| YouTube Channel

विकृत्य (vikRtya)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कृञ् हिंसायाम्”@} 2 ‘हिंसाकरणयोः श्नावौ कृणोति कृणुते कृञः।
करोति कुरुते द्वे द्वे सम्पद्येते पदे क्रमात्।।’ 3 इति देवः।
कारकः-रिका, कारकः-रिका, 4 चिकीर्षकः-र्षिका, 5 चेक्रीयकः-यिका
कर्ता-त्री, कारयिता-त्री, चिकीर्षिता-त्री, चेक्रीयिता-त्री
6 कृण्वन्-ती, कारयन्-न्ती, चिकीर्षन्-न्ती
-- 7 करिष्यन्-न्ती-ती, कारयिष्यन्-न्ती-ती, चिकीर्षिष्यन्-न्ती-ती
-- कृण्वानः, कारयमाणः, चिकीर्षमाणः, चेक्रीयमाणः
करिष्यमाणः, कारयिष्यमाणः, चिकीर्षिष्यमाणः, चेक्रीयिष्यमाणः
8 कृत्-कृतौ-कृतः
-- -- -- 9 कृतम्-तः-तवान्, कारितः, चिकीर्षितः, चेक्रीयितः-तवान्
करः, कारः, चिकीर्षुः, चेक्रियः
कर्तव्यम्, कारयितव्यम्, चिकीर्षितव्यम्, चेक्रीयितव्यम्
करणीयम्, कारणीयम्, चिकीर्षणीयम्, चेक्रीयणीयम्
कार्यम्, कार्यम्, चिकीर्ष्यम्, चेक्रीय्यम्
ईषत्करः-दुष्करः-सुकरः
-- -- 10 क्रियमाणः, कार्यमाणः, चिकीर्ष्यमाणः, चेक्रीय्यमाणः
कारः, कारः, चिकीर्षः, चेक्रीयः
कर्तुम्, कारयितुम्, चिकीर्षितुम्, चेक्रीयितुम्
कृतिः, 11 कारा, कारणा, चिकीर्षा, चेक्रिया
12 करणम्, कारणम्, चिकीर्षणम्, चेक्रीयणम्
कृत्वा, कारयित्वा, चिकीर्षित्वा, चेक्रीयित्वा
विकृत्य, विकार्य, प्रचिकीर्ष्य, प्रचेक्रीय्य
कारम् २, कृत्वा २, कारम् २, कारयित्वा २, चिकीर्षम् २, चिकीर्षित्वा २, चोक्रीयम्
चेक्रीयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(२४५)
02
=>
(५-स्वादिः-१२५३। सक। अनि। उभ।)
03
=>
(श्लो-३१)
04
=>
[[१। ‘इको झल्’ (१-२-९) इति कित्त्वम्। ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घः। ‘ॠत इद्धातोः’ (७-१-१००) इतीत्त्वम्। रपरत्वम्।]]
05
=>
[[२। ‘रीङृतः’ (७-४-२७) इति रीङ्। गुणोऽभ्यासस्य।]]
06
=>
[[३। ‘स्वादिभ्यः श्नुः’ (३-१-७३) इति श्नुः विकरणप्रत्ययः। ‘हुश्नुबोः सार्वधातुके’ (६-४-८७) इति यण्। णत्वम्।]]
07
=>
[[४। ‘ऋद्धनोः स्ये’ (७-२-७०) इतीट्।]]
08
=>
[[५। ‘ह्रस्वस्य पिति कृति तुक्’ (६-१-७१) इति तुक्।]]
09
=>
[[आ। ‘कुब्जा कृतारिबलमैक्षत वृण्वती सा पात्रं समीरधुतसौरभधूतभृङ्गम्।।’ धा। का। २-६८।]]
10
=>
[[६। ‘रिङ् शयग्लिङ्क्षु’ (७-४-२८) इति रिङ्।]]
11
=>
[[७। ‘कारा बन्धने’ (ग। सू। ३-३-१०४) इति भिदादिवाठादङ्।]]
12
=>
[पृष्ठम्०२३४+ २७]
1 {@“कृती छेदने”@} 2 मुचादिः।
‘कृणत्ति कृन्ततीत्येते वेष्टने च्छेदने क्रमात्।
कीर्तयेदिति संशब्दे--’ 3 इति देवः।
कर्तकः-र्तिका, कर्तकः-र्तिका, 4 चिकृत्सकः- 5 चिकर्तिषकः, 6 चरीकृतकः-तिका
कर्तिता-त्री, कर्तयिता-त्री, चिकृत्सिता-त्री, चिकर्तिषिता-त्री, चरीकृतिता-त्री
7 कृन्तन् 8 - 9 न्ती-ती, कर्तयन्-न्ती, चिकृत्सन्-चिकर्तिषन्-न्ती
-- 10 कर्तिष्यन् 11 -कर्त्स्यन्-न्ती-ती, कर्तयिष्यन्-न्ती-ती, चिकृत्सिष्यन्-चिकर्तिषि-ष्यन्-न्ती-ती
