pleased
समुत्कण्टकित 	-	  samutkaNTakita 	-	 adj.
  	-	  having the hair bristling or thrilled with joy or passion

 
   विप्र  vipra adj.
   seer   
   ऋषि  RSi m.
   seer    
   कवि  kavi m.
   seer   
   दूरदर्शिन्  dUradarzin m.
   seer    
   मुनि  muni m.
   seer   
   वादिश  vAdiza m.
   seer    
   विद्वज्जन  vidvajjana m.
   seer   
   विद्वस्  vidvas m.
   seer    
   साधु  sAdhu m.
   seer   
   सौमेधिक  saumedhika m.
   seer    
   द्र्ष्टृ  drSTR m.
  n.
   seer   
   सूक्तदर्शिन्  sUktadarzin m.
   hymn-seer    
   महिर्षि  mahirSi m.
   mighty seer   
   वृद्धारण्य  vRddhAraNya n.
   seer's grove   
   सिद्धादेश  siddhAdeza m.
   prediction of a seer   
   मन्त्रद्रष्टृ  mantradraSTR m.
   seer or composer of so text   
   विप्रानुमदित  viprAnumadita adj.
   rejoiced at by seer or poets  
   सिद्ध  siddha m.
   any inspired sage or prophet or seer      
            

 
   विप्र  vipra adj.
   class of demi-gods  
   अनिल  anila m.
   one of the eight demi-gods   
   गणपर्वत  gaNaparvata m.
   mountain frequented by troops of demi-gods     
            

 
   विप्र  vipra adj.
   month bhAdrapada   
   चर्पटा  carpaTA f.
   6th day in the light half of bhAdrapada    
   चपेटी  capeTI f.
   6th day in the bright half of month bhAdrapada   
   कपिलाषष्ठी  kapilASaSThI f.
   sixth day in the dark half of the month bhAdrapada    
   महत्  mahat m.
   12th day in the light half of the month bhAdrapada   
   ऋषिपञ्चमी  RSipaJcamI f.
   fifth day in the light half of the month bhAdrapada    
   चम्पाषष्ठी  campASaSThI f.
   6th day in the bright half of mArgazIrSa or bhAdrapada   
   अदुःखनवमि  aduHkhanavami f.
   propitious ninth day in the first fortnight of bhAdrapada      
            

Wilson

English

 विप्र
m.
  (-प्रः)
1 A Brahman. 
2 (In prosody, ) A foot of four short syllables.
E.
  वि before प्रा Sautra root,  to fill or complete,  (the essential
observances, ) and क aff.
  
 or वप to shave,  Uṇādi aff.
   रन्,  and
इ substituted for the radical vowel.

Apte

English

विप्रः [viprḥ],  [वप्-रन् पृषो˚ अत इत्वम् Uṇ.*
  2.28]

A Brāhmaṇa
 see the quotations under ब्राह्मण.

A sage,  wise man
 त्वं मुखं पद्मजो विप्रः Mb.
 *  1.23.17.

The Aśvattha tree.

(In prosody) A foot of four short syllables.

A singer of hymns,  praiser.

The month भाद्रपद.

Ficus Religiosa (Mar.  पिंपळ).

Acacia Sirissa (Mar.  शिरस). Comp.
   -ऋषिः =
  ब्रह्मर्षिः q. v.  -काष्ठम् the cotton-plant. -कुण़्डः an adulterous offspring of Brāhmaṇa parents. -ग्रहः =
  ब्रह्मराक्षस q. v. 
 Bhag.6.8.25.-प्रिय a.
  dear to Brāhmaṇas
 विप्रप्रियं धार्मिकम् Rāmarakṣā 26. (-यः) the Palāśa tree. (-यम्) thick sour milk. -समागमः a concourse or synod of Brāhmaṇas.-स्वम् the property of a Brāhmaṇa. 

