विकार (vikAra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 विकार m.
  (-रः)
	 1. Change of form or nature,  alteration or deviation
from the natural state.
	 2. Sickness,  disease,  change from the state
of health.
	 3. Passion,  feeling,  emotion,  transition from the natural
or quiescent condition of the soul.
	 4. Anything evolved from a
previous source,  (in Sānkhya Philosophy.)
 E.
  वि implying
alteration,  कृ to make,  aff.
   घञ् ।

Capeller Eng

English

 विकार m.
  change,  alteration,  perturbation,  disorder (of
body or mind),  modification,  preparation,  production,  passion of any
kind,  love,  hatred. 

Yates

English

 वि-कार (रः) 1.
m.
  Change of form
or nature
 sickness
 crisis,  es-
pecially unfavourable
 emotion. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	 change
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	 transformation
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  production or derivative from prakRti
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  injury
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  illness
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  derivative of a word
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  alteration
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  change of bodily or mental condition
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  product
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  perturbation
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  disease
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  defection
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  change (especially for the worse) of bodily or mental condition
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  apparition
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  hostility
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  emotion
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  influence
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  contortion of the face
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  syllable vi
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  sickness
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  alteration or deviation from any natural state
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  grimace
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  agitation
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  modification
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  change of sentiment
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  spectre
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  hurt
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  malady
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  disorder
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  extravagance
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  passion
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  change of form
विकार 	-	 vikAra 	-	 m.
  	-	  change of form or nature
रस-विकार 	-	  rasa-vikAra 	-	 m.
  	-	  cyto - kinesis

 
   विकार  vikAra m.
   contortion of the face

 
   विकार  vikAra m.
   malady   
   नीलक  nIlaka m.
   kind of malady      
            

Wilson

English

 विकार
m.
  (-रः)
1 Change of form or nature,  alteration or deviation from the natural state.
2 Sickness,  disease change from the state of health.
3 Passion,  feeling,  emotion,  transition from the natural or quiescent
condition of the soul.
E.
  वि implying alteration,  कृ to make,  aff.
   अण्

Apte

English

विकारः [vikārḥ],  1 Change of form or nature,  transformation,  deviation from the natural state
 cf.
   विकृति.

A change,  alteration,  a modification
 प्रमथमुखविकारै- र्हासयामास गूढम् Ku.*
  7.95
 नेत्रवक्त्रविकारैश्च लक्ष्यते$न्तर्गतं मनः Pt.*
  1.44
 Ś.*
  7.

Sickness,  disease,  malady
 विकारं खलु परमार्थतो$ज्ञात्वा$नारम्भः प्रतीकारस्य Ś.*
  4
 Ku.*
  2.48.

Change of mind or purpose
 मूर्च्छन्त्यमी विकाराः प्रायेणैश्वर्य- मत्तेषु Ś.*
  5.18.

A feeling,  an emotion
 विकारश्चैतन्यं भ्रम- यति च संमीलयति च U.*
  1.35
3.25, 36
 Māl.
 1.3.

Agitation,  excitement,  perturbation
 कुतः परस्मिन् पुरुषे विकारः Ki.*
  17.23.

Contortion,  contraction (as of the features of the face)
 प्रमथमुखविकारैर्हासयामास गूढम् Ku.*
  7.95.

(In Sā&ndot. phil.
 ) That which is evolved from a previous source or Prakṛiti.

A wound.Comp.   -हेतुः a temptation,  seduction,  cause of perturbation
 विकारहेतौ सति विक्रियन्ते येषां न चेतांसि त एव धीराः Ku.*
  1.59.