12 13 व्यतिकृन्तमानः, कर्तयमानः, -- चरीकृत्यमानः
व्यतिकर्तिष्यमाणः-व्यतिकर्त्स्यमानः, कर्तयिष्यमाणः, 14 चरीकृतिष्यमाणः
काष्ठकृत्-कृतौ-कृतः
-- -- -- 15 कृत्तम् 16 -त्तः, कर्तितः, चिकृत्सितः-चिकर्तिषितः, चरीकृतितः-तवान्
17 कृतः, 18 विकर्तनः, कर्तः, चिकृत्सुः-चिकर्तिषुः, चरीकृतः
कर्तितव्यम्, कर्तयितव्यम्, चिकृत्सितव्यम्-चिकर्तिषितव्यम्, चरीकृतितव्यम्
कर्तनीयम्, कर्तनीयम्, चिकृत्सनीयम्-चिकर्तिषणीयम्, चरीकृतनीयम्
19 कृत्यम्, कर्त्यम्, चिकृत्स्यम्-चिकर्तिष्यम्, चरीकृत्यम्
ईषत्कर्तः-दुष्कर्तः-सुकर्तः
-- -- -- कृत्यमानः, कर्त्यमानः, चिकृत्यमानः-चिकर्तिष्यमाणः, चरीकृत्यमानः
कर्तः, कर्तः, चिकृत्सः-चिकर्तिषः, चरीकृतः
कर्तितुम्, कर्तयितुम्, चिकृत्सितुम्-चिकर्तिषितुम्, चरीकृतितुम्
कृतिः, कर्तना-चिकृत्सा, चिकर्तिषा-चरीकृता
कर्तनम्, कर्तनम्, चिकृत्सनम्-चिकर्तिषणम्, चरीकृतनम्
20 कर्तित्वा, कर्तयित्वा, चिकृत्सित्वा-चिकर्तिषित्वा, चरीकृतित्वा
विकृत्य, विकर्त्य, विचिकृत्स्य-विचिकर्तिष्य, प्रचरीकृत्य
-- कर्तम् २, कर्तित्वा २, कर्तम् २, कर्तयित्वा २, चिकृत्सम् २, चिकृत्सित्वा २, चिकर्तिषम् २, चिकर्तिषित्वा २, चरीकृतम्
चरीकृतित्वा २। 21
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(२४८)
02
=>
(६-तुदादिः-१४३५। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(श्लो-९५)
04
=>
[[३। ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वाद्गुणाभावः।]]
05
=>
[[४। ‘सेऽसिचि कृतचृतछृदतृदनृतः’ (७-२-५७) इति सनः इड्विकल्पः। इटि गुणः।]]
06
=>
[[५। ‘रीगृदुपधस्य च’ (७-४-९०) इत्यभ्यासस्य रीगागमः।]]
07
=>
[[६। ‘शे मुचादीनाम्’ (७-१-५९) इति नुम्।]]
08
=>
[[आ। ‘भुक्त्वा गोरससिक्तमन्नमजितः कंसस्य कृन्तन् मुदं तं खेत्स्यन् पिशिताशदारुणमसौ मोदेन निन्येनिशाम्।।’ धा। का। २-८४।]]
09
=>
[[७। ‘आच्छीनद्योर्नुम्’ (७-१-८०) इति नुम् वा।]]
10
=>
[[८। ‘सेऽसिचि--’ (७-२-५७) इति सादेरार्धधातुकस्य इड् वा।]]
11
=>
[[B। ‘वनं चचार कर्तिष्थन् नर्त्स्यन्निव निरङ्कुशः।।’ भ। का। ९-४२।]]
12
=>
[पृष्ठम्०२४६+ २२]
13
=>
[[१। ‘कर्तरि कर्मव्यतीहारे’ (१-३-१४) इति शानच्।]]
14
=>
[[२। यङः, अल्लोपस्य स्थानिवद्भावात् गुणो न।]]
15
=>
[[३। ‘श्वीदितो निष्ठायाम्’ (७-२-१४) इति इण्णिषेधः।]]
16
=>
[[आ। ‘निकृत्तमत्तद्विपकुम्भमांसैः संपृक्तमुक्तैर्हरयोऽग्रपादैः।’ भ। का। ११-४२।]]
17
=>
[[४। ‘इगुपध--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः प्रत्ययः।]]
18
=>
[[५। नन्द्यादिपाठात् ‘नन्दिग्रहि--’ (३-१-१३४) इति कर्तरि ल्युः। विशेषेण कर्तयति भक्तानां रोगादिकमिति घिकर्तनः = सूर्यः। ‘आरोग्यं भास्करादिच्छेत्--’ इति स्मरणात्।]]
19
=>
[[६। ‘ऋदुपधाच्चाकॢपि--’ (३-१-११०) इति क्यप्।]]
20
=>
[[७। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधात् गुणः।]]
21
=>
[पृष्ठम्०२४७+ २५]