Apte 1890

English

 विप्रः [वप्-रन् पृषो °अत इत्वम्
 Uṇ. 2. 28] 1 A Brāhmaṇa
 see the quotations under ब्राह्मण. 
2 A sage,  wise man. 
3 The Aśvattha tree. 
4 (In prosody) A foot of four short syllables. 
5 A singer of hymns,  praiser. 
Comp. 
ऋषिः = ब्रह्मषिंः q. v. 
काष्ठं the cotton-plant. 
प्रियः the Palāśa tree. 
समागमः a concourse or synod of Brāhmaṇas. 
स्वं the property of a Brāhmaṇa. 

Monier Williams Cologne

English

 वि॑प्र a mf(आ)n.  stirred or excited (inwardly),  inspired,  wise (said of men and gods,  esp.
   of Agni,  Indra,  the Aśvins,  Maruts &c.
  
 cf.
   पण्डित),  RV.
  
 AV.
  
 VS.
 
 ŚBr.

 learned (esp.   in theology),  TS.
 
 ŚBr.

 a sage,  seer,  singer,  poet,  learned theologian,  RV.
  
 VS.
 
 ŚBr.

 a Brāhman (आ f.
  a Br° woman),  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 a priest,  domestic priest,  R.
 

 the moon,  L.
 

 the month Bhādrapada,  L.
 

 Ficus Religiosa,  L.
 

 Acacia Sirissa,  L.
 

 (in prosody) a proceleusmatic,  Col.
 

 N.
  of a son of Ślīṣṭi,  VP.
   (v.l. रिप्र)

 of a son of Śrutaṃ-jaya (or Śṛtaṃ-jaya),  BhP.
  

 of a son of Dhruva,  ib.

 pl.
  a class of demi-gods (mentioned with the Sādhyas,  Yakṣas and Rākṣasas),  ĀśvGṛ.
 

 विप्र b &c.
   See √ विप्,  p.
  972.

Monier Williams 1872

English

 विप्र,  अस्,  m. (according to Uṇādi-s. II. 28. fr. rt.
वप्,  ‘to strew
’ cf. rt. 1. विप्),  an utterer of praise, 
singer of hymns,  Ṛṣi,  praiser,  poet,  any one skilled
in hymns
 a Brāhman,  priest
 a sage,  seer,  wise
man (= मेधाविन्,  Naigh. III. 15)
 a foot of four
short syllables (in prosody)
 N. of a son of Dhruva
of a son of Śrutañ-jaya.
—विप्र-कन्या,  f. a Brāh-
man girl,  maiden of the sacerdotal class,  Brāhmaṇī.
—विप्र-काष्ठ,  अम्,  n. the cotton tree (= तूल-
वृक्ष).
—विप्र-चूडामणि,  इस्,  m. ‘Brāhman-
jewel, ’ an excellent Brāhman.
—विप्र-जन,  अस्,  m.
a person of the sacerdotal caste,  a Brāhman
 a com-
pany of Brāhmans.
—विप्र-जूत,  अस्,  आ,  अम्,  Ved.
impelled or urged by priests,  invoked by the wise, 
(Sāy. = मेधाविभिर् ऋत्विग्भिः प्रेरितः,  Ṛg-
veda I. 3,  5.)
—विप्र-जूति,  इस्,  m.,  N. of the author
of Ṛg-veda X. 136,  3,  (having the patronymic
Vātaraśana.)
—विप्र-तम,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. most
wise,  wisest.
—विप्र-देव,  अस्,  m.,  N. of a leader
of the Bhāgavata sect.
—विप्र-प्रिय,  अस्,  m.
‘Brāhman-favourite, ’ epithet of the Palāśa tree.
—विप्र-बन्धु,  उस्,  m.,  N. of the author of Ṛg-
veda V. 24,  4,  X. 57-60,  (having the patronymic
Gaupāyana or Laupāyana.)
—विप्र-राज्य,  अम्,  n.
the kingdom or sovereignty of the Brāhmans or
priests.
—विप्रर्षि (°र-ऋषि),  इस्,  m. a Brāhman-
ṛṣi,  a sage of the Brāhmanical class (e. g. Vasiṣṭha).
—विप्र-लोभिन्,  ई,  m. ‘Brāhman-enticing, ’ epithet
of the Kiṅkirāta tree.
—विप्र-वचस्,  आस्,  आस्,  अस्, 
Ved. possessing the hymns of Ṛṣis or poets,  (Sāy.
= विविध-प्रकृष्ट-वचन।)
—विप्र-समा-
गम,  अस्,  m. a concourse of Brāhmans.
—विप्र-
सात्,  ind. to the state of a Brāhman.
—विप्र-सेवा, 
f. attendance on Brāhmans,  service of a Brāhman
master (Manu X. 123).
—विप्र-स्व,  अम्,  n. the
property of a Brāhman.
—विप्रापवाद (°र-अप्°), 
अस्,  m. abuse of a Brāhman.
—विप्रेन्द्र (°र-इन्°), 
अस्,  m. chief of Brāhmans.

