| YouTube Channel

विनायकः (vinAyakaH)

 
Apte
English
विनायकः [vināyakḥ], 1 A remover (of obstacles).
N.
 of Gaṇeśa
विनायकं प्रकुर्वाणो रचयामास वानरम् Subhāṣ.
A Buddhist deified teacher.
N.
 of Garuḍa.
An obstacle, impediment.
A spiritual preceptor.
A leader, guide.
Apte 1890
English
विनायकः 1 A remover (of obstacles).
2 N. of Gaṇeśa.
3 A Buddhist deified teacher.
4 N. of Garuḍa.
5 An obstacle, impediment.
6 A spiritual preceptor.
Apte Hindi
Hindi
विनायकः
पुं*
 - विशिष्टो नायकः प्रा* स*
(बाधाओं के) हटाने वाला
विनायकः
पुं*
 - -
गणेश
विनायकः
पुं*
 - -
बुद्ध धर्म का देवरूप अध्यापक
विनायकः
पुं*
 - -
गरुड़
विनायकः
पुं*
 - -
"रुकावट, अड़चन"
विनायकः
पुं*
 - वि+नी+ण्वुल्
"नेता, अग्रणी"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मार्गदर्शकः, पथदर्शकः, उपदेशकः, निर्देशकः, नायकः, प्रग्रहः, मार्गोपदिक्, निर्देष्टा, अध्वदर्शी, संचारयिता, निर्णेता, धूर्षद्, उद्देशकः, पदवायः, आदेशकः, प्रज्ञाता, मुख्यः, विचारकः, विनायकः, विनेता, वोढा
noun
यः मार्गं दर्शयति।
"वयम् एकं कुशलं मार्गदर्शकम् अनुसरन्तः अग्रे अगच्छाम।"
Synonyms:
 गणेशः, गजाननः, गणपतिः, लम्बोदरः, वक्रतुण्डः, विनायकः, आखुवाहनः, एकदन्तः, गजमुखः, गजवदनः, गणनाथः, हेरम्बः, भालचन्द्रः, विघ्नराजः, द्वैमातुरः, गणाधिपः, विघ्नेशः, पर्शुपाणिः, आखुगः, शूर्पकर्णः, गणः
noun
हिन्दूनां एका प्रधाना तथा च अग्रपूज्या देवता यस्य शरीरं मनुष्यस्य मस्तकं तु गजस्य अस्ति।
"गणेशस्य वाहनं मूषकः अस्ति।"
Synonyms:
 बुद्धः, सर्वज्ञः, सुगतः, धर्मराजः, तथागतः, समन्तभद्रः, भगवान्, मारजित्, लोकजित्, जिनः, षडभिज्ञः, दशबलः, अद्वयवादी, विनायकः, मुनीन्द्रः, श्रीघनः, शास्ता, मुनिः, धर्मः, त्रिकालज्ञः, धातुः, बोधिसत्त्वः, महाबोधिः, आर्यः, पञ्चज्ञानः, दशार्हः, दशभूमिगः, चतुस्त्रिंशतजातकज्ञः, दशपारमिताधरः, द्वादशाक्षः, त्रिकायः, संगुप्तः, दयकुर्चः, खजित्, विज्ञानमातृकः, महामैत्रः, धर्मचक्रः, महामुनिः, असमः, खसमः, मैत्री, बलः, गुणाकरः, अकनिष्ठः, त्रिशरणः, बुधः, वक्री, वागाशनिः, जितारिः, अर्हणः, अर्हन्, महासुखः, महाबलः, जटाधरः, ललितः
noun
बौद्धधर्मस्य प्रवर्तकः यं जनाः ईश्वरं मन्यन्ते।
"कुशीनगरम् इति बुद्धस्य परिनिर्वाणस्थलं इति ख्यातम्।"
Tamil