Apte 1890

English

 विकारः 1 Change of form or nature,  transformation,  deviation from the natural state
 cf. विकृति. 
2 A change,  alteration,  a modification
 Pt. 1. 44
 Ś. 7. 
3 Sickness,  disease,  malady
 विकारं खलु परमार्थतोऽज्ञात्वाऽनारंभः प्रतीकारस्य Ś. 4
 Ku. 2. 48. 
4 Change of mind or purpose
 मूर्छंत्यमी विकाराः प्रायेणैश्वर्यमत्तेषु Ś. 5. 18. 
5 A feeling,  an emotion
 विकारश्चैतन्यं भ्रमयति च संमीलयति च U. 1. 35,  3. 25,  36
 Māl. 1. 30. 
6 Agitation,  excitement,  perturbation
 Ki. 17. 23. 
7 Contortion,  contraction (as of the features of the face)
 प्रमथमुखबिकारैर्हासयामास गूढं Ku. 7. 95. 
8 (In Sān,  phil.) That which is evolved from a previous source or Prakṛti. 
9 A wound. 
Comp. 
हेतुः a temptation,  seduction,  cause of perturbation
 विकारहेतौ सति विक्रियंते येषां न चेतांसि त एव धीराः Ku. 1. 59. 

Monier Williams Cologne

English

 1. वि—कार m.
  (for 2. See वि- √ 1. कृ) the syllable वि,  BhP.
  

 वि-कार 1a See p.
  950,  col. 1.

 वि-कार 2a &c.
   See under वि- √ 1. कृ.

 2. वि-कार m.
  (for 1. See p.
  950,  col. 1) change of form or nature,  alteration or deviation from any natural state,  transformation,  modification,  change (esp.   for the worse) of bodily or mental condition,  disease,  sickness,  hurt,  injury,  (or) perturbation,  emotion,  agitation,  passion,  ŚrS.
 
 MBh.
   &c.
  

 an apparition,  spectre,  Kathās.
 

 extravagance,  ib.

 a product,  Gaut.
 

 (in Sāṃkhya) a production or derivative from Prakṛti (there are 7 Vikāras,  viz. बुद्धि,  ‘intellect’,  अहं-कार,  ‘the sense of individuality’,  and the 5 तन्-मात्रस्,  q.v.
 these are also producers,  inasmuch as from them come the 16 Vikāras which are only productions,  viz. the 5 महा-भूतानि,  q.v.,  and the 11 organs,  viz. the 5 बुद्धीन्द्रियाणि or organs of sense,  the 5 कर्मेन्द्रियाणि or organs of action,  and मनस्,  ‘the mind’),  IW.
   82 &c.
  

 the derivative of a word,  Nir.
 

 contortion of the face,  grimace,  Kathās.
 

 change of sentiment,  hostility,  defection,  MBh.
  
 Rājat.

Monier Williams 1872

English

 विकार वि-कार,  &c. See under वि-कृ।

 वि-कार,  अस्,  m. change of form or nature,  altera-
tion or deviation from any natural state
 change for
the worse,  change from a state of health,  disease, 
sickness
 a wound
 change of mind
 change from
the quiescent condition of the soul,  perturbation, 
emotion,  passion,  feeling,  excitement
 (in the Sāṅkhya
philosophy) a production or that which is evolved
from a previous source or प्र-कृति,  q. v.,  a modifi-
cation or result of the modification of the प्रकृतयः
or producers.
—विकार-तस्,  ind. from change,  through
change.
—विकार-त्व,  अम्,  n. the state of change, 
condition of transforming,  transformation.

 2. वि-कार,  अस्,  m. the syllable वि।

Macdonell

English

 विकार vi-kāra,  m.
  transformation,  alteration,  🞄change,  modification,  variation,  altered 🞄or unwonted condition
 apparition,  spectre 🞄(rare)
 unusual pranks,  extravagances (pl. 
 🞄rare)
 product,  derivative from Prakṛti (of 🞄which there are sixteen,  the eleven organs and 🞄the five elements: Sāṅkhya phil.)
 derivative 🞄[Page280-1] 🞄of a word (rare)
 change of the normal 🞄bodily condition,  ailment,  malady,  affection
 🞄wound caused by (a blow,  —°)
 contortion of 🞄face,  grimace
 change in the normal mental 🞄condition,  perturbation,  agitation,  esp. amorous 🞄emotion
 change of sentiment,  hostility,  🞄refractoriness,  defection: vidhehi marālavikāram,  assume the unwonted gait of the 🞄flamingo
 -kāraṇa,  a.
  groundless
 -kāravat,  a.
  undergoing changes
 -kāra-hetu,  m.
  🞄cause of perturbation. 