 विप्र विप्र,  विप्र-कन्या,  &c. See p. 926, 
col. 2.

Macdonell

English

 विप्र víp-ra,  a.
  (V.) inwardly stirred,  inspired
 🞄sagacious,  wise (often of the gods)
 🞄learned
 m.
  singer,  poet (V.)
 learned theologian 🞄(V.)
 priest,  domestic priest (C.,  rare)
 🞄Brāhman (C.): pl.
  kind of divine being (S.): 🞄ā,  f.
  Brāhman woman. 

Benfey

English

 विप्र विप्र,  m.
 
 1. A poet,  or singer
of vedic hymns,  Chr. 292,  11 and 3 =
Rigv. i. 85,  11
 86,  3.
 2. A Brāhmaṇa, 
a priest,  Kathās. 4,  110
 Pañc. 158,  2.

Apte Hindi

Hindi

विप्रः
पुं*
  - वप् + रन् पृषो* अत इत्वम्
"ब्राह्मण,  उद्धरण"

विप्रः
पुं*
  - -
"मुनि,  बुद्धिमान् पुरुष"

विप्रः
पुं*
  - -
पीपल का पेड़

विप्रः
पुं*
  - "वप्+रन्, अत इत्वम्"
भाद्रपद का महीना

L R Vaidya

English

 vipra {% m. %} 1. A Brāhmaṇa,  M.i.98
 (जन्मना जायते शूद्रः सम्स्कारैर्द्विज उच्यते । कर्मणा याति विप्रत्वं ब्रह्म जानाति ब्राह्मणः ॥)
 2. the Aśvattha tree.

Bopp

Latin

 विप्र m. Brâhmanus.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

वाडव
पु
वाडव,  वह्नि,  विप्र
मध्याश्वमध्ययोः कश्यं वाडवो वह्निविप्रयोः ॥ ६ ॥
verse 3.1.1.6
page 0014

द्विज
पु
द्विज,  दन्त,  विप्र,  अण्डज
स्थाणू स्तम्भहरौ प्रोक्तौ दन्तविप्राण्डजा द्विजाः ॥ ३२ ॥
verse 3.1.1.32
page 0015

Lanman

English

 vípra, 
	—1. a. agitated,  inspired
 as subst.
he who gives utterance to pious emotion
at the altar,  poet,  singer,  7411,  18
	—2.
a. (inspired,  i. e.) gifted with superior
insight,  wise,  of a god,  7913,  17
	—3. as m.
a Brahman,  60^15,  etc. [√vip,  1188a:
mg 3 is to be taken directly from 1.]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dka' thub
१) तपस् २) तपःस्थ ३) तपस्या ४) तपस्विन् ५) तपस्विनी ६) तप्त ७ )ताप ८) तापस ९) दुष्कर् १०) प्रव्रजित ११) यति १२) विप्र १३) शमण