Tamil
விநாயக: : விநாயகர், கருடன், தடை, இடையூறு, தடைகளையும் இடையூறுகளையும் நீக்குபவன்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विनायकः,
पुं,
 (विशिष्टो नायकः ।) बुद्धः । गणेशः ।इत्यमरः ॥
(यथा, कथासरित्सागरे । ३० । ५५ ।“अस्तीह प्रमदोद्याने तरुमण्डलमध्यगः ।दृष्टप्रभावो वरदो देवदेवो विनायकः ॥
”)गरुडः । विघ्नः । (यथा, हरिवंशे । १८१ । ६५ ।“राक्षसाश्च पिसाचाश्च भूतानि च विना-यकाः ॥
”)गुरुः । इति मेदिनी । के, ११२ ॥
* ॥
विना-यकगणो यथा, --“गाङ्गेयो विष्णवश्चैव द्बौ विज्ञेयौ विनायकौ ॥
”इति वह्निपुराणे गणभेदनामाध्यायः ॥
* ॥
विनायकस्योत्पत्तिर्यथा, --प्रजापाल उवाच ।“कथं गणपतेर्जन्म मूर्त्तिमत्त्वञ्च सत्तम ! ।एतन्मे संशयं छिन्धि धृतिकष्टं व्यवस्थितम् ॥
महातपा उवाच ।पूर्व्वं देवगणाः सर्व्वे ऋषयश्च तपोधनाः ।कार्य्यारम्भे यथा प्राप्ताः सिद्धिं ते च न संशयः ॥
सन्मागांवस्थिषु यथा सिध्यन्ते विघ्नतः क्रियाः ।असत्कारिषु सर्व्वेषु तद्बदेवमविघ्नतः ॥
ततो देवाः सपितरश्चिन्तयामासुराजसा ।असत्कार्य्येषु विघ्नार्थे सर्व्व एवाभ्यमन्त्रयन् ॥
ततस्तेषा तदा मन्त्रं कुर्व्वतां त्रिदिवौकसाम् ।बभूव बुद्धिर्गमने रुद्रं प्रति महामते ॥
ते तत्र रुद्रमामन्त्र्य कैलासनिलयं गुरुम् ।ऊचुः सविनयं सर्व्वे प्रणिपातपुरःसरम् ॥
देवा ऊचुः ।देवदेव महादेव शूलपाणे त्रिलोचन ।विघ्नार्थमविशिष्टानां उत्पादयितुमर्हसि ॥
एवमुक्तस्तदा देवैर्भवः परमया मुदा ।उमां निरीक्षयामास चक्षुषानिमिषेण ह ॥
देवानां सन्निधौ तस्य पश्यतो मां महात्मनः ।चिन्ताभूद्व्योम्नि मूर्त्तेभ्यो दृश्यते केन हेतुना ॥
पृथिव्या विद्यते मूर्त्तिरपां मूर्त्तिस्तथैव च ।तेजसः श्वसनस्यापि मूर्त्तिरेषा तु दृश्यते ॥
आकाशस्य कथं नेति मत्वा देवो जहास च ।ज्ञानशक्तिः परान् दृष्ट्वा यद्दृष्टं व्योम्नि शम्भुना ॥
यच्चोक्तं ब्रह्मणा पूर्व्वं शरीरन्तु शरीरिणाम् ।यच्चापि हसितं तेन देवेन परमेष्ठिना ॥
एतत्कार्य्यचतुष्केण पृथिव्यादिचतुर्ष्वपि ।मूर्त्तिमानतितेजस्वी हसतः परमेष्ठिनः ॥
प्रदीप्तास्यो महादीप्तः कुमारो भासयन् दिशम् ।परमेष्ठिगुणैर्युक्तः साक्षाद्रुद्र इवापरः ॥
उत्पन्नमात्रो देवानां योषितः संप्रमोहयन् ।कान्त्या दीप्त्या तथा मूर्त्त्या रूपेण चमहात्मवान् ॥
तं दृष्ट्वा परमं रूपं कुमारस्य महात्मनः ।उमा निमिषनेत्राभ्यां तमपश्यत भामिनी ॥