Benfey

English

 विकार विकार,  i. e. वि-कृ + अ,  m.
 
 1.
Change,  Vedāntas. in Chr. 216,  18
Utt. Rāmac. 23,  7 (perturbation)
 Śāk. 13, 
9 (passion),  Mālat. 14,  8.
 2. Change of
form,  Pañc. 257,  23.
 3. Change of mind, 
Śāk. 66,  4.
 4. Disease,  Nalod. 2,  17
a wound,  Pañc. 218,  13.
 -- Comp.
 
चित्त-, 
m.
  perturbation of mind,  MBh. 18,  74.
निस्-,  adj.
  unchanged,  MBh. 13,  2318.
रोमविकार,  i. e.
रोमन्-,  m.
  horripi-
lation (cf.  रोमाञ्च).

Apte Hindi

Hindi

विकारः
पुं*
  - वि + कृ + घञ्
"रूप या प्रकृति का परिवर्तन,  रूपान्तरण,  प्राकृतिक अवस्था से व्यत्यय"

विकारः
पुं*
  - -
"परिवर्तन,  अदल-बदल,  सुधार"

विकारः
पुं*
  - -
"बीमारी,  रोग,  व्याधि"

विकारः
पुं*
  - -
मन या अभिप्राय का बदलना

विकारः
पुं*
  - -
"भावना,  संवेग"

विकारः
पुं*
  - -
"विक्षोभ,  उत्तेजना,  उद्वेग "

विकारः
पुं*
  - -
"विकृत रूप,  आकुंचन "

विकारः
पुं*
  - -
जो पूर्वस्रोत या प्रकृति से विकसित हो

L R Vaidya

English

 vikAra {% m. %} 1. Deviation from any natural state
disease,  sickness,  वीर्यवंत्यौषधानीव विकारे सान्निपातिके K.S.ii.48
change of mind,  emotion,  feeling,  मूर्च्छन्त्यमी विकाराः Sak.v.
excitement,  perturbation,  विकारहेतौ सति विक्रियंते येषां न चेतांसि त एव धीराः K.S.i.59
contraction,  प्रमथमुखविकारैर्हासयामास गूढम् K.S.vii.95
anything evolved from a previous source (in Sānkhya phil.).

Bopp

Latin

 विकार m. (r. कृ praef. वि)
1) mutatio. BH. 13. 6. 19.
2) commotio animi. N. 22. 31. 23. 26.

Abhyankara Grammar

English

विकार  lit. change: modification
 modification of a word-base or an affix,  caused generally by the addition of suffixes: cf. प्रकृतेरवस्थान्तरं विकार: Kas,  on P. IV.3.134: cf. also लेपागमवर्णविकारज्ञो हि सम्यग्वेदान् परिपाल- यिष्यति Mahabhasya Ahnika 1.

अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः

Sanskrit

--source--
 
जातौ जातमपि स्पर्धा सङ्घर्षोऽप्यथ विक्रिया ॥ १३६ ॥
विकारो विकृतिश्चापि विलम्भस्तु समर्पणम् ।
-wordlist-
 
जात (क्ली),  सङ्घर्ष (पुं),  विकार (पुं),  विकृति (स्त्री),  समर्पण (क्ली)