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अवदानं कर्म शुद्धं ब्राह्मणस्तु त्रयीमुखः ॥ ८११ ॥
भूदेवो वाडवो विप्रो द्व्यग्राभ्यां जातिजन्मजाः ।
वर्णज्येष्ठः सूत्रकण्ठः षट्कर्मा मुखसंभवः ॥ ८१२ ॥
वेदगर्भः शमीगर्भः सावित्रो मैत्त्र एतसः ।
-wordlist-
 
अवदान (क्ली),  शुद्धकर्मन् (क्ली),  ब्राह्मण (पुं),  त्रयीमुख (पुं),  भूदेव (पुं),  वाडव (पुं),  विप्र (पुं),  द्विजाति (पुं),  द्विजन्मन् (पुं),  द्विज (पुं),  अग्रजाति (पुं),  अग्रजन्मन् (पुं),  अग्रज (पुं),  वर्णज्येष्ठ (पुं),  सूत्रकण्ठ (पुं),  षट्कर्मन् (पुं),  मुखसम्भव (पुं),  वेदगर्भ (पुं),  शमीगर्भ (पुं),  सावित्र (पुं),  मैत्त्र (पुं),  एतस (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

ब्राह्मण
ब्राह्मण,  वाडव,  विप्र,  भूमिदेव,  द्विजोत्तम,  अग्रजन्मन्,  द्विजन्मन्,  षट्कर्मन्,  सोमपा,  द्विज
ब्राह्मणो वाडवो विप्रो भूमिदेवो द्विजोत्तमः ।
अग्रजन्मा द्विजन्मा च षट्कर्मा सोमपा द्विजः ॥ ३९१ ॥
verse 2.1.1.391
page 0046

पुराणम्

English

विप्र / VIPRA. A King born in the family of dhruva. Two sons named śiṣṭi and bhavya were born to dhruva by his wife Śambhū. succhāyā the wife of śiṣṭi gave birth to ripu,  ripuñjaya,  vipra,  vṛkala and vṛkatejas. (viṣṇu purāṇa,  aṁśa I,  Chapter 13).