तं दृष्ट्वा कुपितो देवस्तीव्रकोपसमन्वितः ।मत्वा कुमाररूपन्तु शोभनं मोहनं दृशाम् ।ततः शशाप तं देवो गणेशं परमेश्वरः ॥
कुमार गजवक्त्रस्त्वं प्रलम्बजठरस्तथा ।भविष्यति तथा सर्पैरुपवीतगतिर्ध्रुवम् ॥
एवं शशाप तं देवस्तीव्रकोपसमन्वितः ।धुन्वन् शरीरमुत्थाय ततो देवो रुषान्वितः ॥
यथा यथासौ स शरीरमाद्यंधुनोति देवस्त्रिशिखास्त्रपाणिः ।तथा तथा चाङ्गरुहाच्चकासजलं क्षितौ संन्यपतंस्तथान्ये ॥
विनायकानेकमुखा गजास्या-स्तमालनीलाञ्जनसन्निकाशाः ।उत्तस्थुरुच्चैर्विविधास्त्रहस्ता-स्ततस्तु देवा मनसाकुलेन ॥
किमेतदित्यद्भुतकर्म्मकारीह्येकः करोत्यप्रतिमं महच्च ।कार्य्यं सुराणां कृतमेतदिष्टंभवेत्तथैतं परितं कुतस्तत् ॥
दिवौकसां चिन्तयतां तथा तुविनायकैः क्ष्मा क्षुभिता बभूव ।चतुर्मखश्चाप्रतिमो विमान-मारुह्य खे वाक्यमिदं जगाद ॥
धन्यास्तु देवा सुरनायकेनत्रिलोचनेनाद्भुतरूपिणा च ।अनुगृहीताः परमेश्वरेणसुरद्विषां विघ्नकृतां नतौ च ।इत्येवमुक्त्वा प्रपितामहस्ता-नुवाच देवस्त्रिंशिखा स्त्रपाणिम् ॥
यस्ते विभो वक्त्रसमुद्भवः प्रभु-र्विनायका नाम वसन्त्विमेऽनुगाः ।भवन्त्वथास्यात्मवरेण चाम्बरेत्वया च तुष्टस्तु शरीरचारी ॥
आकाशमेतद्वहुधा व्यवस्थितंत्वया चैको वदतां ते प्रयाताः ।प्रभुर्भवत्वप्रतिमास्त्रपाणिनाइमान् हि चास्त्रैः सुवरांश्च देहि ॥
इत्येवमुक्त्राभिगते पितामहेत्रिलोचनश्चात्मभवं जगाद ।विनायको विघ्नकरो गजास्योगणेशनामा तु भवस्य पुत्त्रः ॥
एते च सर्व्वे त्वपयान्तु भृत्याविनायकाः क्रूरदृशः प्रचण्डाः ।उच्छुष्मदानादिविवृद्धदेहाःकार्य्येषु सिद्धिं प्रतिपादयन्तः ॥
भवांश्च वेदेषु तथा मखेषुकार्य्येषु चान्येषु महानुभावात् ।अग्नेषु पूजां लभतेऽन्यथा चविनाशयिष्यस्यथ कार्य्यसिद्धिम् ॥
इत्येवमुक्तः परमेश्वरेणसुरैः समं काञ्चनकुम्भसंस्थैः ।जलैस्तथासावभिषिक्तगात्रोरराज राजेन्द्रः विनायकानाम् ॥
दृष्ट्वाभिषिच्यमानं तु देवास्तं गणनायकम् ।तुष्टुवुः प्रयताः सर्व्वे त्रिशूलास्त्रस्य सन्निधौ ॥
देवा ऊचुः ।नमस्ते गजवक्त्राय नमस्ते गणनायक ।विनायक नमस्तेऽस्तु नमस्ते चण्डविक्रम ॥
नमोऽस्तु ते विघ्नकर्त्रे नमस्ते सर्पमेखल ।नमस्ते रुद्रवक्त्रोत्थ प्रलम्बजठराश्रित ।सर्व्वदेवनमस्कारादविघ्नं कुरु सर्व्वदा ॥
एवं स्तुतस्तदा देवैर्महात्मा गणनायकः ।अभिषिक्तस्तु रुद्रेण सोमस्यापत्यतां गतः ॥
एतच्चतुर्थ्यां सम्पन्नं गणाध्यक्षस्य पार्थिव ।यतस्ततोऽयं महती तिथीनां परमा तिथिः ॥