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 विकारः,  पुं,
   (वि + कृ + घञ् ।) प्रकृतेरन्यथाभावः ।तत्पर्य्यायः । परिणामः २ विकृतिः ३ विक्रिया४ । इत्यमरः ॥
 विकृत्या ५ । इति भरतः ॥
केचित्तु पूर्व्वद्वयं प्रकृतिध्वंसजन्यविकारे यथाकाष्ठस्य विकारो भस्म । मृत्पिण्डस्य घट इति ।परद्वयं विकारमात्रे यथा मुखस्य विकृतिःक्रोधरक्तता । काष्ठस्य भस्म च । इति भरतः ॥
(यथा,  कुमारे । ७ । ९५ ।“अपि शयनसखिभ्यो दत्तवाचं कथञ्चित्प्रमथमुखविकारैर्हासयामास गूढम् ॥
”प्रकृतिविकृतिः । यथा,  हरिवंशे । २४९ । ३५ ।“शब्दः स्पर्शश्च रूपञ्च रसो गन्धस्तथैव च ।प्रकृतिश्च विकारश्च यच्चान्यत् कारणं महत् ॥
”अस्य विशेषविबरणं विकृतिशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
)रोगः । इति मेदिनी । रे,  २१८ ॥
 (यथा,  --“विकारो धातुवैषम्यं साम्यं प्रकृतिरुच्यते ।सुखसंज्ञकमारोग्यं विकारो दुःखमेव च ॥
”इति चरके सूत्रस्थाने नवमेऽध्याये ॥
मत्स्यः । तत्पर्य्यायो यथा,  --“मत्स्यो मीनो विकारश्च झषो वैशारिणो-ऽण्डजः ।शकुलो पृथुरोमा च स सुदर्शन इत्यपि ॥
रोहिताद्यास्तु ये जीवास्ते मत्स्याः परि-कीर्त्तिताः ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे द्वितीये भागे ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 विकार पु०
  वि + कृ घञ् । प्रकृतेरन्यरूपे परिणामे ।“विकारश्च यदात्मकं द्रव्यं मृद्वा सुवर्णं वा तस्यात्मगो-ऽन्यये पूर्वो व्यूहो निवर्त्तते व्यूहान्तरं वोपयते ।तं विकारमाचक्ष्महे” वा० भा० २ । २४६ सूत्रे उक्तः ।स्वरूपत्यागेन रूपान्तरापत्तिरूपः । स्वरूपस्य विनाशेअविनाशे वा द्रव्यान्तरारम्भकत्वरूपः यथा दुग्धादेर्दध्या-रम्भकत्वम् वीजादेर्वृक्षारम्भकत्वरूपो वा” गौ० सू० वृत्ता-वुक्तो वा । स्वरूपनाशोऽपि विकारो भावविकारशब्देदृश्यः । काष्ठादेरवयवनाशेन तस्योत्पादनात् तस्यापिकाष्ठविकार एव कर्मन्शब्दे विकार्य्यनिरूपणे दृश्यम् ।

Capeller

German

 विकार m.
  Umwandlung,  Veränderung, 
Krankheit,  Gebrechen, Frazte,  Grimasse, 
Aufregung,  Leidenschaft
 Verfeindung, 
Abfall.

Burnouf

French

 विकार विकार m.
  (कृ) changement,  modification, 
altération
		 modification euphonique,  tg.
		 altération de la
santé,  maladie.
		 Mouvement de l'âme,  modification psychologique.
विकारयामि (c. de कृ) faire que qqn.  ou qqc. change.
विकारि f.
  modification,  mode.

Stchoupak

French

 १ वि-कार-
 m.
  transformation,  changement,  altération 
 déformation, 
déviation,  extravagance 
 état normal,  trouble (du corps,  de l'esprit), 
émotion (not. amoureuse) 
 changement d'humeur,  de sentiment,  hostilité 
contorsion du visage,  grimace 
 apparition,  spectre 
 dérivation,  produit 
(gramm. ) forme dérivée 
 (philos. Sāṃkhya) dérivé de la Prakṛti (au
nombre de 7) 
 -त्व- nt. fait de changer,  transformation. 

 २ वि-कार-
 m.
  la syllabe वि।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.