| YouTube Channel

विक्षेप (vikSepa)

 
शब्दसागरः
English
विक्षेप
m.
(-पः)
1. Casting, or throwing away.
2. Sending, dispatching.
3. Confusion, perplexity, fear proceeding from ignorance or
error.
4. Looking about vaguely or wildly, as of a woman for her
absent lover.
5. Refuting an argument, establishing its falsehood.
6. Celestial latitude.
E.
वि before, क्षिप् to throw,
aff.
घञ्
Capeller Eng
English
विक्षेप
m.
throwing, scattering, tossing, sending,
dispatching
turning off, diversion, distraction
projection (ph.).
Yates
English
वि-क्षेप (पः) 1.
m.
Casting, throw-
ing
bewilderment
refutation
celestial latitude.
Spoken Sanskrit
English
विक्षेप - vikSepa -
m.
- throwingaway
विक्षेप - vikSepa -
m.
- inattention
विक्षेप - vikSepa -
m.
- pity
विक्षेप - vikSepa -
m.
- waving
विक्षेप - vikSepa -
m.
- abusing
विक्षेप - vikSepa -
m.
- dispatching
विक्षेप - vikSepa -
m.
- letting loose
विक्षेप - vikSepa -
m.
- scattering
विक्षेप - vikSepa -
m.
- casting
विक्षेप - vikSepa -
m.
- extension
विक्षेप - vikSepa -
m.
- perplexity
विक्षेप - vikSepa -
m.
- tossing
विक्षेप - vikSepa -
m.
- discharging
विक्षेप - vikSepa -
m.
- kind of weapon
विक्षेप - vikSepa -
m.
- reviling
विक्षेप - vikSepa -
m.
- cantonment
विक्षेप - vikSepa -
m.
- drawing
विक्षेप - vikSepa -
m.
- neglecting
विक्षेप - vikSepa -
m.
- throwing
विक्षेप - vikSepa -
m.
- confusion
विक्षेप - vikSepa -
m.
- kind of disease
विक्षेप - vikSepa -
m.
- refuting an argument
विक्षेप - vikSepa -
m.
- camp
विक्षेप - vikSepa -
m.
- distraction
विक्षेप - vikSepa -
m.
- moving about or to and fro
विक्षेप - vikSepa -
m.
- shaking
विक्षेप - vikSepa -
m.
- compassion
विक्षेप - vikSepa -
m.
- indulging
विक्षेप - vikSepa -
m.
- projection
विक्षेप - vikSepa -
m.
- act of throwing asunder or away or about
विक्षेप - vikSepa -
m.
- dispersion
विक्षेप - vikSepa -
m.
- letting slip
विक्षेप - vikSepa -
m.
- sending
विक्षेप - vikSepa -
m.
- celestial or polar latitude
मनो-विक्षेप - mano-vikSepa -
m.
- unsoundness of mind
विक्षेप - vikSepa -
m.
- dispersion
प्रदर - pradara -
m.
- dispersion
विघटन - vighaTana -
n.
- dispersion
अपकिरण - apakiraNa -
n.
- dispersion
अपकिरण-वाद - apakiraNa-vAda -
n.
- dispersion theory
निरपेक्ष अपकिरण - nirapekSa apakiraNa -
n.
- absolute dispersion [ Statistics ]
प्रकाशापकिरण - prakAzApakiraNa -
n.
- dispersion of light
अपकिरण-गुणक - apakiraNa-guNaka -
m.
- coefficient of dispersion
विक्षेप vikSepa
m.
indulging
लालन lAlana
n.
indulging
संश्रित saMzrita
adj.
indulging in
प्रमत्त pramatta
adj.
indulging in
संसर्ग saMsarga
m.
indulging in
कामचारिन् kAmacArin
adj.
indulging the desires
कामात्मन् kAmAtman
adj.
indulging one's desires
कामग kAmaga
adj.
indulging one's passions
Wilson
English
विक्षेप
m.
(-पः)
1 Casting, throwing, or throwing away.
2 Sending, dispatching.
3 Confusion, perplexity, fear proceeding from ignorance or error.
4 Looking about vaguely or wildly, as of a woman for her absent lover.
5 Refuting an argument, establishing its falsehood.
6 Celestial latitude.
E.
वि before क्षिप to throw,
aff.
घञ्.
Apte
English
विक्षेपः [vikṣēpḥ], 1 Throwing away or asunder, scattering about.
Casting, throwing, discharging (opp. संहार)
संहारविक्षेपसहस्रकोटीस्तिष्ठन्ति जीवाः
Mb.
* 12.28.3
संहारविक्षेप- लघुक्रियेण
R.*
5.45.
Waving, moving about, shaking, moving to and fro
बाहुविक्षेपकरणां समुद्यम्य महागदाम्
Rām.*
7.32.41. लाङ्गूल˚
Ku.*
1.13.
Sending, despatching.
Distraction, confusion, perplexity
Māl.
1.
Alarm, fear.
Refutation of an argument.