एतस्यां यस्तिलान् भक्त्या भुक्त्वा गणपतिं नृप ।आराधयति तस्याशु तुष्यते नात्र संशयः ॥
यश्चैतत् पठते स्तोत्रं यश्चैतत् शृणुयात्तथा ।तस्य विघ्ना न जायन्ते न पापं सर्व्वथा नृप ॥
”इत्यादि वाराहे विनायकोत्पत्तिनामाध्यायः ॥
* ॥
विनायकस्य नामाष्टकस्तोत्रं यथा, --श्रीविष्णुरुवाच ।“गणेशमेकदन्तञ्च हेरम्बं विघ्ननायकम् ।लम्बोदरं सूर्पकर्णं गजवक्त्रं गुहाग्रजम् ॥
नामाष्टकार्थं पुत्त्रस्य शृणु मत्तो हरप्रिये ।स्तोत्राणां सारभूतञ्च सर्व्वविघ्नहरं परम् ॥
ज्ञानार्थवाचको गश्च णश्च निर्व्वाणवाचकः ।तयोरीशं परं ब्रह्म गणेशं प्रणमाम्यहम् ॥
१ ॥
एकशब्दः प्रधानार्थो दन्तश्च बलवाचकः ।बलं प्रधानं सर्व्वस्मादेकदन्तं नमाम्यहम् ॥
२ ॥
दीनार्थवाचको हेश्च रम्बः पालनवाचकः ।परिपालकं तं दीनानां हेरम्बं प्रणमाम्यहम् ॥
३ ॥
विपत्तिवाचको विघ्नो नायकः खण्डनार्थकः ।विपत्खण्डनकारन्तं नमामि विघ्ननायकम् ॥
४ ॥
विष्णुदत्तैश्च नैवेद्यैर्यस्य लम्बोदरं पुरा ।पित्रा दत्तैश्च विविधैर्वन्दे लम्बोदरञ्च तम् ॥
५ ॥
शूर्पाकारौ च तत्कर्णौ विघ्नवारणकारणौ ।सम्पदास्फालरूपौ च सूर्पकर्णं नमाम्यहम् ॥
६ ॥
विष्णुप्रसादपुष्पञ्च यन्मूर्द्ध्नि मुनिदत्तकम् ।तद्गजेन्द्रवक्त्रयुक्तं गजवक्त्रं नमाम्यहम् ॥
७ ॥
गुहस्याग्रे च जातोऽयमाविर्भूतो हरगृहे ।वन्दे गुहाग्रजं देवं सर्व्वदेवाग्रपूजितम् ॥
८ ॥
एतन्नामाष्टकं दर्गे नामार्थसंयुतं परम् ।पुत्त्रस्य पश्य वेदे च तदा कोपं वृथा कुरु ॥
एतन्नामाष्टकं स्तोत्रं नामार्थसंयुतं शुभम् ।त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नित्यं स सुखी सर्व्वतो जयी ॥
ततो विघ्नाः पलायन्ते वैनतेयाद्यथोरगाः ।गणेश्वरप्रसादेन महाज्ञानी भवेद्ध्रुवम् ॥
पुत्त्राथीं लभते पुत्त्रं भार्य्याथीं विपुलां स्त्रियम् ।महाजडः कवीन्द्रश्च विद्यावांश्च भवेद्ध्रुवम् ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते गणपतिखण्डे ४४ अध्यायः ॥
अस्य कवचं यथा, --नारद उवाच ।“संसारमोचनस्यास्य कवचस्य प्रजापतिः ।ऋषिश्छन्दश्च बृहती देवो लम्बोदरः स्वयम् ॥
धर्म्मार्थकाममोक्षेषु विनियोगः प्रकीर्त्तितः ।सर्व्वेषां कवचानाञ्च सारभूतमिदं मुने ॥
ओँ गौँ गैँ श्रीँ गणेशाय स्वाहा मे पातुमस्तकम् ।द्वात्रिंशदक्षरो मन्त्रो ललाटं मे सदावतु ॥
ओँ ह्रीँ क्लीँ श्री गमिति च सततं पातुलोचनम् ।तारकां पातु विघ्नेशः सततं धरणीतले ॥
