| YouTube Channel

विकृतिः (vikRtiH)

 
Apte
English
विकृतिः [vikṛtiḥ],
f.
Change (as of purpose, mind, form
&c.
 )
चित्तविकृतिः
अङ्गुलीयकं सुवर्णस्य विकृतिः
&c.
प्रकृतिविकृति- भिरनुसवनम्
Bhāg.*
 5.7.5.
An unnatural or accidental circumstance, an accident
मरणं प्रकृतिः शरीरिणां विकृति- र्जीवितमुच्यते बुधैः
R.*
 8.87.
Sickness.
Excitement, perturbation, anger, rage
सावलेपमुपलिप्सिते परैरभ्युपैति विकृतिं रजस्यपि रजस्यपि
Ki.*
 13.56
U.*
 5.29
Śi.*
 15.11, 4.
Emotion
सत्त्वानामपि लक्ष्यते विकृतिमच्चित्तं भयक्रोधयोः
Ś.*
 2.5.
A sudden seizure or affection.
Fermented liquor
see विकार amd विक्रिया also.
Hostility.
A phantom, spectre.
Abortion.
(In
gram.
 ) A derivative.
Apte 1890
English
विकृतिः f. 1 Change(as of purpose, mind, form &c.)
चित्तविकृतिः, अंगुलीयकं सुवर्णस्य विकृतिः &c.
2 An unnatural or accidental circumstance, an accident
मरणं प्रकृतिः शरीरिणां विकृतिर्जीवितमुच्यते बुधैः R. 8. 87.
3 Sickness.
4 Excitement, perturbation, anger, rage
Ki. 13. 56
U. 5. 29
Śi. 15. 11, 40.
5 Emotion
Ś. 2. 5.
6 A sudden seizure or affection.
7 Fermented liquor
see विकार and विक्रिया also.
Apte Hindi
Hindi
विकृतिः
स्त्री*
 - वि + कृ + क्तिन्
"(अभिप्राय, मन, रूप आदि का) बदलना"
विकृतिः
स्त्री*
 - -
"अस्वाभाविक, अचानक घटित होने वाली परिस्थिति, दुर्घटना"
विकृतिः
स्त्री*
 - -
बीमारी
विकृतिः
स्त्री*
 - -
"उत्तेजना, उद्वेग, क्रोध, रोष"
विकृतिः
स्त्री*
 - वि+कृ+क्तिन्
शत्रुता
विकृतिः
स्त्री*
 - वि+कृ+क्तिन्
आभास
विकृतिः
स्त्री*
 - वि+कृ+क्तिन्
गर्भस्राव
विकृतिः
स्त्री*
 - वि+कृ+क्तिन्
व्युत्पन्न
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 रूपान्तरम्, परिवर्तः, विकृतिः, विकारः, परिणमनम्, परिणतिः
noun
एकं रूपं त्यक्त्वा अन्यरूपग्रहणम्।
"गृहस्य रूपान्तरं क्रियते।"
Synonyms:
 विकारः, विकृतिः
noun
यः अन्यथा जातः।
"जलेन मूर्त्यां विकारः जातः।"
Synonyms:
 विकृतिः
noun
जीमूतस्य पुत्रः ।
"विकृतेः उल्लेखः विष्णुपुराणे अस्ति"
Synonyms:
 विकृतिः
noun
जीमूतस्य पुत्रः ।
"विकृतेः उल्लेखः विष्णुपुराणे वर्तते"
Synonyms:
 विकृतिः
noun
वृत्तविशेषः ।
"विकृत्याः उल्लेखः पिङ्गलेन कृतः"
Synonyms:
 विकृतिः
noun
छन्दसः वर्गविशेषः ।
"बहूनां छन्दसां विकृतिः इति वर्गः वर्तते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विकृतिः,
स्त्री,
 (वि + कृ + क्तिन् ।) विकारः ।इत्यमरः ॥
(यथा, कुमारे । ७ । ३४ ।“यथाप्रदेशं भुजगेश्वराणांकरिष्यतामाभरणान्तरत्वम् ।शरीरमात्रं विकृतिं प्रपेदेतथैव तस्थुः फणरत्नशोभाः ॥
”)रोगः । डिम्बः । मद्यादिः । इति हेमचन्द्रः ॥
(सांख्योक्तविकृतिः । यथा, सांख्यकारिका-याम् । ३ ।“मूलप्रकृतिरविकृति-र्म्महदाद्याः प्रकृतिविकृतयः सप्त ।षोडशकस्तु विकारोन प्रकृतिर्न विकृतिः पुरुषः ॥
”संक्षेपतः शास्त्रस्य चतस्रो विधाः । कश्चिदर्थःप्रकृतिरेव कश्चिदर्थो विकृतिरेव कश्चित् प्रकृति-विकृतिरेव कश्चिदनुभयरूपः । तत्र का प्रकृति-रेवेत्यत उक्तं मूलप्रकृतिरविकृतिरिति । प्रक-रोतीति प्रकृतिः प्रधानं सत्वरजस्तमसां साम्या-वस्था सा प्रकृतिः प्रकृतिरेव इत्यर्थः । कस्मादि-त्यत उक्तम् मूलेति मूलञ्चासौ प्रकृतिश्चेतिमूलप्रकृतिः विश्वस्य कार्य्यसंघातस्य सा मूलंन त्वस्या मूलान्तरमस्तीति भावः । कतमाः पुनःप्रकृतिविकृतयः कियत्यश्च इत्यत उक्तं मह-दाद्याः प्रकृतिविकृतयः सप्तेति । प्रकृतयश्च ताविकृतयश्च ता इति । तथाहि महत्त्वत्त्वमह-ङ्कारस्य प्रकृतिर्विकृतिश्च मूलप्रकृतेः । एव-महङ्कारतत्त्वं तन्मात्राणामिन्द्रियाणाञ्च प्रकृति-र्व्विकृतिश्च महतः । एवं पञ्चतन्मात्राणिभूतानामाकाशादीनां प्रकृतयो विकृतयश्चाह-ङ्कारस्य । अथ का विकृतिरेव कियती च इत्यतउक्तं षोडशकस्तु विकार इति षोडशसंख्या-परिमितो गणः षोडशकः । तु शब्दोऽवधारणेभिन्नक्रमश्च । पञ्चमहाभूतान्येकादशेन्द्रियाणिचेति षोडशको गणो विकार एव न प्रकृति-रिति । यद्यपि पृथिव्यादीनामपि गोघटवृक्षादयोविकाराः एवं तद्विकारभेदानां दध्यङ्कुरादय-स्तथापि गवादयो बीजादयो वा न पृथिव्यादिभ्यस्तत्त्वान्तरम् । तत्त्वान्तरोपादानत्वञ्च प्रकृतित्व-मिहाभिप्रेतमिति न दोषः सर्व्वेषां गोघटा-दीनां स्थूलता इन्द्रियग्राह्यता च समेति नतत्त्वान्तरम् । अनुभयरूपमुक्तं तदाह न प्रकृति-र्न विकृतिः पुरुष इति तत्त्वकौमुदी ॥
३ ॥
)