Polar latitude.
Looking about vaguely or wildly.
Neglecting (time).
Extension, projection.
A kind of weapon.
Comp.
- (in
astr.
) the greatest inclination of a planet's orbit. -शक्तिः
f.
(in Vedānta
phil.
) the power of Māyā (अविद्या).
Apte 1890
English
विक्षेपः 1 Throwing away or asunder, scattering about.
2 Casting, throwing, discharging (opp. संहार)
R. 5. 45.
3 Waving, moving about, shaking, moving to and fro
लांगूल° Ku. 1. 13.
4 Sending, despatching.
5 Distraction, confusion, perplexity
Māl. 1.
6 Alarm, fear.
7 Refutation of an argument.
8 Polar latitude.
9 Looking about vaguely or wildly.
Comp.
ध्रुवः (in astr.) the greatest inclination of a planet's orbit.
शक्ति f. (in Vedānta phil.) the power of Māyā (अविद्या).
Monier Williams Cologne
English
वि-क्षेप
m.
the act of throwing asunder or away or about, scattering, dispersion,
MārkP.
Dhātup.
casting, throwing, discharging,
Ragh.
VP.
moving about or to and fro, waving, shaking, tossing,
MBh.
Kāv.
&c.
drawing (a bow-string),
Hariv.
letting loose, indulging (opp. to संयम),
BhP.
letting slip, neglecting (time),
L.
inattention, distraction, confusion, perplexity,
MaitrUp.
Yogas.
Mālatīm.
extension, projection,
Vedāntas.
(See -शक्ति)
abusing, reviling,
Bhar.
compassion, pity,
Daśar.
celestial or polar latitude,
Sūryas.
a kind of weapon,
MBh.
(Nīlak. )
a camp, cantonment (?),
Buddh.
a kind of disease,
Cat.
sending, dispatching,
W.
refuting an argument, ib.
Monier Williams 1872
English
वि-क्षेप, अस्, m. the act of throwing apart or
asunder, (चरण-व्°, throwing asunder of the feet,
striding with the legs apart)
throwing away, cast-
ing, throwing, projection (see विक्षेप-शक्ति)
sending, dispatching
scattering
confusion, per-
plexity, alarm, fear
looking about vaguely or wildly
refuting an argument
celestial or polar latitude.
—विक्षेप-ध्रुव, अस्, m. (in astronomy) the
greatest inclination of a planet's orbit.
—विक्षेप-
शक्ति, इस्, f. the power of Māyā, the projective power
of ignorance (according to the Vedānta phil.) or that
power of projection which raises up on the soul en-
veloped by it the appearance of an external world.
Macdonell
English
विक्षेप vi-kṣepa,
m.
scattering about
casting, 🞄throwing
moving to and fro, waving, 🞄[Page280-3] 🞄tossing (ord. mg.)
inattention, distraction
🞄projection or extension (a power of ignorance 🞄which causes the world to seem real: 🞄Vedānta phil.)
-kṣepaṇa,
n.
moving to and 🞄fro
-kṣepa-śakti-mat,
a.
possessing the 🞄power of projection or extension.
Benfey
English
विक्षेप विक्षेप, i. e. वि-क्षिप् + अ,
m.
1. Casting, or throwing away (च-
रण-, Casting asunder of the feet, i. e.
striding, Vikr. 60, 14).
2. Dispatching.
3. Refuting an argument.
4. Con-
fusion, perplexity, fear, proceeding from
ignorance or error, Vedāntas. in Chr.
205, 23
cf. 206, 8
217, 24.
5. Look-
ing about wildly.
6. Celestial latitude.
--
Comp.
चित्त-,
m.
scattering, diver-
sion of mind, Utt. Rāmac. 52, 12.
दृष्टि-,
m.
a leer, a side glance, Śāk.
16, 1, Chezy.
Hindi
Hindi
भ्रम
Apte Hindi
Hindi
विक्षेपः
पुं*
- वि + छिप् + घञ्
"इधर उधर फेंकना, वखेरना"
विक्षेपः
पुं*
- -
"डालना, फेंकना"
विक्षेपः
पुं*
- -
कर्तव्य निर्वाह करना
विक्षेपः
पुं*
- -
"भेजना, प्रेषण"
विक्षेपः
पुं*
- -
"ध्यान हटाना, हड़बड़ी, व्यकुलता"
विक्षेपः
पुं*
- -
"खटका, भय"
विक्षेपः
पुं*
- -
तर्क का निराकरण
विक्षेपः
पुं*
- -
ध्रुवीय अक्षरेखा
विक्षेपः
वि* - विक्षिप्+घञ्
अवहेलना
विक्षेपः
वि* - विक्षिप्+घञ्
विस्तार
L R Vaidya
English
vikzepa {% m. %} 1. Casting, throwing, projecting, R.v.45
2. sending, dispatching
3. shaking, moving, tossing to and fro, K.S.i.13
4. fear, alarm, confusion
5. refutation of an argument
6. polar latitude.
