| YouTube Channel

वितर्कः (vitarkaH)

 
Apte
English
वितर्कः [vitarkḥ], 1 Argument, reasoning, inference.
Guess, conjecture, supposition, belief
शिरीषपुष्पाधिकसौकुमार्यौ बाहू तदीयाविति मे वितर्कः
Ku.*
 1.41.
Fancy, thought
राग- ग्राहवती वितर्कविहगा
Bh.*
 3.45.
Doubt
नुनोद तस्य स्थल- पद्मिनीगतं वितर्कम्
Ki.*
 4.5
13.2.
Deliberation, discussion.
A teacher in divine knowledge.
False or adverse conjecture
वितर्कं निश्चयाज्जयेत्
Mb.
 * 12.274.11.
Purpose, intention.
Comp.
 -पदवी the path of conjecture.
Apte 1890
English
वितर्कः 1 Argument, reasoning, inference.
2 Guess, conjecture, supposition, belief
शिरीषपुष्पाधिकसौकुमार्यौ बाहू तदीयाविति मे वितर्कः Ku. 1. 41.
3 Fancy, thought
Bh. 3. 45.
4 Doubt
Ki. 4. 5, 13. 2.
5 Deliberation, discussion.
6 A teacher in divine knowledge.
Apte Hindi
Hindi
वितर्कः
पुं*
 - वि + तर्क् + अच्
"युक्ति, दलील, अनुमान"
वितर्कः
पुं*
 - -
"अन्दाज़ अटकल, कल्पना, विश्चास"
वितर्कः
पुं*
 - -
"उद्भावन, चिन्तन"
वितर्कः
पुं*
 - -
सन्देह
वितर्कः
पुं*
 - -
"विचारविनिमय, विचारविमर्श"
वितर्कः
पुं*
 - वितर्क्+अच्
मिथ्या अनुमान
वितर्कः
पुं*
 - वितर्क्+अच्
इरादा
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 संशयः, संशीतिः, सन्देहः, संदेहः, शङ्का, वितर्कः, आशङ्का, विकल्पः, भ्रान्तिः, विभ्रमः, द्वैधीभावः, अनुपन्यासः, विचिकित्सा, द्वापरः
noun
एकधर्म्मिकविरुद्धभावाभावप्रकारकं ज्ञानम्।
"रामस्य वचने मम संशयः अस्ति।"
Synonyms:
 वादः, विचारः, विवादः, वादानुवादः, विप्रतिपत्तिः, वितर्कः, वादयुद्धं, हेतुवादः
noun
कमपि विषयमधिकृत्य खण्डनमण्डनात्मिका चर्चा।
"अत्यधिकेन वादेन कार्यं नश्यति।"
Synonyms:
 वितर्कः
noun
धृतराष्ट्रस्य पुत्रः ।
"वितर्कस्य उल्लेखः महाभारते अस्ति"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: वितर्कः
Root: वितर्कः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ None
Shloka(s):
3|3|243|1 ► स्वित्प्रश्ने च वितर्के च तु स्याद्भेदेऽवधारणे। (नानार्थवर्गः)
3|3|253|2 ► हुं वितर्के परिप्रश्ने समयान्तिकमध्ययोः॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|243|1 ⇢ स्वित् (स्वित्) (अव्य)
➠ 3|3|253|2 ⇢ हुन् (हुम्) (अव्य)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ बुद्धिः
जातिः ➡ बुद्धिः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वितर्कः,
पुं,
 (वि + तर्क + घञ् ।) ऊहः । (यथा, भागवते । १० । ८९ । १ ।“सरस्वत्यास्तटे राजन् ऋषयः सत्रमासत ।वितर्कः समभूत्तेषां त्रिष्वधीशेषु को महान् ॥
”)संशयः । इति मेदिनी । के, १५७ ॥
(यथा, महाभारते । १ । १९० । २३ ।“यौ तौ कुमाराविव कार्त्तिकेयौद्वावश्विनेयाविति मे वितर्कः ॥
”)ज्ञानसूचकः । इति शब्दरत्नावली ॥
* ॥
आहो उताहो किमुत किं किमु उत एतेषट् विकल्पवितर्कार्थे । यथा स्थाणुराहोपुरुषः । इति अहो ह्रस्वादि च । विकल्पेविस्मयेऽप्यहो इति रुद्रः । किमु ह्रस्वान्तं उतह्रस्वादि । चकारात् उताहोस्वित् आहोस्वि-दिति च यथा भारते । “उताहोस्विद्भवेद्राजानलः परपुरञ्जयः ।” इति आहोस्विन्मुखमितिभारवौ । इति भरतः ॥