Vedic Reference

English

 Vipra seems to mean ‘inspired singer’ (from vip,  ‘quiver’) in
the Rigveda^1 and later.^2 More especially in the later texts^3 it
denotes a ‘learned Brahmin.’ In the epic style it comes to
mean no more than ‘Brahmin.’
1) i. 129,  2. 11
 162,  7
 iv. 26,  1,  etc.
Seven are spoken of in iii. 7,  7
 31. 5
iv. 2,  15,  etc.
2) Taittirīya Saṃhitā,  ii. 5,  9,  1
Vājasaneyi Saṃhitā,  ix. 4
 Śatapatha
Brāhmaṇa,  i. 4,  2,  7,  etc.
3) Śatapatha Brāhmaṇa,  iii. 5,  3,  12, 
etc.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 विप्रः,  पुं,
   (वप + “ऋज्रेन्द्राग्रवज्रेति ।” उणा० २ । २८ ।निपातनात् रप्रत्ययेन साधुः ।) ब्राह्मणः । इत्य-मरः । विशेषेण प्राति पूरयति षट् कर्म्माणिविप्रः । प्रा ल पूर्त्तौ इत्यस्मात् डप्रत्ययः । किंवा ।उप्यते धर्म्मबीजमत्र इति वपेर्नाम्नीति रेनिपातनादत इत्वम् । इति भरतः ॥
 तस्यलक्षणं यथा,  --“जन्मना ब्राह्मणो ज्ञेयः संस्कारैर्द्विज उच्यते ।विद्यया याति विप्रत्वं त्रिभिः श्रोत्रियलक्षणम् ॥
”इति प्रायश्चित्तविवेकः ॥
(यथाच मनौ । १ । ९४ ।“उत्षत्तिरेव विप्रस्य मूर्त्तिर्धर्म्मस्य शाश्वती ।स हि धर्म्मार्थमुत्पन्नो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥
”अस्य पादोदकमाहात्म्ये यथा,  ब्रह्मवैवर्त्ते । १ ।११ । २६ -- ३३ ।“पृथिव्यां यानि तीर्थानि तानि तीर्थानि सागरे ।सागरे यानि तीर्थानि विप्रपादेषु तानि च ॥
विप्रपादोदकक्लिन्ना यावत्तिष्ठति मेदिनी ।तावत् पुष्करपात्रेषु पिबन्ति पितरो जलम् ।विप्रपादोदकं पुण्यं भक्तियुक्तश्च यः पिबेत् ॥
स स्नातः सर्व्वतीर्थेषु सर्व्वयज्ञेषु दीक्षितः ।महारोगी यदि पिबेत् विप्रपादोदकं द्विज ।मुच्यते सर्व्वरोगेभ्यो मासमेकन्तु भक्तितः ॥
अविद्यो वा सविद्यो वा सन्ध्यापूतो हि योद्विजः ।स एव विष्णुसदृशो मा हरी विमुखो यदि ॥
घ्नन्तं विप्र शपन्तं वा न हन्यान्नच तं शपेत् ।गोभ्यः शतगुणं पूज्यो हरिभक्तश्च ब्राह्मणः ॥
पादोदकञ्च नैवेद्यं भुङ्क्ते विप्रस्य यो द्विज ।नित्यं नैवेद्यभोजी यो राजसूयफलं लभेत् ॥
एकादश्यां न भुङ्क्ते यो नित्यं विष्णुं समर्च्चयेत् ।नस्य पादोदकं प्राप्य स्थलं तीर्थं भवेद्ध्रुवम् ॥
”)अश्वत्थः । इति राजनिर्घण्टः ॥
 (त्रि,  मेधावी ।यथा,  ऋग्वेदे । १० । ११२ । । ९ ।“निषुसीद गणपते गणेषु त्वा माहुर्व्विप्रतमंकवीनाम् ॥
”)“विप्रतमं अतिशयेन मेधाविनम् ।” इति तद्भाष्येसायणः ॥
 स्तवकर्त्ता । यथा,  ऋग्वेदे । १० ।४० । १४ ।“विप्रस्य वा यजमानस्य वा गृहम् ॥
”“विप्रस्य मेधाविनः स्तोतुर्व्वा ।” इति तद्भाष्येसायणः ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 विप्र पु०
  वप--रन् पृषो० अत इत्त्वम् वि + प्रा पूर्त्तो--क वा ।१ ब्राह्मण अमरः “जन्मना ब्राह्मणो ज्ञेयः संस्कारैर्द्विजउच्यत । विद्यबयाति विप्रत्व त्रिभिः श्रोत्रियौच्यते”प्रा--वि० वाक्यम् २ अश्वत्थे राजनि० ३ विशेषेण पूरके त्रि०
 

Capeller

German

 वि॑प्र erregt,  begeistert,  weise,  gelehrt, 
klug
 m.
  Sänger,  Dichter,  Priester, 
Brahmane.