Bopp
Latin
विक्षेप m. (r. क्षिप् praef. वि s. अ) actio disjiciendi, dis-
jungendi. चरणविक्षेप actio pedes disjiciendi i. e. gres-
sus, itio. UR. 64. 13. -- Pro रहस्यविक्षेप (UR. 16. 6.)
lege °निक्षेप. -- दृष्टिविक्षेप adspectus obliquus, Wils.
«a leer, a side glance». SAK. 16. 1.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
vikṣepa, m.,
(1) a putting off, excuse (for not acceding to a request)
in American slang, a brush-off: Av 〔i.94.4〕 prasenajitā tasya vikṣepaḥ kṛtaḥ (Speyer refusal
but he did not precisely refuse, as the sequel shows, only put the other off, temporarily)
(2) in vikṣepādhipati, m., Mvy 〔3688〕, [Page482-b] Tib. khyab bdag, or dmag dpon, both commander, general
pw 〔7.374〕 suggests vikṣepa = camp, cantonment
(3) vikṣepa-lipi, a kind of script: LV 〔126.5〕, see s.v. utkṣepa-lipi.
Indian Epigraphical Glossary
English
vikṣepa (IA 7, 13), cf. vijaya-vikṣepa used as an epithet of the
place whence a royal charter was issued
cf. vijaya-vikṣepāt Bha-
rukaccha-vāsakāt
wrongly interpreted as ‘a camp or cantonment’
(IA 17). See also Vaikṣepika.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
विक्षेप m. nach Bühler camp [so Harṣac. 107, 9], cantonment, Ind. Antiq. 17, 183. Hierher vielleicht *विक्षेपाधिपति Mahāvy. 186, 18. ° = kara, tax, Harṣac. 64, 13. °in Einzelposten gebuchte Gesamtabgabe, Kauṭ. 67, 3. Vgl. J. J. Meyer, S. 94, Anm. 7. Ausstreuen so v.a. °in den Handel bringen, Kauṭ. 98, 1.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विक्षेपः,
पुं,
(वि + क्षिप् + घञ् ।) प्रेरणम् ।त्यागः विक्षेपणम् यथा, --“नैरृत्यामिषुविक्षेपमतीत्य ह्यधिकं भुवम्
”इत्याद्याह्निकाचारतत्त्वम्
(कम्पनम् यथा, कुमारे १३ ।“लाङ्गूलविक्षेपविसर्पिशोभै-रितस्ततश्चन्द्रमरीचिगौरैः ।यस्यार्थेयुक्तं गिरिराजशब्दंकुर्व्वन्ति वालव्यजनैश्चमर्य्यः
”)अद्बितीयवस्त्ववलम्बनेन चित्तस्य अन्यावलम्ब-नम् इति वेदान्तसारः
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
विक्षेप
पु०
वि + क्षिप--घञ् त्यागे प्रेरणे दूरीकरणे ।“चित्तस्य विक्षेपा नवविधाः पात० सूत्रभाष्ययोर्दर्शितास्तेच चित्तविक्षेपशब्दे २९४१ पृ० अन्तरायशब्दे दृश्याः ।वेदान्वसिद्धचित्तविक्षेपाः २०० पृ० उक्ताः ।विमण्डले यत् ग्रहस्थानं तस्य क्रान्तिवृत्ताद् यत् तिर्य्य-गन्तरं विक्षेपः” सि० शि० उक्ते शरे ।“भूषाणामर्द्धरचना वृथा विष्वगवेक्षणम् रहस्याख्या-नमीषच्च विक्षेपी दयितानिके” सा० द० उक्ते स्त्रीणां५ सत्त्वजालङ्कारभेदे६ कथाविच्छेदरूपे मिग्रहस्थानभेदे “कार्य्यव्यासङ्गात्कथाविच्छेदो विक्षेपः” गौ० सृ० “यत्र कर्त्तव्यं व्यासज्य कथांव्यवच्छिनत्ति इदं मे करणीयं विद्यते तस्मिन्नवसितेकथयिष्यामि इति विक्षेपो नाम निग्रहस्थानम् ।एकनिग्रहावसानायां कथायां स्वयमेव कथान्तरं प्रति-पद्यते इति” वा० भा० “असम्भवत्कालान्तरकत्वेनारोपितंकार्य्यं व्यासङ्गमुद्भाव्य कथाविच्छेदस्तथा” वृत्तिः
Capeller
German
विक्षेप
m.
das Hinwerfen, Ausstruen (auch
°ण
n.
)
Schmähung
Zerstreuheit,
Ausbreitung (ph.).
Burnouf
French
विक्षेप विक्षेप
m.
(क्षिप्) action de jeter d'un côté et
d'un autre, de disperser, de séparer, de désunir.
Au fig. confusion
d'esprit, perplexité.
Stchoupak
French
वि-क्षेप-
m.
fait de lancer, de répandre, de remuer, de pousser en tous
sens, de donner libre cours (ord. ifc.)
manque d'attention, distraction
sorte
d'arme.