ओँ ह्रीँ श्रीँ क्लीमिति सततं पातु नासिकाम् ।ओँ गौँ गं सूर्पकर्णाय स्वाहा पात्वधरं मम ॥
दन्तांश्च तालुकां जिह्वां पातु मे षोडशाक्षरः ।ओँ श्रीं लम्बोदरायेति स्वाहा गण्डं सदावतु ॥
ओँ गां गं गजाननायेति स्वाहा स्कन्धं सदा-वतु ॥
श्रीं क्लीं स्त्रीमिति कङ्कालं पातु वक्षःस्थलञ्च गं ।पाणौ पादौ सदा पातु सर्व्वाङ्गं विघ्ननिघ्नकृत् ॥
प्राच्यां लम्बोदरः पातु आग्नेय्यां विघ्ननायकः ।दक्षिणे पातु विघ्नेशो नैरृत्यान्तु गजाननः ॥
पश्चिमे पार्व्वतीपुत्त्रो वायव्यां शङ्करात्मजः ।कृष्णस्यांशश्चोत्तरे तु परिपूर्णतमस्य च ॥
ऐशान्यामेकदन्तश्च हेरम्बः पातु चोर्द्ध्वतः ।गणाधिपोऽप्यधः पातु सर्व्वपूज्यश्च सर्व्वतः ।स्वप्ने जागरणे चैव पातु मे योगिनां गुरुः ॥
इति ते कथितं वत्स ! सर्व्वमन्त्रौघविग्रहम् ।संसारमोहनं नाम कवचं परमाद्भुतम् ॥
श्रीकृष्णेन पुरा दत्तं गोलोके रासमण्डले ।वृन्दावने विनीताय मह्यं दिनकरात्मज ॥
मया दत्तञ्च तुभ्यञ्च यस्मै कस्मै न दास्यसि ।परं वरं सर्व्वपूज्यं सर्व्वसङ्कटतारणम् ॥
गुरुमभ्यर्च्च्य विधिवत् कवचं धारयेत्तु यः ।कण्ठे वा दक्षिणे बाहौ सोऽपि विष्णुर्न संशयः ॥
अश्वमेधसहस्राणि राजसूयशतानि च ।ग्रहेन्द्रकवचस्यास्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥
इदं कवत्तमज्ञात्वा यो भजेच्छङ्करात्मजम् ।शतलक्षप्रजप्तोऽपि न मन्त्रः सिद्धिदायकः ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते गणपतिखण्डे गणेशकवचं नाम१३ अध्यायः ॥
* ॥
अथ विनायकशान्तिः ।याज्ञवल्क्य उवाच ।“विनायकोपसृष्टस्य लक्षणानि निबोधत ।स्वप्नेऽवगाहतेऽत्यर्थं जलं मुण्डांश्च पश्यति ।विमना विफलारम्भः स सीदत्यनिमित्ततः ॥
राजा राज्यं कुमारी च पतिं पुत्त्रञ्च गुर्व्विणी ।नाप्नुयात् स्वपनन्तस्य पुण्येऽह्नि विधिपूर्व्वकम् ॥
गौरसर्षपकल्केन सत्येनोत्सारितस्य च ।सर्व्वौषधैः सर्व्वगन्वैर्व्विलिप्तशिरसस्तथा ॥
भद्रासनोपविष्टस्य स्वस्तिवाच्य द्विजान् शुभान् ।मृत्तिकां रोचनां गन्धान् गुग्गुलुं चाप्सुनिक्षिपेत् ॥
या आहृता ह्येकवर्णैश्चतुर्भिः कलसैर्ह्रदात् ।चर्म्मण्यानुडुहे रक्ते स्थाप्यं भद्रासनं तथा ॥
सहस्राक्षं शतधारं ऋषिभिः पारणं कृतम् ।तेन त्वामभिषिञ्चामि पावमान्यः पुनन्तु ते ॥
भगन्तु वरुणो राजा भगं सूर्य्यो बृहस्पतिः ।भगमिन्द्रश्च वायुश्च भगं सप्तर्षयो ददुः ॥