Grassman

German

 vípra,  a.,  m. [von vip],  1〉 a.,  innerlich erregt,  begeistert von Menschen,  Sängern oder Priestern,  oder 2〉 vom Liede oder vom Geiste
 3〉 a.,  weise,  einsichtig von Göttern
 4〉 m.,  Sänger,  Dichter,  Beter,  5〉 deren sieben
 6〉 m.,  von Agni als dem Opferdarbringer,  oder dem rauschenden Verehrer der Götter
 7〉 m.,  der Weise,  Einsichtsvolle von Göttern. In Bed. 4 mit den Adj. dhiyāyú,  vacasyú,  vipanyú,  avasyú,  svábhānu,  dyumát,  vājín,  sabhéya,  hávamāna,  gṛṇát,  árcat,  stuvát,  dāśvás,  ukthávāhas,  ṛ́kvan,  suādhī́,  vépiṣṭha u. s. w. — Vgl. a-viprá u. s. w. (Die Formen -as,  -ās,  -āsas nicht ganz vollständig).
-a 4〉 {412, 2}
 {476, 5}
 {479, 5}
 {639, 2}
 {711, 12}. — 6〉 agne {14, 2}
 {150, 3}
 {639, 17}
 {913, 24}
 {127, 2}
 {227, 4}
 {405, 3}
 (indra) {130, 6}
 {315, 10}
 {385, 7}
 {876, 7}.
-as 1〉 {670, 9} Gegensatz aviprás
 ṛ́ṣis {322, 1}. — 3〉 bhiṣáj {923, 6}
 dūtás {659, 9}. — 4〉 {215, 13}
 {356, 11}
 {428, 7}
 {448, 3}
 {451, 3}
 {452, 3}
 {454, 3}
 {574, 4}
 {577, 2}
 {584, 4}
 {588, 3}
 {609, 4}
 {623, 14}
 {627, 1}
 {632, 31}
 {662, 5} (átris)
 {852, 2}
 {890, 16}
 {974, 3}. — 6〉 agnís {239, 1}
 {263, 7}
 {991, 2}
 {14, 9}
 {248, 5}
 {261, 8}
 {304, 8} (carsaṇīnáam)
 {663, 14}. — 7〉 sū́ras {492, 2}
 várunas {604, 4}. _{604, 6}
 {509, 3}
 (índras) {299, 16}
 {622, 36}
 (sómas) {626, 28}.
-am 1〉 hótāram (agním) {456, 7}
 {664, 10}. — 2〉 te dákṣam {777, 29}. — 3〉 devám {395, 6}. — 4〉 {86, 3}
 {112, 13} (bharádvājam)
 {119, 7}
 {127, 1} = {456, 4} (〰 ná agním)
 {325, 4}
 {627, 30}
 {893, 2} (〰 padám áṅgirasas dádhānās ?). — 6〉 {236, 13}
 {260, 2}
 {355, 7}
 {631, 6}
 {913, 22}. — 7〉 sómam {778, 8}
 {725, 2}
 {752, 1}
 índram {51, 1}.
-eṇa 2〉 mánmanā {664, 12}. — 4〉 {663, 14}.
-āya 4〉 {117, 11}
 {182, 3}
 {415, 9} (purumīḍhā́ya)
 {506, 4}
 {663, 15}
 {694, 5}
 {759, 4}
 {851, 11}. — 6〉 {255, 3}. — 7〉 índrāya {707, 1}.
-asya 1〉 mánuṣas {76, 5}. — 3〉 vedhásas {663, 1} (agnés). — 4〉 hávam {17, 2}
 kā́mam {85, 11}
 matīnáam {86, 2}
 trātā́ {129, 11}
 yajñām {142, 2}
 mánmanām {151, 6}
 suṣṭutím {457, 6}
 manīṣā́m {538, 4}
 hávīman {572, 15}
 vácas {639, 12}
 gīrbhís {755, 3} (médhiātithes)
 [Page1285] vṛdhé {755, 6}
 vā́jam {837, 5}
 yāvayatsakhás {852, 5}
 gṛhám {866, 14}
 váyas {865, 8} (kalés)
 sávanāni {867, 3}. — 7〉 dhíyas {435, 1} (savitúr)
 dhā́rayā {724, 8} = {756, 2} (sómasya).
-au [V. d.] 7〉 (aśvinau) {646, 9}.
-ā [V.] 7〉 aśvinau {491, 10}.
-ā [A. du.] 3〉 kārū́ {518, 7}. — 7〉 aśvínā {560, 2}.
-ās [V.] 4〉 {868, 1}. — 7〉 vājinas {554, 8}.
-ās 1〉 ṛ́ṣayas {162, 7}
 {538, 9}
 {934, 11}
 kaváyas {268, 7}
 {940, 5}
 ṛ́ṣayas saptá {804, 2}. — 4〉 {22, 14}
 {23, 3}
 {45, 7}. _{45, 8}
 {82, 2}
 {164, 46}
 {202, 12}
 {209, 3}
 {384, 15}
 {435, 1}
 {511, 4}
 {547, 11}
 {609, 3}
 {626, 2}. _{626, 33}
 {632, 13}
 {633, 17}
 {662, 4}
 {720, 4}
 {724, 2}
 {798, 39}
 {809, 35}
 {949, 1}. _{949, 4}. — 5〉 {241, 7}
 {265, 5}
 {298, 15}. — 7〉 (marútas) {281, 4}
 sómāsas {869, 7}.
-āsas 1〉 náras {531, 9}. — 4〉 {8, 6}
 {22, 21}
 {118, 3}
 {434, 1}
 {594, 2}
 {610, 5}
 {629, 3}
 {631, 5}. _{631, 6}
 {639, 17}
 {641, 4}
 {669, 5}
 {696, 6}
 {738, 1}
 {798, 24}
 {819, 24}
 {820, 4}
 {856, 4}
 {904, 1}
 {1020, 10}
 {596, 1} (vásiṣṭhās). — 5〉 {463, 2}.
-ān 4〉 {458, 14}.
-ā 2〉 bráhmāṇi {559, 1}.
-ebhis 2〉 mánmabhis {127, 2}
 {669, 3}. — 3〉 devébhis {405, 3}. — 4〉 {20, 1}
 {27, 9}
 {77, 5}
 {474, 2}
 {690, 8}
 {819, 11}.
-ais 4〉 {129, 2}
 {715, 6}.
-ebhyas [D.] 4〉 {386, 12}.
-ebhias [Ab.] 4〉 {961, 4} (〰 pári).
-āṇām 4〉 vā́cas {430, 1}
 matáyas {797, 7}
 ṛ́ṣis {808, 6}.
-āṇaam 4〉 ādhavám {852, 4}.
-ā [N. s. f.] 2〉 matís {582, 8}.
-ā [I. s. f.] 2〉 matī́ {645, 24}.
-atamas 3〉 áṅgirās {265, 7}.
-atamam 3〉 tuā́m āhus 〰 kavīnā́m {938, 9}.