यत्ते कोषसुसौभाग्यं सीमन्ते यच्च मूर्द्धनि ।ललाटे कर्णयोरक्ष्णोरापस्तत् घ्नन्तु ते सदा ॥
स्नातस्य सार्षपं तैलं श्रुवेणौडम्बरेण तु ।जुहुयान्मूर्द्धनि कुशान् सव्येन परिगृह्य च ॥
मितश्च संमितश्चैव तथा शालकटंकटाः ।कुष्माण्डा राजपुत्त्राश्चेत्यन्ते स्वाहासमन्वितैः ॥
दद्याच्चतुष्पथे सूर्पे कुशानास्तीर्य्य सर्व्वशः ।कृताकृतांस्तण्डुलांश्च पललौदनमेव च ॥
पुष्पं चित्रं सुगन्धिञ्च सुराञ्च त्रिविधामपि ।मूलकं पूरिका पूपास्तथैवैरण्डिकाः स्रजः ॥
दधि पायसमन्नञ्च गुडपिष्टं समोदकम् ।एतान् सर्व्वानुपाहृत्य भूमौ कृत्वा ततः शिरः ॥
अम्बिकामुपतिष्ठेच्च दद्यादर्घ्यं कृताञ्जलिः ।दूर्व्वासर्षपपुष्पैश्च पुत्त्रजन्मभिरन्ततः ॥
कृतस्वस्त्ययनं चैव प्रार्थयेदम्बिकां सतीम् ।रूपं देहि यशो देहि भगं भगवति देहि मे ॥
पुत्त्रान् देहि श्रियं देहि सर्व्वकामांञ्च देहि मे ।ब्राह्मणान् भोजयेत् पश्चात् शुक्लवस्त्रानु-लेपनैः ॥
वस्त्रयुम्मं गुरोर्द्दद्यादासंपूज्य ग्रहांस्तथा ।श्रेयःकर्म्मफलं विद्यात् सूर्य्यार्च्चनरतस्तथा ॥
”इति गारुडे १०० अध्यायः ॥
* ॥
अथ गणेशमन्त्राः ।“पञ्चान्तकं शशिधरं बीजं गणपतेर्विदुः ।”पञ्चान्तको गकारः । ध्यानन्तु गणेशशब्देद्रष्टव्यम् । अस्य पुरश्चरणं चतुर्लक्षजपः ॥
* ॥
अथ महागणपतिमन्त्रः । निबन्धे ।“श्रीशक्तिस्मरभूविघ्नबीजानि प्रथमं वदेत् ।ङेऽन्तं गणपतिं पश्चात् वरान्ते वरदं पदम् ॥
उक्त्वा सर्व्वजनं मेऽन्ते वशमानय ठद्वयम् ।अष्टाविंशत्यक्षरोऽयं ताराद्यो मनुरीरितः ॥
”भूबीजमाह ।“स्मृतिस्थं मांसमौबिन्दुयुक्तं भूबीजभीरितम् ।”स्मृतिर्गकारः । मांसं लकारः ॥
* ॥
अस्यध्यानम् ।“नवरत्नमयं द्वीपं स्मरेदिक्षुरसाम्बुधौ ।तद्वीचिधौतपर्य्यन्तं मन्दमारुतसेवितम् ॥
मन्दारपारिजातादिकल्पवृक्षलताकुलम् ।उद्भूतरत्नच्छायाभिररुणीकृतभूतलम् ।उद्यद्दिनकरेन्दुभ्यामुद्भाषितदिगन्तरम् ॥
तस्य मध्ये पारिजातं नवं रत्नमयं स्मरेत्ऋतुभिः सेवितं षड्भिरनिशं प्रीतिवर्द्धनम् ॥
तस्याधस्तात् महापीठे रचिते मातृकाम्बुजे ।षट्कोणान्तस्त्रिकोणस्थं महागणपतिं स्मरेत् ॥
हस्तीन्द्राननमिन्दुचूडमरुणच्छायं त्रिनेत्रं रसा-दाश्लिष्टं प्रियया सपद्मकरया स्वाङ्गस्ययासन्ततम् ।वीजापूरगदाधनुस्त्रिशिखयुक्चक्राब्जपाशोत्-पलंव्रीह्यग्रस्वविषाणगण्डकलसान् हस्तैर्व्वहन्तंभजे ॥
गण्डपाणिगलद्दानपूरलालसमानसान् ।द्विरेफान् कर्णतालाभ्यां वारयन्तं मुहुर्मुहुः ॥
कराग्रधृतमाणिक्यकुम्भवक्त्रविनिःसृतैः ।रत्नवर्षैः प्रीणयन्तं साधकं मदविह्वलम् ॥
माणिक्यमुकुटोपेतं रत्नाभरणभूषितम् ॥
”अस्य पुरश्चरणं चतुर्लक्षजपः ॥
* ॥
अपि च ।“शक्तिरुद्धनिजं बीजं महागणपतिं वदेत् ।ङेऽन्तमग्निबधूप्रोक्तो मन्त्रोऽयं द्वादशाक्षरः ॥
”अस्य ध्यानम् ।“मुक्तागौरं मदगजमुखं चन्द्रचूडं त्रिनेत्रंहस्तैः स्वीयैर्दधतमरविन्द्बङ्कुशौ रत्नकुम्भम् ।अङ्कस्थायाः सरसिजरुचेस्तद्ध्वजालम्बिपाणे-र्देव्या योनौ विनिहितकरं रत्नमौलिंभजामि ॥
”अस्य पुरश्चरणं लक्षजपः ॥
* ॥
मन्त्रान्तरम् ।“शक्तिरुद्धं निजं बीजं वशमानय ठद्वयम् ।ताराद्यो मनुराख्यातो रुद्रसंख्याक्षरान्वितः ॥
”अस्य ध्यानम् ।“हस्तैर्विभ्रतमिक्षुदण्डवरदौ पाशाङ्कुशौ पुष्कर-स्पृष्टस्वप्रमदावराङ्गमनयाश्लिष्टं ध्वजाग्रस्पृशा ।श्यामाङ्ग्या विधृताब्जया त्रिनयनं चन्द्रार्द्धचूडंजवा-रक्तं हस्तिमुखं स्मरामि सततं भोगातिलोलंविभुम् ॥
”अस्य पुरश्चरणं लक्षत्रयजपः ॥
* ॥
अथ हेरम्ब-मन्त्रः । स च ऊकारयुक्तो गकारः सबिन्दुःप्रणवादिनमोऽन्तश्चतुरक्षरः । निबन्धे ।“पञ्चान्तको बिन्दुयुक्तो वामकर्णविभूषितः ।तारादिहृदयान्तोऽयं हेरम्बमनुरीरितः ।चतुर्वर्णात्मको नॄणां चतुर्व्वर्गफलप्रदः ॥
”अस्य ध्यानम् ।“मुक्ताकाञ्चननीलकुन्दघुसृणच्छायैस्त्रिनेत्रा-न्वितै-र्नागास्यैर्हरिवाहनं शशिधरं हेरम्बमर्कप्रभम् ।दृप्तं दानमभीतिमोदकरदान् टङ्के शिरोऽक्षा-त्मिकांमालां मुद्गरमङ्कुशं त्रिशिखकं दोर्भिर्द्दधानंभजे ॥
”अस्य पुरश्चरणं त्रिलक्षसंख्यकजपः ॥
* ॥
मन्त्रा-न्तरम् । गं क्षिप्रप्रसादनाय हृत् । तथा चनिबन्धे ।“संवर्त्तको नेत्रयुतः पार्श्वो वह्न्यासने स्थितः ।प्रसादनाय हृन्मन्त्रः स्वबीजाद्यो दशाक्षरः ॥
”अस्य ध्यानम् ।“पाशाङ्कुशौ कल्पलतां विषाणंदधत् स्वशुण्डाहितबीजपूरः ।रक्तस्त्रिनेत्रस्तरुणेन्दुमौलि-र्हारोज्ज्वलो हस्तिमुखोऽवतान्नः ॥
”अस्य पुरश्चरणं लक्षजपः ॥
* ॥
अथ हरिद्रा-गणेशमन्त्रः ।“पञ्चान्तको धरासंस्थो बिन्दुभूषितमस्तकः ।एकाक्षरो महामन्त्रः सर्व्वकामफलप्रदः ॥
”ध्यानन्तु ।“हरिद्राभं चतुर्ब्बाहुं हारिद्रवसनं विभुम् ।पाशाङ्कुशधरं देवं मोदकं दन्तमेव च ॥
”अस्य पुरश्चरणं चतुर्लक्षजपः । इति तन्त्र-सारः ॥
* ॥
(पीठस्थानविशेषः । यथा, देवीभागवते । ७ । ३० । ७१ ।“करवीरे महालक्ष्मीरुमादेवी विनायके ।आरोग्या वैद्यनाथे तु महाकाले महेश्वरी ॥
”विगतो नायको यस्येति विग्रहे अनाथे, त्रि ॥
)