 vípra:
-a 6〉 {680, 5}
-am 4〉 {165, 14}
-asya matím {851, 10}
-ais 5〉 {62, 4}.

Burnouf

French

 विप्र विप्र m.
  le prêtre qui préside au Sacrifice,  Vd.
Brâhmane,  en gén. 

Stchoupak

French

 विप्र-
 m.
  prêtre,  chantre,  savant,  Brâhmane en général 
 n.
  de
divers personnages 
 -आ- f.
  femme de Brâhmane ou de caste brâhmanique 
-त्व- nt. condition ou rang de Brâhmane,  de savant 
 -वत् adv. comme
un B. 
 -सात्-कृ- offrir qqch. à des Brâhmanes.
°चित्- m.
  n.
  d'un Dānava 
 °चित्ति- id. 
 n.
  d'un sage (v. l.
°चित्त-).
°जन- m.
  prêtre,  Brâhmane 
 coll. les Brâhmanes 
 n.
  d'un homme.
°जाति- f.
  caste de Brâhmanes.
°तापस- m.
  ascète de caste brâhmanique.
°पुत्र- m.
  n.
  d'un jeune Brâhmane.
°प्रिय- a. cher aux Brâhmanes.
°भाव- m.
  condition,  dignité de Brâhmane.
°मठ- m.
  couvent ou communauté brâhmanique.
°रूप- a. ayant l'aspect d'un Brâhmane.
°र्षभ- m.
  Brâhmane éminent.
°र्षि- m.
  Ṛṣi de caste Brâhmanique.
°वर्ग- m.
  = °जाति-।
°वीर- m.
  Brâhmane héroïque.
°सेवा- f.
  fait de servir un Brâhmane.
°स्व- nt. propriété d'un Brâhmane.
विप्रेन्द्र- m.
  chef des Brâhmanes.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.